- Başakşehir'deki bıçaklı saldırının ardından uzmanlar, zorbalığa uğrayan çocuklardaki davranış değişikliklerinin erken fark edilmesinin kritik olduğunu belirtti.
- Çekinme veya korku nedeniyle yaşadıklarını anlatamayan çocuklara sorgulayıcı değil, güven verici bir yaklaşımla ulaşılması gerektiği vurgulandı.
- Şiddet olaylarının önüne geçebilmek için aile, öğretmen ve rehberlik servisi arasında düzenli bir iş birliği kurulmasının önemi hatırlatıldı.
İstanbul Başakşehir’de bir öğrencinin başka bir okulda bıçaklı saldırı düzenlemesi, eğitim ortamlarında çocukların güvenliği ve şiddetin erken fark edilmesi konusunu yeniden gündeme getirdi. Okullarda yaşanan şiddetin yalnızca olay anında değil, öncesinde ortaya çıkabilecek davranış değişiklikleri üzerinden de fark edilebileceğine dikkat çekiliyor. gdh’a özel konuşan Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen Rabia Sivritepe, zorbalığa maruz kalan çocukların okulda ve evde gösterebileceği işaretleri anlattı.
Okullarda şiddetin erken fark edilmesi neden önemli?
Başakşehir’deki okulda yaşanan bıçaklı saldırının ardından öğrencilerin güvenliği yeniden tartışılırken, çocukların yaşadığı zorbalık ve şiddetin erken aşamada fark edilmesi de önem kazandı.
Dünkü olayda Başakşehir’de başka bir okulda eğitim gören 15 yaşındaki F.M.’nin Şeyh Şamil İmam Hatip Ortaokulu’nda 8 öğrenciyi bıçaklayarak yaraladığı bildirildi. Yaralı öğrenciler hastaneye kaldırılırken, F.M. gözaltına alındı. Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin de saldırıda yaralanan öğrencilerden birinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Yaşanan olay, okullarda güvenlik önlemlerinin yanı sıra öğrencilerin yaşadığı sorunların ve davranış değişikliklerinin zamanında fark edilmesinin önemini de gündeme getirdi.
Bu noktada aileler ve öğretmenler için önemli soru ise şu: Bir çocuk zorbalığa, tehdide veya şiddete maruz kaldığında bunu davranışlarıyla belli eder mi? gdh’a özel açıklamalarda bulunan Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen Rabia Sivritepe, özellikle çocuğun alışılmış davranışlarından belirgin şekilde uzaklaşmasının dikkat edilmesi gereken işaretlerden biri olduğunu söyledi.
Çocuklarda zorbalık hangi belirtilerle anlaşılır?
Zorbalığın her çocukta aynı şekilde ortaya çıkmadığını belirten Sivritepe, davranış değişikliklerinin tek başına değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.
Sivritepe, okul ortamında görülebilecek değişimleri şöyle anlattı:
“Okullarda zorbalık çoğu zaman tek bir davranıştan anlaşılmaz. Öğrencinin davranışlarındaki değişimler bir bütün olarak ele alınmalı, gözlem ve değerlendirme bu doğrultuda yapılmalıdır. Bu noktada hem öğretmenlere hem de velilere oldukça görev düşmektedir. Öğrencinin normal halinden belirgin bir biçimde uzaklaşması bizim için önemli bir ipucudur. Genellikle zorbalığa uğrayan öğrenciler okulda, teneffüslerde, serviste, koridorlarda veya belirli alanlarda tek başına kalmaya çalışabilir ve sessizleşebilir. Bazen de bunun tam tersi olarak öğrencide alışılmadık şekilde öfke patlamaları veya saldırgan davranışlar görebiliyoruz. Ders başarısında ve derse katılımında farklılaşmalar da başlayabilir. Öğrenci okula gitmek veya derslere katılmak istemeyebilir.”
Çocuklarda zorbalığın evdeki belirtileri neler?
