ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, geçen hafta Romanya'da toplanan NATO ülkelerinin Dış İlişkiler bakanları toplantısına katılarak, üye devletlerin Kiev'in mücadelesine yardım etmek için silah ve fon sağlama çabalarını ve Ukrayna'ya verdikleri destekleri takdirle karşıladıklarını belirtti.
Ancak Batılı liderlerin İskandinav ülkelerinin NATO'ya katılımını sağlamlaştırmayı umdukları Haziran 2022 zirvesinden çok sonra, Finlandiya ve İsveç'in katılımı, gerekli protokolleri henüz onaylamamış olan Türkiye ve Macaristan tarafından engellenmeye devam ediyor.
Macaristan kısa sürede bunu yapmayı taahhüt etmiş olsa da, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ne zaman onay vereceği konusundaki belirsizlik, Biden yönetimini bir ikilemle karşı karşıya bırakıyor.
Bu erteleme aynı zamanda, Erdoğan'ın Suriye'nin kuzeyine yönelik bir operasyon sinyalinde bulunduğu bir dönemde gerçekleşiyor. Ukrayna'ya kritik askeri destek sağlandığı bir dönemde, tek bir NATO üyesinin ittifak önceliklerini duraklatma konusundaki bu yeteneği, ABD ve Türkiye ilişkilerinin de karmaşıklığının altını çiziyor.
Blinken, İsveç Dışişleri Bakanı Tobias Billstrom ile görüşme öncesinde İsveç'in; Türkiye, Finlandiya ve İsveç tarafından Haziran ayında imzalanan katılım muhtırasına uyum sağlamak için çok sayıda adım attığını belirtti. İsveç anayasasında Ocak ayında yürürlüğe girecek değişiklikler de dahil olmak üzere terörle mücadele kurallarının sıkılaştırılması Türkiye'nin önemli bir talebiydi.
Stockholm ayrıca Türkiye'ye silah satışına yönelik gayri resmi ambargonun sona erdiğini duyurdu ve son haftalarda PKK ile bağlantılı olduğu iddia edilen bir kişiyi Türkiye'ye iade etti. İade edilen kişi İsveç'te sığınma talebinde bulunmuştu.
Billstrom, Türkiye'nin iki ülkenin NATO'ya katılımını onaylamak için kısa süre içinde harekete geçmesini umduğunu ifade etmekle birlikte, herhangi bir belirli zaman çizelgesi vermeyi reddetti.
Aylarca süren bekleyişin ardından NATO yetkilileri Türkiye'ye kamuoyu baskısı uygulamaya başladı. Genel Sekreter Jens Stoltenberg geçen ayın başlarında İstanbul'a yaptığı bir ziyarette Finlandiya ve İsveç'in anlaşmanın kendi taraflarında ilerlediğini vurguladı.
Stoltenberg, Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ile birlikte yaptığı açıklamalarda, "Finlandiya ve İsveç'i NATO'nun tam üyeleri olarak kabul etmenin zamanı geldi. Bu tehlikeli zamanlarda, Moskova'da herhangi bir yanlış anlaşılmayı veya yanlış hesaplamayı önlemek için katılımlarını sonuçlandırmak daha da önemli." ifadelerini kullandı.
İki ülkenin katılımı NATO'ya destek verecek ve Rusya'nın ittifakla olan sınırına 800 mil ekleyerek Moskova için ek bir gerileme anlamına gelecektir.
Yaşanan durum aslında siyasi kaygılar nedeniyle, NATO'nun genişleme planlarını ilk kez gecikmesi değil. 2019'da Yunanistan, yıllarca süren bir gecikmenin ardından Makedonya'nın katılımını desteklemeyi kabul etti. Ancak Makedonya'nın resmen adını Kuzey Makedonya olarak değiştirmek için harekete geçmesinin ardından bu kararı aldı.
Türkiye Adalet Bakanı, ülkesinin katılım kararını onaylamadan önce "Türkiye'nin istediği tüm teröristlerin" iadesini talep ettiğini ve sadece bir avuç iadenin yeterli olmayacağını açıkladı.
Diğer yandan Türkiye'nin kaygıları Finlandiya'dan çok İsveç'e yönelik gibi görünüyor. İsveç basını, geçtiğimiz günlerde ülkenin başsavcısının Türkiye'nin tespit ettiği birkaç kişinin iade edilmemesi gerektiği yönünde görüş bildirdiğini bildirdi.
Finlandiya Dışişleri Bakanı Pekka Haavisto ise gecikmenin Avrupa'da yoğun bir güvenlik karışıklığının olduğu bir dönemde endişe yarattığını belirtti. Haavisto; Eylül ayında Baltık Denizi'ndeki Nord Stream boru hatlarına yönelik bariz saldırılara ve geçen ay Polonya'da iki kişinin ölümüne neden olan ve Rusya'nın NATO'ya saldıracağı korkusunu ateşleyen iki olaya atıfta bulundu.
ABD'li yetkililer, bir kısmı kongrenin incelemesine de konu olan Ankara ile ilişkiler konusunda çetrefilli bir tartışmanın içine çekilmekten kaçınmaya çalışırken, katılım tartışmasına mesafeli yaklaştıklarını kabul ediyorlar.
Pentagon, Ankara'ya düzinelerce yeni F-16 savaş uçağı satışı ve mevcut F-16 filosunun modernizasyonu için önerilen bir anlaşmayı desteklediğini açıklasa da, satış kısmen Türkiye'nin Yunanistan ile düşmanca ilişkisi nedeniyle bazı kilit milletvekillerinin muhalefetiyle karşı karşıya.
Bu potansiyel satışın eleştirilmesi, Türkiye'nin 2020'de Rusya'nın gelişmiş S-400 hava savunma sistemini satın almasına, ABD yaptırımlarına ve Türkiye'nin ABD F-35 programından çıkarılmasına neden olan bir anlaşmaya ilişkin kongre husumetini artırma tehdidi oluşturuyor.
ABD'li yetkililer, Ankara'nın 2019'da Suriye'ye yönelik başlattığı operasyona benzer bir operasyon ile oradaki yüzlerce Amerikan askerini riske atabileceği yönündeki endişelerini de dile getiriyor.
Ankara'nın PKK'nın bir parçası olarak gördüğü oradaki "Kürt savaşçılara" ABD'nin verdiği destek, IŞİD'e karşı savaşın başlamasından bu yana ABD-Türkiye ilişkilerinde en büyük problem olarak görülüyor.
Ankara'nın uzun süredir devam eden güvenlik kaygıları, geçen ay İstanbul'un işlek bir caddesinde meydana gelen patlamada en az altı kişinin ölmesiyle daha da yükseldi. Türk yetkililer saldırının sorumlusunun PKK olduğunu açıkladı.
Amerikalı yetkililer, Erdoğan'ın Rusya'nın Ukrayna'daki savaşında NATO ülkeleri arasında benzersiz ve çoğu zaman faydalı bir konum belirlediğini, Ukrayna'ya insansız hava araçları ve diğer askeri teçhizat tedarik ederken, NATO ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında aracılık yaparak Ukrayna'ya yardım ettiğini kabul ediyor. Ayrıca Türkiye çok önemli bir tahıl ihracat anlaşmasına da aracılık etti.
Erdoğan'ın Finlandiya ve İsveç'in NATO üyelik hedefini onaylama konusundaki suskunluğu esasen iç kaygılara bağlı olsa da, Batılı yetkililer gecikmenin yalnızca, NATO'dan uzun süredir şikayet eden Putin'in işine yaradığına dikkat çekiyor.