gdh digital

Slavların savaşı ve Türk Dünyası

💢 Türk halkları, Slavlar gibi kendi aralarında kanlı “anlaşmazlıklar” yaşamıyorlar. 💢 Türkler her zaman karmaşık sorunlara ince yaklaşımlarıyla ayırt ediliyor. 💢 Rusya'daki yangın güçlenince oradaki Türklere yine Türkiye yardım etmeye çalışacak. 

Yazan: Gönül Şamilkızı

· Güncellendi:

Slavların savaşı ve Türk Dünyası

gdh'i Google'da takip edin

gdh'i Google'da Tercih Edilen Kaynaklar'a ekleyin veya Google Haberler'de takip edin.

“Rusya ne kadar zayıflarsa Türk dünyası dahil olmak üzere dışarıdaki düşmanları daha ciddi tehdide dönüşür. Moskova’ya Pantürkizm Merkez Asya’dan ve Rusya’daki Türk halklarını etkileyen Türkiye’den gelebilir”.

Rus aşırı milliyetçiler, mevcut durumu yaklaşık olarak böyle özetliyor. Özetle Pantürkizmin ülkenin yaklaşan çöküşünde etkili olacağından eminler.

Türk Birliği’ni savunanlar elbette bu iddiaları kabul etmiyor. Bugün bu sürecin tonunu Ankara belirliyor. Türkiye’de Türk Dünyası fikrine ülkeler arasındaki yeni ekonomik ve kültürel projeleri geliştirme ve uygulama fırsatı olarak bakılıyor. Kimse yeni bir imparatorluğun çatısı altında birleşmeye hazırlanmıyor.

Ancak Türk Birliğini destekleyenler Putin döneminde Rusya’nın Türk bölgelerinin tamamen uluslararası işbirliği planlarının dışında bırakılmasından memnun olmayabilirler. Rusya’nın Türk bölgeleri Türk Devletleri Teşkilatı toplantılarına katılmıyor. Moskova bahse konu bölgelerin kültürel alanlar da dahil olmak üzere çok sayıdaki işbirliği alanlarında yer almalarını da engelliyor.

Boris Yeltsin, kapsamlı reformlar başlatırken kendi programına dahil ettiği

“Yutabileceğiniz kadar egemenlik alın”

cümlesini ilk kez Tataristan’da kullanmış, daha sonra Başkurdistan’da tekrarlamıştı. Ancak halefi, egemenlik kavramını Rusya Federasyonunun cumhuriyetleri için boş formaliteye dönüştürdü. Ankara 1990’lı yılların başlarından itibaren Rusya’nın onlarca Türk “otonomisine” ilgisini saklamıyor. Bunlardan en büyükleri ise Başkurdistan ve Tataristan’dır. Bu iki cumhuriyette yaklaşık 4 milyon insan yaşıyor ve nüfuslarının yarıdan fazlası Türk kökenli.

Dolayısıyla, Rusya da kısmen Türk devletidir. Ancak Moskova hiçbir zaman Türk Devletlerinin işbirliği projelerine katılmayı ciddi şekilde değerlendirmedi. Kremlin uzun zamandır Pantürkizm endişesi hayaleti ile yaşıyor, SSCB’nin dağılmasından sonra ise bu korkular daha da büyüdü. Hatta Rusya’nın saraya yakın siyaset bilimcileri Pantürkizmi faşizmle kıyaslıyorlar.

Türk bölgelerinin Türkiye ile herhangi yakınlaşması neredeyse Rusya’nın toprak bütünlüğüne saldırı olarak algılanıyor. 1990’lı yılların ortalarında Çeçenistan’da başlattığı savaşın çok sayıdaki sebeplerinden biri de Moskova’nın “diğer ayrılıkçılara” güç gösterme, onların egemenlik ve Türk dünyası ile işbirliği kurma, İslam dünyası ile yakınlaşma arzularından caydırma niyeti idi.

Bu uyarı SSCB’nin dağılmasının hemen ardından Çeçenistan’dan farklı olarak Kremlin’le yakınlaşmayı tercih eden Tataristan’a da verilmişti. Şubat 1994’te Tataristan Moskova ile yetkilerin sınırlandırılmasına ilişkin süresiz anlaşma imzalamıştı. Bu anlaşma sayesinde Tataristan gerçek federalizmin ne demek olduğunu diğer bölgelerden daha iyi öğrendi. Dış ekonomik ilişkiler kurdu, diğer ülkelerde insani faaliyetlerde işbirliği yaptı. Tataristan’da yaşam standardı yükselmeye başladı. Ancak bütün bunlar Putin iktidara gelene kadar sürdü. Putin döneminde Moskova “dikey güç” uygulamaya başladı, bütün bölgelerin başkanları Kremlin tarafından, kendi çıkarları doğrultusunda atandı, kolluk kuvvetleri ve finans sistemi yerel yönetimlerin kontrolünden tamamen çıkartıldı.

Putin’in bu “reformlarından” sonra Rusya’nın bölgeleri iyi yaşamaya mı başladı? Tataristan kendi petrolü, Yakutistan kendi elmas yataklarıyla, Kabardey-Balkar kendi dağ turizmiyle hiçbir kaynağı olmayan Moskova ve Petersburg’un yaşam standartları konusunda lider oluşunu uzaktan izliyor. Merkezi hükümetin federalizmi yok etmesinin sebeplerinden biri de budur.

