- SpaceX, cuma günü gerçekleştireceği testte Starship'in hem Super Heavy iticisini hem de 52 metre yüksekliğindeki uzay aracını ilk kez karaya indirmeyi hedefliyor.
- Başarılı olması halinde tamamen yeniden kullanılabilir roket teknolojisi, uzay uçuşlarının maliyetini önemli ölçüde düşürebilir.
- Starship'in atmosfere yeniden girişi ve Mechazilla fırlatma kulesinin kolları arasına inişi, görevin en riskli aşamalarını oluşturuyor.
- Son testlerde yaşanan Raptor motoru sorunları ve geçmişteki patlamalar, SpaceX'in tarihi denemesinde güvenlik endişelerini gündemde tutuyor.
SpaceX, bugüne kadar inşa edilmiş en güçlü roket olan Starship'in tüm parçalarını ilk kez aynı görev kapsamında karaya indirmeyi deneyecek.
ABD Doğu Saati ile cuma günü 17.45-19.00 arasında gerçekleştirilmesi planlanan testte şirket, roketin alt bölümünü oluşturan Super Heavy iticisini fırlatma kulesine, üst bölümünü oluşturan yaklaşık 52 metre yüksekliğindeki uzay aracını ise aynı şekilde karaya indirmeyi hedefliyor.
SpaceX'in temel amacı, roket parçalarının her fırlatmanın ardından atılmasını önleyerek tamamen yeniden kullanılabilir bir fırlatma sistemi geliştirmek. Şirketin Üst Yöneticisi Elon Musk, bu teknoloji sayesinde uzay uçuşlarının maliyetinin önemli ölçüde düşmesini ve uzay araştırmalarında yeni imkanların ortaya çıkmasını hedefliyor.
Starship'in yeniden kullanılabilir hale gelmesi, NASA'nın Ay'da kalıcı insan varlığı oluşturma planları, Starlink internet ağının genişletilmesi ve yörüngeye veri merkezi gönderilmesi gibi projeler açısından da önem taşıyor. Musk'ın uzun vadeli hedefleri arasında Starship'i Mars'ta koloni kurmak için kullanmak da bulunuyor.
İniş denemesinde iki aşamalı görev
Testin ilk aşamasında Starship'in alt bölümünü oluşturan Super Heavy iticisi, üstteki uzay aracından ayrılacak ve fırlatma kulesine geri dönerek özel mekanik kollar arasına inmeye çalışacak.
SpaceX, bu manevrayı önceki Starship testlerinde başarıyla gerçekleştirmişti. Ancak mayıs ayında ilk kez kullanılan V3 versiyonuyla söz konusu iniş henüz denenmedi.
İticinin ayrılmasının ardından Starship kendi motorlarını ateşleyerek Dünya yörüngesine ulaşmaya çalışacak. Şirket, eylül ayında gerçekleştirdiği son testte bu aşamayı ilk kez başarıyla tamamlamıştı.
Saatte 27 bin kilometreyi aşan hızlara ulaşması beklenen uzay aracı, uçuş planlandığı gibi ilerlerse yaklaşık 22 saat boyunca Dünya çevresinde 14 tur atacak. Bu sırada Starlink internet ağının kapasitesini artırmak amacıyla tasarlanan 26 adet Starlink V3 uydusunu yörüngeye yerleştirecek.
Atmosfere yeniden giriş en kritik aşama olacak
Görevin en zorlu bölümlerinden biri, Starship'in cumartesi günü Dünya atmosferine yeniden girişi olacak.
Bu aşamada uzay aracının dış yüzeyindeki sıcaklıkların 1.090 santigrat derecenin üzerine çıkması bekleniyor. Şiddetli sıkışma dalgası ve plazma oluşumu, aracın ısı kalkanı ve yönlendirme sistemleri açısından ciddi bir sınav oluşturacak.
Illinois Üniversitesinde havacılık ve uzay mühendisliği alanında görev yapan Doçent Joseph Gonzalez, Starship'in iniş rotasının ABD'nin Batı Kıyısı üzerinden geçmesinin riskleri artırdığına dikkati çekti.
SpaceX, olası bir kazanın etkilerini azaltmak için aracın kuzey Meksika ve güney Teksas üzerinde seyrek nüfuslu bölgelerden geçmesini sağlayacak manevralar yapacağını açıkladı.
Uçuş kontrolörleri, gerekli görülmesi halinde uzay aracının karaya iniş denemesinden vazgeçerek Meksika Körfezi'ne yönlendirilmesine veya kendini imha etmesine de karar verebilecek.
Her şey planlandığı gibi ilerlerse Starship, Teksas'ın güney kıyısındaki South Padre Adası yakınlarından geçerek SpaceX'in Mechazilla adlı fırlatma kulesine yönelecek. Uzay aracı, paraşüt kullanmadan motorları ve yönlendirme sistemleri sayesinde kuledeki mekanik kolların arasına inmeye çalışacak.
Gonzalez, testin başarılı olması halinde önümüzdeki iki veya üç yıl içinde tamamen yeniden kullanılabilir bir rokete ulaşılabileceğini değerlendirdi.
