- Nepal, felaketin ardından BM Kayıp ve Zarar Fonu’ndan 20 milyon dolar acil iklim finansmanı talep etti.
- Ağustos sonunda meydana gelen felakette 1.300’den fazla kişi hayatını kaybetti, 5 binden fazla kişi kayboldu; sel ve toprak kaymalarının ekonomik maliyetinin 5 milyar doları aşabileceği tahmin ediliyor.
- Nepal küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 0,1’inden daha azından sorumlu olmasına rağmen Himalayalar’daki hızlı ısınmanın etkilerini ağır biçimde yaşıyor.
- Katmandu, talebinin yalnızca bir yardım çağrısı olmadığını, iklim adaleti ve kayıp-zarar mekanizmasının işler hale getirilmesi gerektiğini savunuyor.
Nepal, ağustos sonunda ülkenin Çin sınırındaki Himalaya bölgesinde yaşanan yıkıcı sel felaketinin ardından uluslararası iklim finansmanı için harekete geçti.
Nepal Maliye ve Çevre bakanlıkları, Birleşmiş Milletler’in iklim değişikliğinden kaynaklanan kayıp ve zararların karşılanması amacıyla oluşturduğu Kayıp ve Zarar Fonu’na 20 milyon dolarlık destek için başvurdu.
Dışişleri Bakanı Shisir Khanal ise uluslararası toplumun Nepal’e sağlayacağı desteğin klasik anlamda “yardım” olarak değil, iklim krizinin yol açtığı zararların karşılanması kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
Khanal, ülkesinin küresel sera gazı emisyonlarına katkısının yüzde 0,1’den az olduğunu hatırlatarak, iklim krizinin sonuçlarının sorumluluğuyla orantısız biçimde Nepal gibi kırılgan ülkelerin üzerine kaldığını belirtiyor.
“Büyük kirleticiler uyanmalı”
Khanal, özellikle yüksek miktarda sera gazı salımı gerçekleştiren ülkelerin iklim kaynaklı felaketler karşısında daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini söyledi.
Nepal Dışişleri Bakanı, ülkesinin iklim krizinin oluşumuna çok sınırlı katkı sağladığını ancak Himalayalar’daki değişimlerden doğrudan etkilendiğini vurguladı.
Himalayalar’ın Hindistan, Çin, Nepal ve Bhutan gibi ülkeleri kapsayan bölgesinde sıcaklıkların küresel ortalamadan çok daha hızlı yükseldiğine dikkat çekiliyor.
Birleşmiş Milletler verilerine göre Nepal’deki dağlar son 30 yılda küresel ısınmanın etkisiyle buzlarının yaklaşık üçte birini kaybetti.
Felaketin faturası 5 milyar doları aşabilir
26 Ağustos’ta meydana gelen felaket, Himalayalar’daki buz ve kaya kütlesinin çökmesinin ardından oluşan büyük miktardaki su, çamur ve enkazın nehir sistemlerine ulaşmasıyla başladı.
Sel, Nepal ile Çin arasındaki sınır bölgesinden başlayarak Nepal’in farklı kesimlerinde büyük yıkıma neden oldu.
Felakette 1.300’den fazla kişi hayatını kaybederken 5 binden fazla kişi hâlâ kayıp. Binlerce kişinin akıbetinin belirlenmesi için arama çalışmaları devam ediyor.
Nepal hükümetinin karşı karşıya olduğu ekonomik yük ise çok daha büyük.
Yeniden inşa maliyetinin 5 milyar doları aşabileceği, 20 binden fazla evin yeniden yapılması ve ülkenin önemli ulaşım bağlantılarının onarılması gerekebileceği belirtiliyor.
AP'nin aktardığı daha yeni değerlendirmelerde ise yalnızca Nepal’deki hasarın yaklaşık 2,56 milyar dolar seviyesinde olduğu, 7 bin 500 evin yıkıldığı ve 12 hidroelektrik projesinin zarar gördüğü bildirildi.
“Himalayalar’dan gelen tsunami gibiydi”
Khanal, felaketin boyutunu 2015’te Nepal’i sarsan büyük depremle kıyasladı.
