Yüzyıllar boyunca büyük yıkımlar yaşayan bölge, Türkiye'nin deprem gerçeğini ve hazırlıklı olmanın önemini bir kez daha hatırlatıyor.
12 Kasım 1999 Cuma günü saat 18.57'de Düzce ve çevresi büyük bir depremle sarsıldı. Henüz 17 Ağustos Marmara Depremi'nin yaraları sarılmamışken meydana gelen 7,2 büyüklüğündeki sarsıntı, başta Düzce ve Kaynaşlı olmak üzere geniş bir bölgede ağır yıkıma yol açtı.
Resmî kayıtlara göre 845 kişi hayatını kaybetti, binlerce kişi yaralandı. Çok sayıda bina yıkıldı veya kullanılamaz hâle geldi.
17 Ağustos 1999'da Gölcük merkezli büyük depremi yaşayan Türkiye, yalnızca 87 gün sonra ikinci büyük felaketle karşı karşıya kalmıştı.
Ancak 1999'da yaşananlar, bu coğrafyanın tarihindeki ilk büyük depremler değildi.
Kuzey Anadolu Fay Zonu boyunca uzanan Marmara, Sakarya, Düzce ve Bolu çevresi, tarih boyunca defalarca yıkıcı depremler yaşadı.
1668: Anadolu'nun en büyük depremlerinden biri
17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 depremlerinden yüzyıllar önce, 1668 yılında Kuzey Anadolu'da çok büyük bir deprem meydana geldi.
17 Ağustos 1668 tarihli deprem, Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun geniş bir bölümünü etkiledi. Araştırmalarda büyüklüğü yaklaşık 7,8–8,0 olarak tahmin edilen bu sarsıntı, Anadolu'nun tarihsel dönemde bilinen en büyük depremleri arasında gösteriliyor.
Bolu ve çevresinden Tokat'a kadar uzanan geniş bir bölgede ağır hasar meydana geldi.
Dönemin kayıtları, çok sayıda yerleşimin yıkıldığını ve binlerce insanın hayatını kaybettiğini aktarıyor.
Bu deprem, Kuzey Anadolu Fayı'nın tek bir şehirle sınırlı olmayan, yüzlerce kilometre boyunca uzanan büyük bir tektonik sistem olduğunu gösteren tarihî örneklerden biri olarak kabul ediliyor.
1719: İzmit ve çevresini yıkan deprem
25 Mayıs 1719'da Marmara'nın doğusunda meydana gelen büyük deprem, İzmit başta olmak üzere geniş bir bölgede yıkıma neden oldu.
Yaklaşık 7,4 büyüklüğünde olduğu tahmin edilen deprem, İstanbul'da da kuvvetli biçimde hissedildi.
Tarihî kayıtlarda camilerin, evlerin ve çeşitli kamu yapılarının zarar gördüğü anlatılıyor.
Deprem, Marmara'nın doğusundaki fayların geçmişte de büyük sarsıntılar ürettiğini ortaya koyan önemli olaylardan biri oldu.
1766: İstanbul'u sarsan büyük felaket
22 Mayıs 1766'da meydana gelen büyük Marmara Depremi, İstanbul'un tarihindeki en yıkıcı depremler arasında yer aldı.
Sarsıntı sırasında çok sayıda bina zarar gördü. Fatih Camii'nin büyük kubbesi çöktü, şehrin farklı bölgelerinde ciddi yıkımlar yaşandı.
Depremin ardından Marmara kıyılarında deniz seviyesi değişimleri ve tsunami etkileri de kaydedildi.
Aynı yıl 5 Ağustos'ta Marmara Denizi'nin batı kesiminde bir başka büyük deprem daha meydana geldi.
1766 depremleri, Marmara Denizi'ndeki fayların büyük deprem üretme potansiyelini gösteren en önemli tarihî olaylar arasında bulunuyor.
1944: Bolu-Gerede Depremi
1 Şubat 1944'te Bolu-Gerede hattında meydana gelen 7,2–7,3 büyüklüğündeki deprem, Kuzey Anadolu Fay Zonu üzerinde ağır yıkıma neden oldu.
Depremde yaklaşık 4 bin insan hayatını kaybetti.