Motor sorunları ve uçuş güvenliği endişeleri
SpaceX, son Starship testlerinde hem Super Heavy iticisinde hem de uzay aracında kullanılan Raptor motorlarıyla ilgili çeşitli sorunlar yaşadı. Bazı motorların kendiliğinden kapanması veya yeniden ateşlenememesi, şirketin karşılaştığı temel teknik sorunlar arasında yer aldı.
Eylül ayında gerçekleştirilen Uçuş 14 sırasında da motorlardan biri erken kapandı. Başlangıçta uçuş kontrolörleri, olası riskleri önlemek amacıyla ikinci motor ateşlemesinden vazgeçmeyi değerlendirdi.
Ancak SpaceX'in 6 Kasım'da yayımladığı videoya göre Elon Musk, uçuş kontrolörlerini bu kararı yeniden değerlendirmeye teşvik etti.
SpaceX'in itki sistemleri direktörü Jeremy Pedro, motor arızasının ardından ekibin görevin sona erdiğini düşündüğünü belirterek Musk'ın uçuş kriterlerini yeniden sorguladığını anlattı.
Pedro, Musk'ın ekibe "İlerlememizi fiilen yasaklayan bir şey var mı?" diye sorduğunu aktardı. Bunun ardından uçuş kontrolörleri, Starship'in yörüngeye doğru ilerlemeye devam etmesine karar verdi.
Federal Havacılık İdaresi (FAA), 10 Kasım'da CNN'e yaptığı açıklamada SpaceX'in kararlarının onaylanmış uçuş kriterleri dahilinde olduğunu bildirdi.
Uçuş 14, planlanandan birkaç saat erken sona ermesine rağmen büyük bir aksaklık yaşanmadan tamamlandı. Starship, Hint Okyanusu'na kontrollü iniş gerçekleştirdi ancak önceki testlerdeki kadar başarılı bir iniş yapamadı.
Starship'i yeniden kullanılabilir hale getirmek neden zor?
SpaceX, Falcon roketleriyle birinci aşama iticilerini yeniden kullanma teknolojisinde önemli başarılar elde etti. Şirket, 2015 yılında bir Falcon roketinin ilk aşamasını başarıyla indirerek uzay taşımacılığında yeni bir dönemin önünü açtı.
Blue Origin ve Çin merkezli LandSpace de daha sonra birinci aşama roket iticilerini indirmeyi başardı. Ancak birinci aşama iticilerin geri kazanılması, yörüngeye ulaşan üst aşamanın yeniden kullanılmasından daha kolay bir işlem olarak değerlendiriliyor.
Super Heavy iticisi iniş öncesinde saatte yaklaşık 6 bin kilometre hıza ulaşırken Starship'in üst bölümü saatte 27 bin kilometreyi aşan yörünge hızlarında hareket ediyor.
Üstelik Starship, geleneksel uzay kapsüllerinden farklı olarak hem bir roket hem de uzay aracı özelliklerini bir arada taşıyor. Şirketin kıdemli Mars iniş mühendisi Lars Blackmore, Starship'in hem roket olarak çalışabilen hem de uzay aracı gibi hareket edebilen bir sistem şeklinde tasarlandığını belirtti.
Bu yönüyle Starship, NASA'nın Uzay Mekiği programıyla benzerlik taşıyor. Ancak Uzay Mekiği programı, yeniden kullanılabilirlik konusunda hedeflenen ekonomik başarıya ulaşamadı. Her bir mekik fırlatmasının ortalama 1,5 milyar dolara mal olması ve uçuşlar arasında haftalarca yenileme çalışması gerekmesi, programın maliyetlerini artırdı.
Starship ise daha hafif bir yapı ve farklı bir iniş tekniğiyle bu sorunları aşmayı amaçlıyor. Uzay Mekiği'nin pistlere inişinden farklı olarak Starship, motorlarını kullanarak dikey şekilde iniş gerçekleştirmeyi hedefliyor.
FAA'nın güvenlik şartı ve geçmiş kazalar
Starship'in karaya indirilmesi girişimi, beraberinde önemli güvenlik riskleri de taşıyor.
FAA'nın Uçuş 15 onayı için SpaceX'ten, olası bir can kaybı ihtimalinin milyonda birden az olduğunu kanıtlamasını istediği belirtiliyor.
Şirket, 2025 yılında gerçekleştirilen bir Starship testinde de benzer güvenlik standartlarını karşılamak zorunda kalmıştı. Söz konusu uçuş sırasında Starship, Turks ve Caicos Adaları üzerinde infilak etmiş, enkaz parçalarından bazıları bir araca isabet etmiş ancak olayda yaralanan olmamıştı.
SpaceX, 7 Kasım'da yaptığı açıklamada, uçuşlar boyunca gerçekleştirilen iyileştirmeler sayesinde Starship'in uzaydan güvenli ve güvenilir şekilde atmosfere yeniden giriş yapabileceğini kanıtladığını bildirdi.