2014'te Rusya'nın komşu ülkedeki siyasi kargaşadan yararlanarak Ukrayna'nın güneyindeki Kırım yarımadasında askeri kontrol sağlamasıyla beraber iki ülke son sekiz yıldır çatışma halindeler. Ukrayna ordusu ve Rusya destekli isyancılar ile Ukrayna'nın topluca Donbass olarak bilinen iki doğu bölgesindeki Rus birlikleri arasında devam eden bir savaş asla resmi olarak sona ermedi ve bugüne kadar tahminen 14.000 kişi öldürüldü ve tahminen 1,5 milyon kişi yerinden edildi.
Ukrayna sınırı boyunca büyük bir asker yığınağının ardından, şu anda Ukrayna'da tam ölçekli bir Rus işgali sürüyor. Rusya Devlet Başkanı Putin, bu birlik oluşumu sırasında bir işgal planladığını yalanladı. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergei Ryabkov durumu, tarihçi Mark White'ın en tehlikeli çatışma olarak tanımladığı Küba'ya nükleer füzelerin yerleştirilmesi konusunda ABD ile Sovyetler Birliği arasında yaşanan 13 günlük gergin olan 1962 Küba füze kriziyle karşılaştırdı.
Tarihçi Serhy Yekelchyk, bugünkü Rusya-Ukrayna krizini bağlamına oturtmak için burada, iki ülke arasındaki ilişkinin tarihindeki dokuz dönüm noktasının haritasını çıkarıyor.
1. 9. yüzyıl: Kiev Knezliği
9. yüzyılın sonlarında bir noktada, kendilerine Rus ("Roos" olarak telaffuz edilir) adını veren bir grup İskandinav, şu anda Kuzeybatı Rusya olan Doğu Slav toplulukları üzerinde kontrol kurdu, ardından Dinyeper Nehri'nden aşağı inerek şimdi Ukrayna'nın başkenti olan Kiev şehrini kurdu. Tarihçiler bu büyük ortaçağ devletine Kiev Knezliği diyorlar.
İskandinav seçkinleri kısa süre sonra, kendilerini Rus halkı veya Rusinler olarak adlandırmaya başlayan yerel Slav nüfusu içinde asimile oldu. Rus devletinin kalbi bugünkü orta Ukrayna idi; Moskova, 12. yüzyılda, o zamanlar çok uzak bir kuzeydoğu sınırı olan yerde kuruldu. 988'de, 1015'te ölen Büyük Prens Volodimer (Ukraynaca'da 'Volodymyr', Rusça'da 'Vladimir') Bizans'tan Hristiyanlığı kabul etti. Çok az Rusin, kilisenin ve devletin edebi dili olan Eski Kilise Slavcasını okur veya konuşurdu. Bunun yerine, sonunda Ukrayna, Belarus ve Rus dillerinin gelişeceği bir dizi Doğu Slav lehçesini konuşuyorlardı.
13. yüzyılın ortalarında, Rus beyliklerinin gevşek federasyonu Moğol imparatorluğu tarafından kolayca fethedildi , ancak Rusya ve Ukrayna hala ortaçağ Rusya'sının şanlı mirasına karşı çıkıyor.
2. 1654: Pereyaslav Antlaşması
14. yüzyılın sonlarında Moğol gücünün gerilemesinden yararlanan Moskova Büyük Prensliği ve Litvanya Büyük Dükalığı (ikincisi sonunda Polonya ile birleşti) eski Rus topraklarını böldü. Polonya'nın güney sınırında Kırım Tatar akınlarına karşı onu koruyan Ukraynalı Kazaklardan oluşan yeni bir sosyal grup gelişti. Ukraynalı Kazaklar, Polonya'nın güney bozkır sınırını Türk ve Tatar akınlarına karşı koruyan, çoğu kaçak köylü serflerden oluşan büyük bir özgür insan grubuydu.
