- Yüksel, yaklaşık 27 yıldır gelin başlıklarının hikâyelerini ve yöresel özelliklerini araştırıyor.
- Başlıklardaki renkler ve aksesuarlar, kullanıldıkları yöreye göre farklı anlamlar taşıyor.
- Bir hafta açık kalacak sergide, tasarımların kültürel ve toplumsal anlamları da anlatılacak.
Bir başlığa dikilen para, kullanılan rengin sırası ya da küçük bir ayna, Anadolu’nun farklı yörelerinde kadınların hayatına ilişkin mesajlar taşıyabiliyor. Bursa’da yaşayan Hatice Hanedar Yüksel, bu işaretlerin ardındaki hikâyeleri araştırarak geleneksel gelin başlıklarını özgün örneklerine uygun biçimde yeniden hazırlıyor.
İl, ilçe ve köyleri dolaşan tasarımcı, yaklaşık 27 yıldır sürdürdüğü araştırmalarını son 17 yılda çalışmalarının merkezine aldı. Elde ettiği bilgileri el emeği tasarımlara dönüştürerek sergi ve defilelerle paylaşıyor.
“Her başlık, farklı bir yaşam öyküsü barındırıyor”
Yüksel, beyaz gelinliklerin yaygınlaşmasından önce Anadolu’da renkli gelinlikler ve yörelere göre değişen başlıklar kullanıldığını anlatıyor.
Bu başlıkların taşıdığı hikâyelerin kendisini etkilediğini belirten tasarımcı, “Bazı kadınlar sevdiğine kavuşamamış, bazıları eşlerini düğünlerinin ardından askere uğurlamış ama onlar geri dönmemiş. Her başlık, farklı bir yaşam öyküsü barındırıyor” diyor.
Başlığa dikilen ekonomik güvence
Yüksel’in araştırdığı örneklerden biri “penezli başlık”. Tasarımcının anlatımına göre aileler, kadınların zor zamanlarında kullanabilmesi için “penez” adı verilen paraları başlıklara dikiyordu. Böylece başlık, ekonomik bir güvenceyi de beraberinde taşıyordu.
Renklerin anlamı ise yöreden yöreye değişiyordu. Yüksel, bazı yörelerde kırmızının ilk çocuğun kız, ardından bağlanan mavinin erkek çocuk olduğunu anlattığını; üçüncü sıradaki morun da mutluluğu ifade ettiğini söylüyor.
Ayna ve gelin telinin anlamı
Başlıklarda kullanılan gelin telinin bereket, şans ve mutluluğu simgelediğine inanıldığını belirten Yüksel, gelinlerin telden kopardıkları parçaları arkadaşlarıyla paylaştığını anlatıyor.
Aynalar ise nazardan korunma inancıyla ilişkilendiriliyor. Yüksel’e göre iki aynanın bulunduğu örneklerde bunlar kadın ve erkeği, birbirlerine ayna olmaları düşüncesini temsil ediyor.
Özgün biçimleri korumaya çalışıyor
Her yörenin, hatta ilçe ve köyün kendine özgü başlıkları olduğunu vurgulayan Yüksel, üretim sırasında kişisel yorum eklemekten kaçındığını belirtiyor. Amacı, araştırdığı örneklerin biçimlerini ve taşıdığı anlamları korumak.
Çalışmalarını Japonya ve Almanya’ya da gönderen tasarımcının hazırladığı 30 gelin başlığı, 16 Kasım’dan itibaren bir hafta boyunca Bursa Tayyare Kültür Merkezi’nde görülebilecek.