Şimdi neredeyse tüm gelirler Moskova tarafından dağıtılıyor, bölgelere ise Kremlin’e bağlılık düzeylerine göre bu kaynaklardan pay veriliyor. Mesela, dünyadaki elmas rezervlerinin dörtte biri federal Alrosa şirketi tarafından Yakutistan’ın derinliklerinde çıkartılıyor. Şirketin yüzde 25 hissesi Yakutistan’a aittir. Ancak bölge yalnızca kar paylarına güvenebiliyor. Rusya’nın zengin potansiyelli Türk bölgeleri kendi mali durumlarını düzeltmek için Moskova’ya boyun eğmek zorunda.

Moskova, etnik cumhuriyetleri üniter dizginde tutmak için sadece siyasi ve mali araçlara başvurmuyor. Kremlin’in kontrolündeki ideologlar Rus devletçiliğinin Türk köklerine de dayandığını düşünen Lev Gumilyev ve Konstantin Leontyev’in eserlerinden örnekler getirerek “Slavların ve Türklerin manevi birliği” tezini öne sürüyorlar.

Ancak gürültülü teoriler modern gerçeklik karşısında dağılıyor. “Türk-Slav birliği” dayatılan halkların Slav devletleri arasındaki anlaşmazlıktan endişe duymamaları imkânsız. “Slavların kendi aralarındaki anlaşmazlık” Rusya’nın Ukrayna’ya korkunç saldırısı ile sonuçlandı. Kısa süre önce de Sırplar Hırvatlar ve Boşnaklarla savaş halindeydi. Türk halkları kendi aralarında böyle kanlı “anlaşmazlıklar” yaşamıyorlar: örneğin, Türkmenistan’ın, Azerbaycan’ın veya Kazakistan’ın bir kısmını işgal etmek Erdoğan’ın aklının ucundan bile geçmez.

Slav dünyası ile Türk dünyası arasındaki temel fark bugün budur. Türk ülkeleri kendi ekonomik, ticari ilişkileri ile uğraşıyorlar, “kardeşler arasında” en büyüğün kim olduğunu tartışmıyorlar. Kısa süre önce Türk devletlerinin Semerkand’daki zirvesinde de 5 ülkenin başkanları Asya ile Avrupa arasında ulaşım koridorlarını tartıştılar, 500 milyon dolarlık yatırım fonu oluşturulmasını, tüm ülkelerin çıkarına olan diğer projeleri konuştular. Türkler her zaman karmaşık sorunlara ince yaklaşımlarıyla ayırt ediliyorlar. Onların Rusya’daki Türk bölgelerini Moskova’dan “koparmak” gibi bir niyetleri yok, hatta Kremlin’in Putin döneminde tamamen unutturduğu normal federalizm imkanları çerçevesinde bile bu bölgelerde işbirliğini önemsiyorlar.

1990’lı yılların ilk ağır yarısında Rusya devletini dağılmaktan hem de üniterizmden kaçış ve Federal anlaşma kurtardı. 24 Şubat 2022’de Rusya kendisini 1990’lı yıllardakinden çok daha ciddi bir sınav karşısında bıraktı. Ülkeyi tüketen savaş, cephede başarısızlıklar ve artan yaptırımlar Rusya devletini felakete götürüyor. Ancak Kremlin baskıları sürdürüyor, muhalifleri cezaevine, etnik bölgelerin nüfusu da dahil sıradan Rusya vatandaşlarını ise cepheye gönderiyor. Bu, ülkedeki genel krizi sadece derinleştiriyor. Bu yangın güçlenince Rusya’daki Türklere Türk dünyası, Buryatlar ve Kalmıklara Moğolistan, Karellere Finlandiya, Kuzey Kafkas halklarına yine Türkiye yardım etmeye çalışacak.

Moskova’nın ise yardım için başvuracağı kimse kalmayacak – müttefiklerini ve dostlarını kaybetti, hatta Minsk bile ondan uzaklaşıyor. Görünüşe bakılırsa, Türk toplumu da bunu anlıyor ve Rusya’daki kardeşleri ile ilgili olayları zorlamak için acele etmiyor. Yakın halklar arasında normal sivil işbirliğine giden yoldaki engeller er geç ortadan kalkacak.

Yazar: Oleg Borskiy (Rus gazeteci ve blog yazarı)

Çeviri: Gönül Şamilkızı

Kaynak: gdh haber merkezi

Podcast

Yazı Boyutu

Haberin görünümü bu boyutta görünücek. Göz yorgunluğu olmadan rahat okuma.

Haberi Paylaş

gdh gündem bülteni

Gündemin nabzını her sabah gelen kutunuzda yakalayın.

Türkiye ve dünyadan öne çıkan haberleri, arka plan analizleriyle birlikte doğrudan e-posta adresinize gönderiyoruz.

Ücretsiz · İstediğiniz an iptal

Gündem bültenine katılın

Kayıt ücretsiz; istediğin an abonelikten çıkabilirsin.

Tüm bültenleri gör

Şehrini seç

Haberi Paylaş

gdh'yi bir arkadaşınıza tavsiye etme ihtimaliniz 0-10 skalasında kaç olur?

Hiç tavsiye etmezdimKesinlikle tavsiye ederim