'Ukrayna' kavramı zaten vardı, ancak yerel halk, geleceğin Ruslarından 'Muskovitler' olarak söz ederken, kendilerine 'Rusinler' demeye devam ettiler. 17. yüzyılın başlarında, Ukrayna topraklarının Ortodoks Hıristiyan nüfusu, Katolik Polonya'nın dini politikaları ve köylülerin toprağa bağlı olduğu ve onunla birlikte satıldığı bir kölelik biçimi olan serfliğin yayılmasıyla düşman hale geldi. Hetman (askeri lider) Bohdan Khmelnytsky (1595-1657) liderliğindeki bir 1648 Kazak isyanı, Polonya yönetimine karşı kitlesel bir sosyal ve dini savaş haline geldi ve Polonya kralı altında sözde özerk ama aslında bağımsız bir Kazak yönetimi olan Hetmanate'nin yaratılmasıyla sonuçlandı. .
Polonya'ya karşı müttefik arayan Khmelnytsky, 1654 Pereiaslav Antlaşması'nda Ortodoks Rus çarının "korumasını" kabul etti. "Korumanın" tam anlamı bugün tartışılmaya devam ediyor, ancak sonraki Rus politikaları, özellikle Hetman Ivan Mazepa'nın (c1639-1709) 1709'da Moskova'dan ayrılma girişiminin başarısız olmasından sonra, Kazak topraklarının emilimini etkiledi.
3. 1876: Ems Yasası
1764'te II. Catherine (1729-96), Ukrayna özerkliğinin son kalıntılarını silmek için Hetmanate'yi kaldırdı ve Rus ordusu, Dinyeper'daki Kazak kalesini yok etti. Kazak subayları soylu statüsü iddiasında bulunabilirdi - imparatorluk, ilgili evrakları sağlayabildikleri sürece onları Rus soylularıyla eşit olarak kabul etmeyi kabul etti - ancak Ukraynalı köylüler sonunda köleleştirildi.
18. yüzyılın sonlarında Polonya'nın bölünmesi sırasında Catherine, Polonya'nın 1654'ten sonra elinde tuttuğu geniş bir Ukrayna topraklarını satın aldı. Hetmanate'nin kurumsal mirası ortadan kaldırılırken, etkisi altındaki entelektüeller arasında Ukrayna tarihine ve folkloruna yeni bir ilgi gelişti. Pan-Avrupa Romantizmi. 1840'larda, Ukrayna'nın ulusal ozanı Taras Shevchenko (1814-61), ilk şiirlerini Ukraynaca yayınladı ve ardından, özgür bir Slav federasyonunu ve serfliğin kaldırılmasını tartışan gizli bir siyasi topluluk kurdu.
Ukrayna ulusal uyanışı, Polonya'dan Avusturya İmparatorluğu'na geçen en batıdaki Rus topraklarında da sürüyordu. Endişeli Rus yetkililer, 1863'te Ukrayna dilinde yazılmış eğitim literatürünün yayınlanmasını yasaklayarak yanıt verdi. 1876'da, Çar II. Aleksandr (1818-81), Almanya'daki Bad Ems tatil beldesinde tatil yaparken, tüm basım yayım özgürlüklerini yasaklayan Ems Yasasını imzaladı .Ukrayna dilinde yayın. İmparatorluk, daha büyük Rus halkının 'Küçük Rus kabilesi'ni oluşturduğunu düşündüğü “sadık” Ukraynalıları ödüllendirirken, aynı zamanda siyasileşmiş Ukraynalılara işlerini kaybetme, tutuklama ve sürgün şeklinde ayrımcılık uygulayarak Rus kültürüne asimilasyonu teşvik etmeye devam etti. Ukraynalı vatanseverler artık Ruslardan farklılıklarını belirtmek için 'Ukraynalılar'ı etnik bir adlandırma olarak kullanmaya başladılar.
