- IAEA Başkanı, Trump-Kim görüşmesinin gerçekleşmesinin “çok önemli” olduğunu belirtti.
- ABD Başkanı, Kim Jong-un ile bu yıl içinde yeniden görüşmeyi planladığını açıklamıştı.
- Kuzey Kore, önceki görüşmelerden bu yana nükleer kapasitesini artırırken, Trump yönetimi Pyongyang'la yeniden diplomasi kurmaya çalışıyor.
- Güney Kore, görüşme çabasını desteklerken müzakerelerin nükleer ilerleme sağlaması ve Seul'ün güvenlik çıkarlarının korunması gerektiğini vurguluyor.
Dünyanın en önemli nükleer denetim kuruluşlarından IAEA'nın Başkanı Rafael Mariano Grossi, Trump'ın Kim Jong-un ile yeniden görüşme girişimine destek verdi.
Grossi, The Washington Post'a verdiği röportajda Trump-Kim görüşmesi için “Çok önemli, görüşmeleri gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.
IAEA Başkanı, liderlerin doğrudan temas kurmasının diplomatik sürecin yeniden başlatılması açısından önemli olduğunu savundu.
Grossi'nin açıklaması, Washington ile Pyongyang arasında nükleer müzakerelerin yeniden başlatılması ihtimalinin tartışıldığı bir dönemde geldi.
Trump bu yıl Kim ile görüşmek istiyor
Trump, 19 Ağustos'ta yaptığı açıklamada Kim Jong-un ile bu yıl içinde görüşmeyi beklediğini söylemişti.
ABD Başkanı Trump, Kim Jong-un ile ilişkisinin diplomatik açıdan önemli olduğunu savunurken, Kuzey Kore liderinin kendisine olumlu bir yanıt verdiğini de açıklamıştı.
Trump'ın Asya ziyareti kapsamında kasım ayında Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesine katılması bekleniyor. Washington'da Trump-Kim görüşmesinin bu seyahat döneminde gerçekleşip gerçekleşmeyeceği tartışılıyor.
Üç zirve yapıldı, nükleer anlaşma çıkmadı
Trump ile Kim Jong-un daha önce üç kez yüz yüze görüştü.
İlk zirve 2018'de Singapur'da, ikinci görüşme 2019'da Hanoi'de, üçüncü görüşme ise aynı yıl Koreler arasındaki askerden arındırılmış bölgede gerçekleşti.
Ancak bu temaslar Kuzey Kore'nin nükleer programını sınırlandıran kapsamlı bir anlaşmayla sonuçlanmadı.
Özellikle 2019'daki Hanoi zirvesinin anlaşmasız sona ermesinin ardından Washington ile Pyongyang arasındaki diplomatik kanal büyük ölçüde kapandı.
Şimdi Trump, aynı liderle yeniden masaya oturmaya hazırlanıyor.
Kuzey Kore nükleer kapasitesini büyüttü
Yeni görüşme girişiminin en önemli farkı ise Kuzey Kore'nin 2018-2019 dönemine kıyasla daha büyük bir nükleer cephaneliğe sahip olması.
Trump geçen hafta Kuzey Kore'nin yaklaşık 57 nükleer savaş başlığı bulunduğunu söylemişti. ABD'li yetkililer ve uzmanların önceki tahminleri de Pyongyang'ın yaklaşık 50-60 savaş başlığına sahip olabileceği yönündeydi.
Ayrıca Kuzey Kore'nin mevcut nükleer kapasitesini genişletmeye devam ettiği değerlendiriliyor. Temmuz-Ağustos 2026 döneminde Kim Jong-un'un yeni bir uranyum zenginleştirme tesisini ziyaret ettiği ve ülkenin nükleer cephaneliğini güçlendirmeyi savunduğu bildirilmişti.
Bu durum, olası Trump-Kim görüşmesinin önceki zirvelerden çok daha farklı bir nükleer denklem üzerinde gerçekleşeceği anlamına geliyor.
