- Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday’la 1941’de yayımladığı “Garip”, şiirde yeni bir anlayışın önünü açtı.
- İstanbul, aşk, geçim sıkıntısı ve yaşama sevinci, şiirlerinin başlıca konuları arasında yer aldı.
- Şairliğinin yanında çeviriler yaptı, yazılar kaleme aldı ve “Yaprak” dergisini çıkardı.
Orhan Veli’nin şiirinde sokaktaki insanın konuşması, gündelik bir olay ya da küçük bir sevinç kendine yer bulabiliyordu. Ölçü ve kafiyeyi şiirin zorunlu unsurları olarak görmeyen yaklaşımı, dönemin edebiyat çevrelerinde tartışmalar yaratırken farklı kuşaklardan okurlara ulaşan bir anlatımın da temelini oluşturdu.
Lise arkadaşlığından Garip’e
13 Nisan 1914’te İstanbul’un Beykoz ilçesinde doğan şairin asıl adı Ahmet Orhan’dı. Babası Mehmet Veli Bey’in adını kullanarak edebiyat dünyasında “Orhan Veli” olarak tanındı.
Çocukluğu Beykoz, Beşiktaş ve Cihangir’de geçti. İlk hikâyesi çocuk yaşta “Çocuk Dünyası” dergisinde yayımlandı. Ailesiyle Ankara’ya taşınmasının ardından öğrenimini burada sürdürdü.
Lise yıllarında Ahmet Hamdi Tanpınar gibi isimlerden ders aldı. Daha sonra Garip hareketini birlikte başlatacağı Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday’la da bu dönemde tanıştı.
1933’te İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümüne giren Orhan Veli, öğrenimini tamamlamadan 1936’da Ankara’ya döndü ve PTT’de çalışmaya başladı. Aynı yıl “Varlık” dergisinde şiirleri yayımlandı; bazı eserlerinde “Mehmet Ali Sel” takma adını kullandı.
Süleyman Efendi de şiirin konusu oldu
Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday’ın ortak kitabı “Garip”, Mayıs 1941’de yayımlandı. Orhan Veli’nin kaleme aldığı önsöz, şiire özgü olduğu düşünülen süslü söyleyişlere, ölçü ve kafiyenin belirleyiciliğine karşı yalın bir dil öneriyordu.
Bu anlayışta gündelik konuşma, mizah ve duygu yan yana geldi. “Kitabe-i Seng-i Mezar”daki “Yazık oldu Süleyman Efendi’ye” dizesi, sıradan bir insanın hayatının da şiirin merkezinde bulunabileceğini gösteren örneklerden biri oldu.
İstanbul’u dinleyen şair
“İstanbul’u Dinliyorum”, “İstanbul Türküsü” ve “Kapalıçarşı”, Orhan Veli’nin kentle kurduğu ilişkinin öne çıkan şiirleri arasında yer aldı. “Anlatamıyorum”, “Güzel Havalar” ve “Bir Garip Orhan Veli” de okurların hafızasında yer edinen eserleri oldu.
“Garip”in ardından “Vazgeçemediğim”, “Destan Gibi”, “Yenisi” ve “Karşı” adlı şiir kitaplarını yayımladı.
Çeviriler ve Yaprak dergisi
Askerlik sonrasında Maarif Vekâleti Tercüme Bürosunda çalışan Orhan Veli, 1947’de görevinden ayrıldı. Arkadaşlarıyla çıkardığı “Yaprak” dergisi, Ocak 1949 ile Haziran 1950 arasında 28 sayı yayımlandı.
Molière, La Fontaine, Gogol ve Shakespeare’in de aralarında bulunduğu yazarlardan çeviriler yaptı. Edebiyat üzerine yazıları, derlemeleri ve mektupları da şiirlerinin dışındaki üretimini oluşturdu.
36 yaşında sona eren hayat
Ankara’ya yaptığı bir ziyaret sırasında açık bir çukura düşerek başından yaralanan Orhan Veli, İstanbul’a dönüşünün ardından rahatsızlanarak Cerrahpaşa Hastanesi’ne kaldırıldı. Adli tıp raporuna göre beyin kanaması nedeniyle 14 Kasım 1950’de, 36 yaşında hayatını kaybetti.
Aşiyan Mezarlığı’na defnedilen şairin mezarını Abidin Dino tasarladı. Eserleri, ölümünden sonra “Bütün Şiirleri” başlığı altında yeniden yayımlandı.
Nâzım Hikmet, Orhan Veli’nin ardından “Çok genç öldü, yazık oldu ama ölümsüz” sözleriyle şairin edebiyattaki yerini dile getirdi.