4. 1918: Ukrayna'nın bağımsızlığı
1917'de Rus monarşisinin savaşın ve siyasi anlaşmazlığın baskısı altında çökmesiyle, vatansever Ukraynalılar, kısa sürede devrimci bir parlamentoya dönüşecek olan koordinasyon organları olan Merkez Rada'yı (Konsey) kurdular. Rus Geçici Hükümeti, Ukrayna Halk Cumhuriyeti (UNR) adı altında Ukrayna'ya özerklik verdi, ancak daha sonra Bolşevikler bunu tanımayı reddettiler ve Sovyet devletine dahil etmek için Ukrayna'yı işgal ettiler.
UNR, Ocak 1918'de tam bağımsızlığını ilan etti ve Bolşevikler aynı şeyi yapmadan önce Brest'te İttifak Devletleri ile bir barış anlaşması imzaladı. Alman yetkililer, hetman'ın tarihi unvanı altında bir Ukrayna hükümdarı atadı, ancak UNR, Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sonra iktidara geri döndü ve eski Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Ukrayna topraklarıyla birleştiğini ilan etti.
UNR, Rus iç savaşı (1917-22) sırasında Rus Kızılları ve Beyazları arasındaki muazzam çatışmadan sağ çıkamadı, çünkü hiçbir güç Ukrayna egemenliğini tanımadı, ancak Ukrayna'nın bağımsızlığı emsali Bolşevikleri 1922'de bir Sovyet Ukrayna Cumhuriyeti kurmaya zorladı. Sovyetler Birliği'nin kurucu üyesi oldu.
Bununla birlikte, 1930'ların başlarında Stalin, Devrim sırasında gelişen Ukrayna siyasi ulusunu ezme görevine geri döndü. Yaklaşık 4 milyon Ukraynalı köylü, Ukrayna'da Holodomor ("açlıktan ölüme yol açan cinayet") olarak bilinen ve bir soykırım olarak kabul edilen 1932-33 devlet yapımı kıtlıkta can verdi - bu, dünya çapında giderek daha fazla kabul gören ancak Rusya'nın reddettiği bir yorum. Stalin ayrıca Ukraynalı kültürel seçkinleri de yok etti ve Ukraynalıların Rusların “küçük kardeşi” olduğu şeklindeki çarlık fikrini yaymaya başladı.
5. 1945: Genişleyen Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
Hitler ile Doğu-Orta Avrupa'nın aralarında paylaşılması konusunda yaptığı anlaşmanın ardından Stalin , Eylül 1939'da Polonya'yı işgal etti ve Polonya'nın 1919'da Bolşeviklerle yaptığı kısa savaştan sonra elinde tuttuğu Ukrayna topraklarını Ukrayna SSC'ye dahil etti. Lenin'in Kızıl süvarilerin devrimi Avrupa'ya taşıma hayali sona erdi. 1945'teki Yalta Konferansı'nda Churchill ve Roosevelt , Stalin'in bu bölgeleri elinde tutmasına izin verdi . Sovyetler ayrıca Çekoslovakya'ya "Rusyn" topraklarından vazgeçmesi için baskı yaptı.
Ortaya çıkan genişlemiş Ukrayna SSC, enerjik parti patronu Nikita Kruşçev'in (1894–1971) yönetimindeki etnik Ukraynalı çoğunluğa sahip neredeyse tüm bölgeleri birleştirmeye başladı. Böylece Kruşçev, Ukraynalı vatanseverlerin uzun süredir devam eden birleşik bir Ukrayna yaratma hedefine ulaştı, ancak Ukrayna'nın özerkliğini desteklemek yerine Rusya'ya kültürel bir asimilasyon rotası izledi. Eski Polonya topraklarında Ukraynalı milliyetçilerin Sovyet yönetimine karşı inatçı silahlı direnişi 1950'lere kadar devam etti.