Bakan, bazı bölgelerde su ve enkaz dalgalarının yaklaşık 70 feet, yani 21 metreye kadar ulaştığını belirterek yaşananları “Himalayalar’dan gelen bir tsunami” olarak nitelendirdi.
Sel yalnızca yerleşim bölgelerini değil, ülkenin enerji ve ulaşım altyapısını da vurdu.
Özellikle hidroelektrik santrallerin bulunduğu vadilerde çok sayıda tesis zarar gördü. Reuters’ın haberine göre felaket 12 hidroelektrik projesini sular altında bıraktı.
Kayıp ve Zarar Fonu’nun kapasitesi tartışma konusu
Nepal’in başvurduğu BM Kayıp ve Zarar Fonu ise henüz yeni ve sınırlı kaynaklara sahip.
Guardian’ın aktardığı verilere göre fona bugüne kadar yaklaşık 2,8 milyar dolarlık talep gelirken toplanan kaynak yaklaşık 400 milyon dolar seviyesinde bulunuyor.
Daha geniş kapsamlı güncel değerlendirmelerde ise fona yaklaşık 822 milyon dolar taahhüt edildiği ve kaynakların henüz iklim felaketlerinin gerçek maliyetleriyle kıyaslandığında son derece sınırlı kaldığı belirtiliyor.
Bu nedenle Nepal’in 20 milyon dolarlık talebi, ülkenin karşı karşıya olduğu milyarlarca dolarlık yeniden inşa maliyetinin yalnızca küçük bir bölümünü karşılayabilecek.
Nepal'in talebi daha büyük bir tartışmayı tetikledi
Katmandu’nun girişimi, iklim değişikliğinden en az sorumlu ülkelerin iklim krizinin sonuçlarından en fazla etkilenen ülkeler arasında bulunması sorununu yeniden gündeme getirdi.
Nepal, küresel emisyonlara katkısının çok düşük olmasına rağmen buzulların erimesi, aşırı hava olayları ve ani seller nedeniyle giderek daha büyük risklerle karşı karşıya olduğunu savunuyor.
Khanal, Himalayalar’daki buzulların yalnızca Nepal açısından değil, Güney Asya’nın tamamı açısından kritik olduğunu belirtiyor. Himalayalar’dan doğan nehir sistemleri Hindistan ve Bangladeş dahil olmak üzere bölgede 2 milyardan fazla insanın tarım ve içme suyu ihtiyacı açısından önem taşıyor.
Çin'e yönelik suçlama geri çekildi
Nepal’in daha önce Çin’in buzul hareketleriyle ilgili yeterli veriyi paylaşmadığı veya gerekli uyarıyı yapmadığı yönündeki iddialar da gündeme gelmişti.
Ancak Khanal, Çin’in felaket öncesinde gerekli bilgileri kasıtlı olarak paylaşmadığı iddiasını reddetti.
Nepal hükümeti, buz ve kaya kütlesinin çöküşünün önceden kesin biçimde öngörülemediğini ve Çin ile Nepal arasında veri paylaşımı ile afet koordinasyonunun artırılması için görüşmelerin sürdüğünü belirtiyor.
"Bu yalnızca bir felaket değil"
Nepal hükümetinin yaklaşımında temel mesele yalnızca mevcut zararın karşılanması değil.
Katmandu, iklim krizine karşı daha güçlü erken uyarı sistemleri kurulmasını, afetlere hazırlığın artırılmasını ve kırılgan ülkelerin gelecekteki felaketlere karşı dayanıklılığının güçlendirilmesini istiyor.
Khanal’a göre Nepal’de yaşanan felaket, Himalayalar’da iklim değişikliğinin artık gelecekteki bir tehdit değil, bugün yaşanan somut bir güvenlik ve kalkınma sorunu olduğunu gösteriyor.
Nepal’in 20 milyon dolarlık başvurusu bu nedenle yalnızca bir finansman talebi değil; iklim krizine en az katkıda bulunan ülkelerin, krizden kaynaklanan kayıpların finansmanında daha adil bir sistem kurulması yönündeki diplomatik çağrısı olarak öne çıkıyor.