- Rusya'nın Sverdlovsk bölgesindeki Kosvinski Kamen Dağı'nın altında bulunan 1335 No'lu tesisin 2018'den bu yana kapsamlı biçimde genişletildiği ve modernize edildiği belirtildi.
- Araştırmacılar yaklaşık 22 bin ton çelik, 56 bin ton çimento, 600 kilometre kablo ve çok sayıda havalandırma ile filtreleme sistemi için satın alma kayıtları tespit etti.
- Tesis, Sovyet döneminde geliştirilen ve normal komuta merkezleri ile iletişim hatları nükleer saldırıda yok edilse bile misilleme emrinin stratejik nükleer kuvvetlere iletilmesini amaçlayan Perimetr sistemiyle ilişkilendiriliyor.
- Bazı uzmanlar sistemin yeniden devreye alındığını savunurken, nükleer silah araştırmacısı Pavel Podvig bunun doğru olmadığını ve Perimetr'in zaten devre dışı bırakılmadığını belirtiyor.
Rusya'nın Ural Dağları'ndaki son derece gizli bir nükleer komuta merkezi, Moskova'nın stratejik nükleer altyapısına yönelik yatırımlarını yeniden gündeme taşıdı.
The Times, Danwatch ve Dossier Center'ın ortak araştırmasına göre Sverdlovsk bölgesindeki Kosvinski Kamen Dağı'nın altında bulunan 1335 No'lu tesis, 2018'den bu yana kapsamlı bir inşaat ve modernizasyon sürecinden geçiriliyor.
Araştırmacılar, Rusya'nın askeri tedarik kayıtlarını ve uydu görüntülerini inceleyerek tesise yönelik büyük ölçekli çalışmalar yapıldığını ortaya koydu. İncelenen yaklaşık 2,5 milyon askeri tedarik kaydından binlercesinin tesisle bağlantılı olduğu belirtildi.
Binlerce ton çelik ve çimento kullanıldı
Tedarik kayıtlarında yaklaşık 22 bin ton çelik, 56 bin ton çimento ve 600 kilometre elektrik kablosu bulunduğu bildirildi.
Bunun yanı sıra 30 transformatör, 21 elektrik trafo merkezi, 182 havalandırma ünitesi ve 95 ağır iş makinesine ilişkin kayıtlar tespit edildi. Bazı havalandırma ve filtreleme sistemlerinin kimyasal, biyolojik ve radyoaktif kirlenmeye karşı koruma sağlamak üzere tasarlandığı aktarıldı.
Uydu görüntülerinde de dağın çevresinde yeni kazı ve inşaat çalışmalarının gerçekleştirildiği görüldü.
Araştırmaya göre tesisin altında en az 24 ayrı bölüm bulunuyor. Ana giriş ile acil durum çıkışı arasındaki mesafenin yaklaşık 2,5 kilometre olduğu belirtiliyor. Eski askeri personel ise yeraltındaki tünel ağının bazı bölümlerinde otobüslerin hareket edebileceği kadar geniş olduğunu anlattı.
“Ölü El” sistemi nedir?
1335 No'lu tesisin önemi, Sovyetler Birliği döneminde geliştirilen Perimetr nükleer komuta sistemiyle bağlantısından kaynaklanıyor.
Batı'da “Dead Hand” yani “Ölü El” olarak adlandırılan sistem, Sovyetler Birliği'nin nükleer bir saldırıya uğraması ve ülkenin üst düzey yönetimiyle normal iletişim kanallarının yok olması ihtimaline karşı geliştirildi.
Sistemin temel amacı, böyle bir senaryoda misilleme emrinin hayatta kalan stratejik nükleer kuvvetlere ulaştırılmasını sağlamaktı. Dolayısıyla Perimetr'in doğrudan bağımsız bir nükleer silah sistemi olmaktan ziyade yedek bir nükleer komuta ve iletişim sistemi olduğu belirtiliyor.
Nükleer silah araştırmacısı Pavel Podvig de Perimetr'i esas olarak bir iletişim sistemi olarak tanımlıyor. Buna göre sistem, normal komuta kanallarının yok edilmesi durumunda stratejik kuvvetlere yetkilendirilmiş emrin ulaştırılmasını sağlayacak şekilde tasarlanmış durumda.
Tesis 2023'te operasyonel hale geldi iddiası
Araştırmada, emekli Tümgeneral Viktor Khalin'in Perimetr sisteminin modernize edildiğine ilişkin yazıları da incelendi.
Khalin, sistemin mobil komuta merkezleri ve uzay tabanlı iletişim dahil olmak üzere yeni teknolojilerle geliştirildiğini aktardı. Rus askeri yayınlarında yer alan bazı bilgilere göre 1335 No'lu tesisin 2023 yılında muharebe görevine alındığı ifade edildi.
Ancak bu bilgilerin önemli bölümü Rus askeri kaynakları ve araştırmacıların incelediği belgelerden geliyor. Tesisin bugün Perimetr sistemi içinde tam olarak nasıl kullanıldığına ilişkin ayrıntılar kamuya açık değil.
“Yeniden etkinleştirildi” iddiası tartışmalı
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, Sovyet dönemindeki “Ölü El” sisteminin yeniden etkinleştirilmiş olabileceği iddiası. Ancak uzmanlar bu konuda aynı görüşte değil.
Stanford Üniversitesi'nden nükleer güvenlik uzmanı Jeffrey Lewis, tesisin Stratejik Füze Kuvvetleri ile bağlantısını dikkate alarak Perimetr'in yeniden faaliyete geçirilmiş olmasının muhtemel olduğunu savunuyor.
Buna karşılık Rus nükleer kuvvetleri uzmanı Pavel Podvig, “sistemin yeniden etkinleştirildiğini” söylemenin doğru olmadığını belirtiyor. Podvig'e göre Perimetr hiçbir zaman tamamen devre dışı bırakılmadı; dolayısıyla son çalışmalar daha çok sistemin modernizasyonu ve altyapısının yenilenmesi olarak değerlendirilmeli.
Bu nedenle açık kaynaklardaki veriler, Rusya'nın 1335 No'lu tesise büyük yatırımlar yaptığını ortaya koysa da “Ölü El” sisteminin yeniden etkinleştirilmesinin bağımsız biçimde doğrulandığını söylemek mümkün değil.
Nükleer komuta altyapısı genişletiliyor
Tesisle ilgili gelişmeler, Rusya'nın daha geniş kapsamlı nükleer modernizasyon programının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Moskova, son yıllarda stratejik nükleer kuvvetlerinin yanı sıra nükleer komuta ve kontrol altyapısını da yeniliyor. 1335 No'lu tesisteki çalışmaların, Rusya'nın nükleer kuvvetlerinin olası bir ilk saldırı sonrasında da komuta edilebilirliğini korumaya yönelik yatırımlarından biri olduğu belirtiliyor.
Bununla birlikte, tesisin tam kapasitesi, içerideki sistemlerin güncel durumu ve nükleer misilleme zincirinde insan müdahalesinin ne ölçüde bulunduğu gibi ayrıntılar gizli tutuluyor.
Bu nedenle ortaya çıkan belgeler, Rusya'nın stratejik nükleer komuta altyapısını ciddi biçimde güçlendirdiğini gösterirken, tesisin otomatik olarak nükleer saldırı başlatabilecek bir “kıyamet makinesi” olduğu yönündeki yorumları kesinleşmiş bir gerçek olarak değerlendirmek mümkün değil.