6. 1954: Kırım Yarımadası'nın devri
Kırım (Ukrayna'nın güney Kırım yarımadası) , kara yoluyla yalnızca Ukrayna'ya bağlı olmasına rağmen , kısmen yarımadanın stratejik önemi nedeniyle, 1921'de Rusya içinde özerk bir cumhuriyet haline geldi. Burada ne Ruslar ne de Ukraynalılar çoğunluktaydı ve 1920'lerde Sovyetler, 13. yüzyıldan beri yarımadada yaşayan ve Rus İmparatorluğu'nun Kırım Hanlığı'nı 1783'te fethettiği Kırım Tatarlarının kültürünü Batı kolonilerini etkilemek için geliştirdi.
Kızıl Ordu, 1944'te Kırım'ı Nazi Almanyası'ndan geri aldığında , Stalin, birçok tarihçinin soykırım olarak kabul ettiği Tatarların zorla sınır dışı edilmesini emretti. Bu sürgünün bir sonucu olarak, etnik Ruslar neredeyse bir gecede sayısal çoğunluk haline geldi. Savaş, yarımadanın ekonomisini ve şehirlerini harabeye çevirmişti. Pereiaslav'dan bu yana 300. yılı kutlamak için Kruşçev, Kırım'ı yeniden inşa edecek ve inşa edilecek büyük bir kanal aracılığıyla tatlı su sağlayacak olan Ukrayna SSC'ye transferini organize etti. Ayrıca, güç tabanını oluşturan Ukraynalı bürokratları memnun etmeyi ve belki de yakın zamanda birleşmiş milliyetçi batı bölgelerine kültürel olarak Rus bir karşı ağırlık eklemeyi umuyordu.
7. 1991: Sovyetler Birliği'nin çöküşü
Mihail Gorbaçov'un (1931–2022) ideolojik kontrolleri gevşetmesi, Sovyet komünizminin kitlesel reddiyle sonuçlandığında, Ukraynalı ve Rus demokratik aktivistler, konuşma özgürlüğü ve serbest seçimler gibi yeni siyaseti başlatmak için birlikte çalıştılar. Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin'in (1931–2007) yönetimi, Sovyet federasyonunu korumaya çalışmadı, bunun yerine bağımsız bir Rusya istedi. Bu, Yeltsin'i Ukrayna Devlet Başkanı Leonid Kravchuk'un (1934–) doğal bir müttefiki yaptı, ancak her ikisi de Sovyet mirasını reddettiği sürece.
Aralık 1991'deki Ukrayna referandumu, birliğin sonunu getirdi ve Rusya, Ukrayna ve Beyaz Rusya, resmi olarak dağılma sürecini başlattı. Bununla birlikte, 1990'ların başında ekonomik reformların durmasıyla birlikte, Yeltsin ve diğer Rus figürler, Ukrayna'nın kültürel politikalarını eleştirerek ve Kırım'ın transferini sorgulayarak, Sovyet imparatorluğunu özleyen yerli milliyetçileri giderek daha fazla cezbetti.
1997'de, Rusya ve Ukrayna arasında kapsamlı bir anlaşma, Ukrayna sınırlarının bütünlüğünü onayladı - Rusya ve Batılı nükleer güçler, Ukrayna'nın Sovyet yapımı nükleer cephaneliğini teslim etmeyi kabul ettiği 1994 Budapeşte Muhtırası'nda da garanti ettiği durumdu. Bu anlaşma 31 Mart 2019'da sona ermiştir.