Bir çocuğun yaşadığı sorunun yalnızca okul içerisindeki davranışlarından anlaşılmayabileceğine dikkat çeken uzman, ailelerin evdeki değişimleri de gözlemlemesi gerektiğini belirtti.
Özellikle okul hakkında konuşmama, gerginlik, uyku ve iştah düzenindeki değişikliklerin dikkate alınması gerektiğini söyleyen Sivritepe, şu ifadeleri kullandı:
“Ev ortamında da öğrencinin davranışlarında birçok belirti görülebilir. Öğrenci okulda yaşamış olduğu kaygıyı evde de sürdürebilir. Genellikle okul hakkında konuşmak istemez, okuldan geldiğinde de yaşadığı gerginlik devam edebilir. Uyku ve iştah düzeninde dikkat çeken değişiklikler görülebilir. Öğrencinin yaşamış olduğu bu kaygı psikolojik ve fizyolojik olarak kendini birçok noktada gösterir.”
Ancak bu tür değişikliklerin tek başına zorbalık yaşandığı anlamına gelmediğinin altını çizen Sivritepe, belirtilerin daha yakından değerlendirilmesi gerektiğini söyledi:
“Bu gibi davranışlardaki değişiklikleri ve belirtileri hem biz öğretmenlerin hem de velilerin dikkate alması önemlidir. Bu belirtiler tek başına zorbalık veya şiddet yaşandığını göstermese de öğrencinin durumunun daha yakından gözlemlenmesi ve gerektiğinde destek sağlanması açısından önemli ipuçlarıdır.”
Çocuklar neden yaşadıklarını anlatmakta zorlanıyor?
Çocuğun yaşadığı zorbalığı anlatmamasının arkasında yalnızca korkunun bulunmadığını belirten Sivritepe, öğrencinin kendisine inanılmayacağını düşünmesinin veya yaşadığı olayın ardından daha fazla zarar görmekten çekinmesinin de etkili olabileceğini ifade etti.
Uzman, çocukların ailelerinin vereceği tepkiden endişe ederek de sessiz kalabildiğini belirterek şöyle konuştu:
“Burada aslında öğrencinin yaşadığı kaygının devam ettiğini görüyoruz. Yoğun kaygı, öğrencinin kendisine inanılmayacağını düşünmesine veya yaşadıklarını anlattığı takdirde zorbalık yapan kişi tarafından daha fazla zarara uğrayacağı korkusuna kapılmasına neden olabilir. Bazen de zorbalığa uğrayan öğrencinin yaşadığı durumdan utandığını görebiliyoruz. Bunun yanında ailesinin olumsuz tepki vermesinden veya kendisine kızmasından korktuğu için de yaşadığı problemi anlatmak istemeyebilir.”
Aileler çocuğa nasıl yaklaşmalı?
Çocukta zorbalığa işaret edebilecek değişiklikler fark edildiğinde ilk adımın doğrudan sorgulamak olmaması gerektiğini belirten Sivritepe, önceliğin güven duygusunu oluşturmak olduğunu söyledi.
Sivritepe, ailelerin ve diğer yetişkinlerin yaklaşımına ilişkin şu ifadeleri kullandı:
“Bu durumda, öğrencide zorbalığa uğradığına dair belirtiler varsa öncelikle yaşadığı olayı doğrudan sorgulamak yerine, kendisini güvende hissedebileceği bir ortam oluşturulmalı ve anlaşıldığı hissettirilmelidir. Öğrenciye yargılanmadan dinleneceği ve ihtiyaç duyduğunda destek alabileceği hissettirilerek güven ilişkisi kurulmalıdır.”
Çocuk kime başvurabilir?
Çocuğun kendisini güvende hissettiği bir yetişkine ulaşmasının önemli olduğunu belirten Sivritepe, okul içerisindeki rehberlik servisi ve güvenilen öğretmenlerin de başvurulabilecek kişiler arasında olduğunu söyledi.