Bolu, Gerede ve çevresindeki yerleşimlerde çok sayıda yapı yıkıldı.
Yüzeyde meydana gelen fay kırıkları, depremin büyüklüğünü ve yer kabuğundaki hareketin boyutlarını açık biçimde ortaya koydu.
1944 depremi, 20. yüzyılda Kuzey Anadolu Fayı üzerinde meydana gelen büyük depremler zincirinin önemli halkalarından biriydi.
1957: Abant Depremi
26 Mayıs 1957'de Abant çevresinde meydana gelen yaklaşık 7 büyüklüğündeki deprem, Bolu ve çevresinde hasara yol açtı.
Deprem sırasında çok sayıda köy evi zarar gördü, can kayıpları yaşandı.
Abant Depremi, Bolu-Düzce çevresindeki fayların 1999'dan önce de büyük depremler ürettiğini gösteriyordu.
1967: Mudurnu Vadisi Depremi
22 Temmuz 1967'de Mudurnu Vadisi'nde meydana gelen 7,1 büyüklüğündeki deprem, Sakarya ve Bolu çevresinde etkili oldu.
Sarsıntı, Kuzey Anadolu Fayı'nın batı kesiminde meydana gelen önemli kırılmalardan biriydi.
1967 depremiyle kırılan fay kesimleri, 1999 depremlerinin gerçekleştiği bölgenin hemen doğusunda bulunuyordu.
1999: 87 gün arayla iki büyük felaket
17 Ağustos 1999'da saat 03.02'de meydana gelen Gölcük merkezli Marmara Depremi, Türkiye'nin yakın tarihindeki en büyük afetlerden biri oldu.
7,4 büyüklüğündeki deprem, Kocaeli, Sakarya, Yalova, İstanbul ve çevresinde büyük yıkıma neden oldu. Resmî verilere göre 17 binden fazla insan hayatını kaybetti.
Henüz bu felaketin yaraları sarılmadan 12 Kasım'da Düzce Depremi meydana geldi.
Bilimsel araştırmalar, 17 Ağustos depreminden sonra fay sistemindeki gerilme değişimlerinin Düzce fayının kırılmasını kolaylaştırmış olabileceğini ortaya koyuyor.
Böylece Kuzey Anadolu Fayı'nın batı kesiminde, yalnızca üç ay içinde iki büyük deprem yaşandı.
Tarihin verdiği ders: Depremi engelleyemeyiz, yıkımı azaltabiliriz
Marmara ve Batı Karadeniz'in deprem tarihi, aynı coğrafyada yüzyıllar boyunca büyük sarsıntıların tekrarlandığını gösteriyor.
Ancak geçmişte yaşanan depremlerden hareketle bir sonraki büyük depremin gününü, saatini veya kesin büyüklüğünü belirlemek mümkün değil.
Bilim insanları fayların konumlarını, geçmiş kırılmaları ve biriken tektonik gerilmeyi inceleyerek deprem tehlikesini değerlendiriyor.
Depremin afete dönüşmesinde ise yapıların dayanıklılığı, zemin koşulları, yerleşim düzeni ve hazırlık düzeyi belirleyici rol oynuyor.
Bu nedenle deprem hazırlığı yalnızca büyük bir sarsıntının ardından gündeme gelmemeli.
Binaların deprem güvenliğinin uzmanlar tarafından değerlendirilmesi, riskli yapıların güçlendirilmesi veya yenilenmesi, evlerde devrilebilecek eşyaların sabitlenmesi, aile afet planlarının hazırlanması ve düzenli deprem tatbikatları, can kayıplarını azaltabilecek temel önlemler arasında bulunuyor.
Deprem sırasında güvenli bir yerde çök-kapan-tutun hareketinin uygulanması ve sarsıntı sonrasında hasarlı binalardan uzak durulması da hayati önem taşıyor.
12 Kasım 1999 Düzce Depremi'nin 27. yıl dönümünde hayatını kaybedenleri rahmetle anıyoruz.
1668'den 1999'a uzanan deprem tarihi bize aynı gerçeği hatırlatıyor: Depremin ne zaman olacağını bilmiyoruz. Ancak depreme hazırlıklı olmak için bir sonraki sarsıntıyı beklemek zorunda değiliz.