8. 2014: Kırım'ın ilhakı ve Donbass'taki savaş
Ukrayna'da bir halk devrimi, Rusya yanlısı Başkan Viktor Yanukoviç'i görevden alıp Batı yanlısı demokratik güçleri iktidara getirdiğinde - parlamento tarafından onaylanan ve erken cumhurbaşkanlığı seçimleriyle onaylanan bir eylem - Rus yetkililer, Ukrayna'da askeri kontrol kurmak için kargaşadan yararlandı. Kırım _ Yerel Rus çoğunluğunun, Ukraynaca öğrenmeye gerek kalmadan daha yüksek maaşlar ve daha iyi kariyer seçenekleriyle yarımadanın Rusya'ya dahil edilmesini destekleyeceğini hesapladılar. Ancak Rusya'ya katılma konusundaki düzmece referandum mantıksız sonuçlar doğurdu ve dünya toplumu, Kuzey Kore, Suriye ve Venezuela gibi Rusya yanlısı birkaç aykırı ülke dışında, ilhakı kararlı bir şekilde kınadı.
Batı'nın cezalandırıcı yaptırımlarıyla karşı karşıya kalan Kırım'daki Rus yetkililer, yerel Ukraynalı ve Kırım Tatar aktivistleri bastırmaya başladı. Kırım üzerindeki kontrolünü sağlayan Rusya, baskın bölgesel partilerin uzun süredir Rusya yanlısı tutumlar beslediği diğer güneydoğu Ukrayna eyaletlerinde de isyanları kışkırttı. Ancak bu strateji yalnızca, çoğunluğu Rusça konuşan, geri kalmış bir sanayi bölgesi olan Donbass'ta işe yaradı. Ukrayna birlikleri kontrolü yeniden sağlamaya çalıştığında, Başkan Putin yönetimi Rus yanlısı ayrılıkçıları ve Rus "gönüllülerini" desteklemek için gizlice düzenli ordu birlikleri gönderdi.
Savaşın aktif aşaması 2015 sonbaharına kadar sürdü, 2017'de ve 2020'nin başlarında yenilenen tırmanış, tahmini 14.000 kişinin ölümüne ve tahminen 1,5 milyon kişinin yerinden edilmesine neden oldu.
9. 2021: Rus birliklerinin birikmesi ve Batı'ya bir ültimatom
Donbass'taki savaş hiçbir zaman resmen sona ermedi; düşük yoğunluklu yangın günlük bir gerçektir ve her hafta can kaybı bildirilmektedir. Batılı aracılar, 2015'te 'Normandiya Formatında' (Almanya, Fransa, Rusya ve Ukrayna) zirveler düzenleyerek askeri harekatın azaltılmasına yardımcı oldu. Belarus başkentindeki zirve sırasında imzalanan 2015 Minsk Protokolü, barışçıl bir çözüme giden yolu çizdi, ancak bazı adımlar Ukrayna için de kabul edilemez olduğu için engellenmiş durumda (yerel seçimlerin iki "halkın" ülkesinde yapılmasına izin verme önerisi). cumhuriyetler", Ukrayna'nın Rusya ile olan sınırı üzerindeki kontrolünü sağlamadan orada Rus birliklerinin varlığına rağmen) veya Rusya'ya (birliklerinin varlığını kabul ederek ve onları geri çekerek).
2021'in sonlarında, Batılı ve Ukraynalı istihbarat teşkilatları , Ukrayna sınırı boyunca büyük bir Rus askeri yığınağı ve olası bir işgal için altyapı hazırlığı hakkında bilgi yayınladı. Rus yetkililer bu hazırlıkların yalnızca askeri tatbikatlar olduğu konusunda ısrar ettiler, ancak aynı zamanda batıya NATO'nun doğudaki daha fazla genişlemesine karşı yazılı garantiler talep eden bir ültimatom verdiler; 1997'den beri ittifaka katılan NATO üyesi ülkelere konulan silah türlerine getirilen kısıtlamalar; ve diğer post-Sovyet devletlerle (özellikle Ukrayna ve Gürcistan) herhangi bir NATO askeri işbirliğinin durdurulması. Bu arada Rus medyası, Rusya'ya yakında bir NATO saldırısı ve/veya Ukrayna'nın Donbass'a saldırması konusunda korkuları körükledi.