Uzman, burada temel ölçütün öğrencinin güvende hissetmesi olduğunu vurgulayarak şu değerlendirmede bulundu:
“Böyle bir durumda doğrudan kesinlikle şu kişiye ulaşılması gerekir gibi bir durum yoktur. Çünkü burada önceliğimiz öğrencinin kendisidir. Bu nedenle öğrenci, kendisini güvende hissettiği ve gerektiğinde harekete geçebilecek bir yetişkinle iletişime geçebilir. Okulun rehberlik servisine veya dersine giren güvendiği bir öğretmene başvurabilir. Burada önemli olan nokta, iletişime geçilen yetişkinin öğrencinin güvenliğini göz önünde bulundurarak gerekli durumlarda okulun rehberlik servisi ve idaresiyle iletişim kurmasıdır.”
Okul ve aile arasında iletişim nasıl olmalı?
Zorbalık ve şiddet vakalarında yalnızca olay yaşandıktan sonra harekete geçmenin yeterli olmayacağını belirten Sivritepe, velilerin okuldaki başvuru ve takip mekanizmaları hakkında önceden bilgi sahibi olmasının önemli olduğunu söyledi.
Sivritepe, ailelerin rehberlik servisiyle iletişime geçerek okulun izlediği yol hakkında bilgi alabileceğini belirterek şunları söyledi:
“Veliler, rehber öğretmen ile iletişime geçtiklerinde zorbalık durumunda nasıl bir yol haritası izlenmesi gerektiği hakkında bilgi alabilirler. Bu kapsamda okulun zorbalık, tehdit ve şiddet vakalarını nasıl fark ettiği ve takip ettiği, böyle bir durumda ilk olarak kime başvurabileceği ve hangi durumlarda aile ile iletişime geçildiği sorulabilir. Ayrıca zorbalık yaşandığında öğrencide görülebilecek davranış değişikliklerinin neler olduğu da mutlaka sorulmalıdır. Velilerin bu konuda bilgi sahibi olması, olası bir kriz durumunun erken fark edilmesine ve daha hızlı çözüm bulunmasına yardımcı olur. Bu nedenle okul yönetimi ve rehberlik servisi, velilere zorbalık ve okul güvenliği konusunda bilgilendirme çalışmaları yaparak tüm velilerin konu hakkında bilinçlenmesini sağlayabilir.”
Erken fark etmek için düzenli iletişim gerekiyor
Çocuğun okul ve ev ortamındaki davranışlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Sivritepe, aile, öğretmen ve rehberlik servisi arasındaki iletişimin yalnızca bir kriz yaşandığında kurulmasının yeterli olmadığını vurguladı.
Sivritepe, öğrencinin farklı ortamlardaki davranışlarının birlikte değerlendirilmesinin erken farkındalık açısından önem taşıdığını belirterek sözlerini şöyle tamamladı:
“Aile, öğretmen ve rehberlik servisi arasında güçlü, düzenli ve iş birliğine dayalı bir iletişim kurulmalıdır. İletişimin temel amacı, öğrenci ciddi bir sorun yaşamadan önce ortaya çıkan küçük değişiklikleri birlikte fark edebilmektir. Öğrenciyi farklı ortamlarda ve farklı bakış açılarıyla gözlemlemek bu açıdan önemlidir. Bu nedenle yalnızca bir sorun ortaya çıktığında iletişime geçmek yerine, düzenli bilgi paylaşımının sağlanması gerekir. Böylece öğrencinin durumu farklı bakış açılarıyla daha hızlı ve doğru bir şekilde değerlendirilebilir. İletişimin “Öğrencinin güvenliğini ve iyilik halini nasıl sağlayabiliriz?” sorusu merkezinde yürütülmesi, yaşanan problemin büyümeden fark edilmesine ve öğrencinin uygun şekilde desteklenmesine yardımcı olur.”