- İran, ABD'nin deniz ablukasını kaldırması karşılığında Hürmüz Boğazı'nı 7 gün içinde yeniden açmayı ve nükleer müzakerelere dönmeyi önerdi.
- WSJ, Trump'ın teklifi reddettiğini ve kasım ayındaki ara seçimlerin ardından İran'a yönelik bombardımanın yeniden başlayabileceğini düşündüğünü yazdı.
- Washington'ın İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırmaya şu aşamada yanaşmadığı ve ekonomik baskının Tahran'ı anlaşmaya zorlayacağını düşündüğü aktarıldı.
- İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, planın arabulucular üzerinden ABD'ye iletildiğini açıklarken, İran tarafı Washington'dan resmi yanıt bekliyor.
İran, ABD ile aylardır devam eden çatışmayı sona erdirmek ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini yeniden başlatmak amacıyla Washington'a 7 günlük bir plan sundu.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında yaptığı açıklamada, teklifin arabulucular aracılığıyla ABD'ye iletildiğini söyledi. Arakçi, belirli koşulların karşılanması halinde Hürmüz Boğazı'nın yedinci günün sonunda yeniden açılabileceğini ve nükleer müzakerelerin başlatılabileceğini belirtti.
İran'ın teklifinin, haziran ayında iki ülke arasında üzerinde uzlaşılan ancak daha sonra çöken mutabakatın bazı unsurlarını yeniden gündeme getirdiği aktarıldı. Tahran, anlaşmanın uygulanması halinde planı hemen hayata geçirmeye hazır olduğunu bildirdi.
Hürmüz Boğazı 7 gün içinde açılacaktı
İran'ın planında, ateşkesin başlamasının ardından Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması öngörülüyor.
Reuters'ın daha önce aktardığı İran önerisine göre Tahran, ABD'nin askeri baskıyı azaltması ve İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırması halinde boğazı bir hafta içinde yeniden açabileceğini Washington'a iletti. Teklif 16 Eylül'de arabulucular üzerinden ABD'ye ulaştırılmıştı.
İran ayrıca nükleer program konusunda yeniden müzakere masasına dönülmesini istiyor. Böylece Hürmüz'deki deniz trafiğinin yeniden başlaması ile nükleer müzakerelerin aynı diplomatik süreç içinde yürütülmesi hedefleniyor.
WSJ: Trump teklifi reddetti
Wall Street Journal'ın ABD'li yetkililere dayandırdığı haberine göre Trump, Tahran'ın 7 günlük ateşkes önerisini kabul etmedi.
Haberde, Trump'ın yardımcılarına kasım ayında yapılacak ABD Kongre ara seçimlerinin ardından İran'a yönelik bombardımanın yeniden başlamasını beklediğini söylediği ileri sürüldü. Bu bilgi, isimleri açıklanmayan ABD'li yetkililerin değerlendirmelerine dayanıyor.
WSJ ayrıca Trump'ın büyük çaplı askeri operasyonlara yeniden başlamaya şu aşamada isteksiz olduğunu, bunun nedenlerinden birinin ABD'nin mühimmat stoklarını diğer olası gelişmeler için korumak olduğunu aktardı.
Washington deniz ablukasını kaldırmaya yanaşmıyor
ABD tarafının temel anlaşmazlık noktalarından biri İran limanlarına uygulanan deniz ablukası oldu.
WSJ'ye göre ABD, İran'a ve arabuluculara ablukanın kaldırılması yönünde bir plan bulunmadığını bildirdi. Washington'ın ekonomik baskının sürdürülmesinin İran'ı ABD'nin talepleri doğrultusunda bir anlaşmaya yöneltebileceğini değerlendirdiği aktarıldı.
İran'ın planında ise ABD'nin deniz ablukasını kaldırmasının yanı sıra İran'ın dondurulmuş varlıklarının bir bölümünün serbest bırakılması ve İran petrolüne yönelik yaptırımların kaldırılması gibi başlıkların da bulunduğu bildirildi.
Trump'ın önceliği İran'ın nükleer programı
WSJ'nin aktardığına göre Trump, İran'la yapılacak herhangi bir anlaşmanın Tahran'ın nükleer programının sona erdirilmesini sağlaması gerektiğini düşünüyor.
Trump daha önce de İran'ın nükleer silah geliştirmesini engellemenin temel hedef olduğunu ve bunun diplomatik bir anlaşmayla veya askeri yöntemlerle gerçekleştirilebileceğini söylemişti.
İran ise daha önceki anlaşmanın temel unsurlarına dönülmesini ve karşılıklı adımlar atılmasını istiyor. Bu nedenle iki tarafın anlaşmazlığı yalnızca ateşkesin süresiyle değil, ateşkes sonrasında uygulanacak siyasi ve ekonomik şartlarla da bağlantılı bulunuyor.
İran Washington'dan resmi yanıt bekliyor
İran tarafı, ABD'nin öneriye henüz resmi bir yanıt vermediğini belirtiyor.
Erakçi, İran'ın teklifinin arabulucular aracılığıyla Washington'a iletildiğini ve Tahran'ın belirli koşullar yerine getirildiği takdirde planı uygulamaya hazır olduğunu söyledi. Reuters da İran'ın diplomatik kanalların yeniden işletilmesi için BM Genel Kurulu'nu önemli bir fırsat olarak gördüğünü aktardı.
Ancak WSJ'nin son haberi, Trump'ın mevcut haliyle 7 günlük ateşkes teklifini kabul etmediğini ve Washington'ın İran üzerindeki askeri ve ekonomik baskıyı sürdürmeyi tercih ettiğini ortaya koyuyor.
Hürmüz'deki kriz küresel enerji piyasalarını etkiliyor
Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlik, yalnızca ABD-İran ilişkileri açısından değil, küresel enerji ticareti açısından da kritik önem taşıyor.
İran'ın boğazı yeniden açma önerisi, petrol ve enerji sevkiyatının normalleşmesini hedefliyor. Ancak ABD'nin ablukanın kaldırılmasına yanaşmaması ve ateşkes teklifinin reddedilmesi, Hürmüz'deki deniz trafiğinin yeniden normale dönmesine ilişkin belirsizliği sürdürüyor.
Bu nedenle Washington ile Tahran arasındaki diplomatik temasların önümüzdeki günlerde yeniden başlayıp başlamayacağı, hem savaşın seyri hem de Hürmüz üzerinden gerçekleştirilen enerji taşımacılığı açısından belirleyici olacak.