Pyongyang “nükleerden vazgeçme” şartına karşı
Kuzey Kore, ABD'nin geçmişteki temel talebi olan tam nükleer silahsızlanmayı kabul etmeyeceği yönündeki mesajlarını sürdürüyor.
Pyongyang, nükleer silahlarını rejimin güvenliği açısından yaşamsal görüyor.
Kuzey Kore yönetimi ayrıca Rusya ile askeri ilişkilerini de önemli ölçüde güçlendirmiş durumda. Moskova ile Pyongyang arasındaki stratejik ortaklık, Ukrayna savaşı sırasında daha da derinleşti.
Bu nedenle Trump'ın yeni diplomasi girişimi, yalnızca ABD-Kuzey Kore ilişkilerini değil, Rusya'nın Pyongyang üzerindeki etkisini de hesaba katmak zorunda.
Güney Kore destekliyor ancak şartları var
Seul yönetimi Trump'ın Kuzey Kore ile yeniden diplomasi kurma girişimine genel olarak olumlu yaklaşıyor.
Güney Kore, ancak görüşmelerin somut nükleer ilerleme sağlaması, Güney Kore'nin güvenliğini zayıflatmaması ve Seul'ün müzakerelerin dışında bırakılmaması gerektiğini vurguluyor.
Bu konu, Washington'ın son dönemde Güney Kore ile gerçekleştirdiği ortak askeri tatbikatları azaltma kararının ardından daha da hassas hale geldi.
Trump, Güney Kore ile ortak tatbikatların Kim Jong-un ile ilişkisini olumsuz etkilediğini savunarak bazı tatbikatların kapsamının küçültülmesini istemişti.
Washington'ın Asya politikasında yeni dönem
Trump'ın Kim'e yönelik yeni açılımı, ABD'nin Asya'daki güvenlik politikası açısından da önemli sonuçlar doğurabilir.
Washington'ın Güney Kore ile askeri tatbikatları azaltması ve aynı anda Pyongyang'la diplomasi arayışına girmesi, Japonya ve Güney Kore gibi müttefiklerde ABD'nin bölgedeki güvenlik taahhütlerine ilişkin soru işaretleri oluşturuyor.
Öte yandan ABD, Güney Kore ve Japonya'nın Kuzey Kore'nin füze ve nükleer tehditlerine karşı ortak tatbikatları sürdürmesi planlanıyor. Üç ülkenin eylül ayında yeni bir “Freedom Edge” tatbikatı gerçekleştirmesi bekleniyor.
Grossi’nin desteği neden önemli?
Grossi'nin açıklaması, Trump-Kim görüşmesine verilen sıradan bir siyasi destekten farklı bir anlam taşıyor.
IAEA, Kuzey Kore'nin nükleer faaliyetlerinin uluslararası denetimi ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi açısından merkezi konumda.
Bu nedenle IAEA Başkanı'nın doğrudan görüşmeyi desteklemesi, nükleer gerilimin askeri baskı yerine liderler arası diplomasi yoluyla yönetilmesi gerektiği mesajını güçlendiriyor.
Ancak Grossi'nin desteği, Kuzey Kore'nin nükleer silahlarını bırakacağı anlamına gelmiyor.
Yeni zirvenin önündeki en büyük engel: Nükleer silahlar
Trump ile Kim yeniden bir araya gelirse masadaki temel soru şu olacak:
Kuzey Kore nükleer silahlarından vazgeçmeye hazır mı, yoksa Washington nükleer silahlı bir Kuzey Kore ile müzakere etmeye mi başlayacak?
2018'deki ilk Trump-Kim zirvesinin aksine bugün Pyongyang'ın nükleer kapasitesi daha büyük, Rusya ile ilişkileri daha güçlü ve rejimin nükleer silahlara yönelik siyasi bağlılığı daha açık.
Bu nedenle olası yeni zirvenin hedefi, önceki görüşmelerdeki “tam nükleer silahsızlanma” yaklaşımından farklı olarak nükleer riskin sınırlandırılması, denetim mekanizmalarının yeniden kurulması ve gerilimin azaltılması gibi daha kademeli başlıklara kayabilir.