- Trump, 22 Eylül’de BM Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada ABD’nin dış politikadaki başarılarını anlatırken göreve gelmesinden bu yana sekiz savaşı sona erdirdiğini söyledi.
- Trump’ın sıraladığı çatışmalar arasında aslında savaş niteliğinde olmayan bazı anlaşmazlıklar bulunurken, Ruanda ile Demokratik Kongo Cumhuriyeti arasındaki çatışmanın da tamamen sona ermediği belirtildi.
- Trump, iklim değişikliği ve yapay zekâ konusunda geçmişte yapılan uyarıları birbirine bağlayan ifadeler kullandı; bu açıklamalar da doğruluk kontrolüne tabi tutuldu.
- Trump’ın BM konuşması büyük ölçüde önceden hazırlanmış bir metne dayanırken, CNN ve PolitiFact konuşmadaki çeşitli iddiaları tek tek inceledi.
Trump, BM Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada göreve gelmesinden bu yana sekiz savaşı sona erdirmenin kendisi için “büyük bir onur” olduğunu söyledi.
ABD Başkanı Trump, bu kapsamda Kamboçya-Tayland, Kosova-Sırbistan, Ruanda-Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Hindistan-Pakistan, Ermenistan-Azerbaycan ve Gazze’deki çatışmaları sıraladı. Daha önceki açıklamalarında ise İsrail ile İran arasındaki kısa süreli çatışmayı ve Mısır ile Etiyopya arasındaki anlaşmazlığı da bu listeye dahil etmişti.
CNN’in doğruluk kontrolüne göre bu “sekiz savaş” ifadesi önemli ölçüde abartılı. Mısır ile Etiyopya arasındaki mesele, iki ülke arasındaki baraj projesi nedeniyle yaşanan diplomatik bir anlaşmazlık olarak değerlendiriliyor ve savaş niteliğinde değil.
Benzer şekilde Sırbistan ile Kosova arasındaki durum da Trump’ın görev süresi içinde iki ülke arasında gerçekleşmiş bir savaş olarak tanımlanmıyor.
Ruanda-Kongo çatışması tamamen sona ermedi
Trump’ın listesinde yer alan Ruanda ile Demokratik Kongo Cumhuriyeti arasındaki çatışma konusunda da doğruluk kontrolü yapıldı.
ABD yönetiminin arabuluculuğunda bir barış anlaşmasına varılmış olsa da, CNN’in incelemesine göre bölgede çatışmalar tamamen sona ermiş değil. Bu nedenle söz konusu savaşın Trump tarafından tamamen bitirilmiş olduğu yönündeki ifade gerçeği tam olarak yansıtmıyor.
Gazze konusunda da benzer bir ayrım bulunuyor. Trump yönetiminin arabuluculuğunda ateşkes anlaşmasına ulaşılmış olsa da CNN, İsrail’in Gazze’de saldırılarını sürdürdüğüne dikkat çekerek çatışmanın tamamen sona erdiği şeklindeki ifadenin tartışmalı olduğunu belirtti.
İklim değişikliği ve yapay zekâ açıklaması
Trump konuşmasında yapay zekânın gelecekte insanları öldürebileceğine yönelik uyarıları da hedef aldı. ABD Başkanı, yapay zekâ konusunda kaygılarını dile getirenlerin daha önce küresel ısınma konusunda da dünyanın kısa süre içinde yok olacağı yönünde uyarılarda bulunan kişiler olduğunu söyledi.
Trump ayrıca “iklim değişikliği” ifadesinin, dünyanın aslında soğuduğunun söylenmesinin ardından kullanılan yeni bir isim olduğunu ileri sürdü. CNN’in doğruluk kontrolünde bu ifadelerin bilimsel ve tarihsel gerçeklerle örtüşmediği belirtildi.
PolitiFact de Trump’ın BM konuşmasındaki yapay zekâ ve iklim değişikliği bağlantısına ilişkin açıklamalarını incelemeye aldı. Doğrulama kuruluşlarının değerlendirmeleri, Trump’ın konuşmasında geçmişteki farklı tartışmaları tek bir çerçevede birleştiren ifadeler kullandığını ortaya koydu.
Trump’ın BM konuşması geniş bir dış politika mesajı içerdi
Trump’ın 37 dakika süren konuşmasında yalnızca savaşlar değil, İran, Rusya-Ukrayna savaşı, yapay zekâ, uyuşturucu kartelleri, Venezuela, Küba ve Birleşmiş Milletler’in yapısı gibi çok sayıda konu da gündeme geldi. Reuters’a göre Trump, İran konusunda anlaşma sağlanmaması halinde ağır sonuçlar doğabileceği uyarısında bulunurken, Rusya-Ukrayna savaşının diplomatik yollarla çözülebileceğini savundu.
Trump ayrıca yapay zekâ konusunda “süper zekâ” ifadesini kullanmayı tercih ettiğini belirterek bu teknolojinin sınırlandırılması yerine geliştirilmesini savundu.
Doğruluk kontrolleri Trump’ın konuşmalarında sıkça gündeme geliyor
Trump’ın BM konuşmasının ardından CNN’in yanı sıra PolitiFact gibi doğruluk kontrol kuruluşları da açıklamalarını tek tek incelemeye aldı. Bu değerlendirmelerde bazı ifadelerin yanlış, bazılarının ise mevcut gelişmelerin kapsamını olduğundan geniş gösteren veya önemli bağlamları dışarıda bırakan açıklamalar olduğu belirtildi.
Trump’ın daha önceki uluslararası konuşmalarında da benzer doğruluk kontrolleri yapılmıştı. Örneğin 2025’teki BM konuşmasında Avrupa, iklim değişikliği, göç ve Rusya-Ukrayna savaşıyla ilgili bazı açıklamaları da bağımsız kuruluşlar tarafından incelenmişti.