- Zorbalığa uğrayan çocukların içe kapanma, ani öfke, başarıda düşüş ve uyku bozukluğu gibi belirgin davranış değişiklikleri sergilediği belirtildi.
- Korku ve utanç nedeniyle durumu gizleyen çocuklara baskı yapılmaması, kendilerini güvende hissedecekleri yargısız bir ortam sunulması gerektiği vurgulandı.
- Vakaların büyümeden önüne geçilebilmesi için aile, öğretmen ve rehberlik servisi arasında kriz anlarını beklemeden sürekli iş birliği kurulması önerildi.
Manisa’nın Turgutlu ilçesinde bir okulun yakınında düzenlenen silahlı saldırıda 11 öğrencinin yaralanması, okul güvenliğiyle birlikte çocukların maruz kaldığı zorbalık ve şiddetin erken fark edilmesinin önemini bir kez daha gündeme taşıdı. Olayın ardından Milli Eğitim Bakanlığı tarafından inceleme başlatılırken, öğrenciler, öğretmenler ve veliler için psikososyal destek çalışmaları da devreye alındı.
Peki bir çocuk okulda zorbalık, tehdit veya şiddet yaşadığında bunu nasıl belli eder? Davranışlarında hangi değişiklikler aileler ve öğretmenler için bir uyarı işareti olabilir? gdh’a özel konuşan Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen Rabia Sivritepe, çocukların alışılmış davranışlarından belirgin biçimde uzaklaşmasının önemli bir ipucu olabileceğini söyledi. Sivritepe, zorbalığın okulda ve evde ortaya çıkabilecek belirtilerinden, çocuğun yaşadıklarını neden anlatamadığına ve ailelerin nasıl yaklaşması gerektiğine kadar merak edilenleri anlattı.
Çocuklarda zorbalık nasıl anlaşılır?
Zorbalığın tek bir davranışla anlaşılmayacağını belirten Sivritepe, özellikle çocuğun alışılmış davranışlarından belirgin biçimde uzaklaşmasının önemli bir ipucu olabileceğini söyledi. Aile ve öğretmenlerin bu değişimleri tek başına değil, çocuğun genel davranışlarıyla birlikte değerlendirmesi gerektiğini vurgulayan Sivritepe, şöyle konuştu:
“Okullarda zorbalık çoğu zaman tek bir davranıştan anlaşılmaz. Öğrencinin davranışlarındaki değişimler bir bütün olarak ele alınmalı, gözlem ve değerlendirme bu doğrultuda yapılmalıdır. Bu noktada hem öğretmenlere hem de velilere oldukça görev düşmektedir. Öğrencinin normal halinden belirgin bir biçimde uzaklaşması bizim için önemli bir ipucudur. Genellikle zorbalığa uğrayan öğrenciler okulda, teneffüslerde, serviste, koridorlarda veya belirli alanlarda tek başına kalmaya çalışabilir ve sessizleşebilir. Bazen de bunun tam tersi olarak öğrencide alışılmadık şekilde öfke patlamaları veya saldırgan davranışlar görebiliyoruz. Ders başarısında ve derse katılımında farklılaşmalar da başlayabilir. Öğrenci okula gitmek veya derslere katılmak istemeyebilir.”
Çocuklarda zorbalığın evdeki belirtileri neler?
Zorbalığın etkilerinin yalnızca okulda görülmeyebileceğine dikkat çeken Sivritepe, çocuğun evdeki davranışlarında ortaya çıkabilecek değişikliklerin de aileler tarafından göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtti.
Sivritepe, “Ev ortamında da öğrencinin davranışlarında birçok belirti görülebilir. Öğrenci okulda yaşamış olduğu kaygıyı evde de sürdürebilir. Genellikle okul hakkında konuşmak istemez, okuldan geldiğinde de yaşadığı gerginlik devam edebilir. Uyku ve iştah düzeninde dikkat çeken değişiklikler görülebilir. Öğrencinin yaşamış olduğu bu kaygı psikolojik ve fizyolojik olarak kendini birçok noktada gösterir.” dedi.
Bu belirtilerin tek başına zorbalık yaşandığı anlamına gelmediğini vurgulayan Sivritepe, şöyle devam etti:
“Bu gibi davranışlardaki değişiklikleri ve belirtileri hem biz öğretmenlerin hem de velilerin dikkate alması önemlidir. Bu belirtiler tek başına zorbalık veya şiddet yaşandığını göstermese de öğrencinin durumunun daha yakından gözlemlenmesi ve gerektiğinde destek sağlanması açısından önemli ipuçlarıdır.”
Çocuklar zorbalığı neden anlatmaktan çekiniyor?
Çocuğun yaşadığı zorbalığı sessizce sürdürmesinin arkasında yalnızca korku değil, kendisine inanılmayacağı, suçlanacağı veya yaşadıklarını anlatması halinde daha fazla zarar görebileceği düşüncesi de bulunabiliyor. Sivritepe, bu nedenle çocuğun davranışlarındaki değişimlerin yetişkinler tarafından dikkatle takip edilmesi gerektiğini belirtti.
Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen Rabia Sivritepe, şöyle konuştu:
“Burada aslında öğrencinin yaşadığı kaygının devam ettiğini görüyoruz. Yoğun kaygı, öğrencinin kendisine inanılmayacağını düşünmesine veya yaşadıklarını anlattığı takdirde zorbalık yapan kişi tarafından daha fazla zarara uğrayacağı korkusuna kapılmasına neden olabilir. Bazen de zorbalığa uğrayan öğrencinin yaşadığı durumdan utandığını görebiliyoruz. Bunun yanında ailesinin olumsuz tepki vermesinden veya kendisine kızmasından korktuğu için de yaşadığı problemi anlatmak istemeyebilir.”
“Çocuğa kendisini güvende hissedebileceği bir ortam oluşturulmalı”
Çocuğun davranışlarında zorbalığa işaret edebilecek değişiklikler fark edildiğinde nasıl bir yaklaşım sergilenmesi gerektiğine de değinen Sivritepe, doğrudan sorgulamak yerine öncelikle güven duygusunun oluşturulması gerektiğini söyledi.
Sivritepe, şu ifadeleri kullandı:
“Bu durumda, öğrencide zorbalığa uğradığına dair belirtiler varsa öncelikle yaşadığı olayı doğrudan sorgulamak yerine, kendisini güvende hissedebileceği bir ortam oluşturulmalı ve anlaşıldığı hissettirilmelidir. Öğrenciye yargılanmadan dinleneceği ve ihtiyaç duyduğunda destek alabileceği hissettirilerek güven ilişkisi kurulmalıdır.”
Zorbalığa uğrayan çocuk kime başvurmalı?
Çocuğun kendisini güvende hissettiği bir yetişkine ulaşmasının önemli olduğunu belirten uzman, rehberlik servisi ve güvenilen öğretmenlerin başvurulabilecek kişiler arasında olduğunu söyledi.
Sivritepe, “Böyle bir durumda doğrudan kesinlikle şu kişiye ulaşılması gerekir gibi bir durum yoktur. Çünkü burada önceliğimiz öğrencinin kendisidir. Bu nedenle öğrenci, kendisini güvende hissettiği ve gerektiğinde harekete geçebilecek bir yetişkinle iletişime geçebilir. Okulun rehberlik servisine veya dersine giren güvendiği bir öğretmene başvurabilir. Burada önemli olan nokta, iletişime geçilen yetişkinin öğrencinin güvenliğini göz önünde bulundurarak gerekli durumlarda okulun rehberlik servisi ve idaresiyle iletişim kurmasıdır.” şeklinde konuştu.
Veliler okullara hangi soruları sormalı?
Zorbalık ve şiddet vakalarında okulun izlediği sürecin veliler tarafından önceden bilinmesinin önemli olduğunu belirten Sivritepe, ailelerin rehberlik servisiyle iletişim kurarak okulun uygulamalarını öğrenebileceğini şu şekilde ifade etti:
“Veliler, rehber öğretmen ile iletişime geçtiklerinde zorbalık durumunda nasıl bir yol haritası izlenmesi gerektiği hakkında bilgi alabilirler. Bu kapsamda okulun zorbalık, tehdit ve şiddet vakalarını nasıl fark ettiği ve takip ettiği, böyle bir durumda ilk olarak kime başvurabileceği ve hangi durumlarda aile ile iletişime geçildiği sorulabilir. Ayrıca zorbalık yaşandığında öğrencide görülebilecek davranış değişikliklerinin neler olduğu da mutlaka sorulmalıdır. Velilerin bu konuda bilgi sahibi olması, olası bir kriz durumunun erken fark edilmesine ve daha hızlı çözüm bulunmasına yardımcı olur. Bu nedenle okul yönetimi ve rehberlik servisi, velilere zorbalık ve okul güvenliği konusunda bilgilendirme çalışmaları yaparak tüm velilerin konu hakkında bilinçlenmesini sağlayabilir.”
Aile ve okul arasında iletişim nasıl olmalı?
Çocuğun okul ve ev ortamındaki davranışlarının birlikte değerlendirilmesinin önemine dikkat çeken Sivritepe, aile, öğretmen ve rehberlik servisi arasındaki iletişimin yalnızca bir sorun ortaya çıktığında değil, düzenli olarak sürdürülmesi gerektiğini vurguladı.
Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen Rabia Sivritepe, aile ve okul arasındaki iletişimin önemine ilişkin şu ifadeleri kullandı:
“Aile, öğretmen ve rehberlik servisi arasında güçlü, düzenli ve iş birliğine dayalı bir iletişim kurulmalıdır. İletişimin temel amacı, öğrenci ciddi bir sorun yaşamadan önce ortaya çıkan küçük değişiklikleri birlikte fark edebilmektir. Öğrenciyi farklı ortamlarda ve farklı bakış açılarıyla gözlemlemek bu açıdan önemlidir. Bu nedenle yalnızca bir sorun ortaya çıktığında iletişime geçmek yerine, düzenli bilgi paylaşımının sağlanması gerekir. Böylece öğrencinin durumu farklı bakış açılarıyla daha hızlı ve doğru bir şekilde değerlendirilebilir. İletişimin “Öğrencinin güvenliğini ve iyilik halini nasıl sağlayabiliriz?” sorusu merkezinde yürütülmesi, yaşanan problemin büyümeden fark edilmesine ve öğrencinin uygun şekilde desteklenmesine yardımcı olur.”