- YÖK'ün yeni Yapay Zekâ lisans programları üniversitelerde yeni dönemi başlatıyor.
- Uzman isim, yeni bölümlerin yapay zekâ mühendisi değil disiplinlerarası mezunlar yetiştireceğini söyledi.
- Yeni bölümleri tercih edecek adaylar için dikkat edilmesi gereken 3 kritik kriter açıklandı.
Yükseköğretim Kurulu'nun (YÖK) açtığı Tarih ve Yapay Zekâ, Felsefe ve Yapay Zekâ ile İşletme ve Yapay Zekâ lisans programları, üniversite eğitiminde yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendiriliyor. Teknolojinin yalnızca mühendislik alanlarını değil sosyal bilimleri de dönüştürdüğüne dikkat çeken Uluslararası Yükseköğretim Kalite ve Akreditasyon Değerlendiricisi ve Danışmanı Saygı Ünlü, bu programların temel amacının, kendi alanına hâkim olmasının yanında yapay zekâ teknolojilerini etkin kullanabilen ve disiplinlerarası çalışabilecek mezunlar yetiştirmek olduğunu söyledi.
"Amaç yapay zekâ mühendisi yetiştirmek değil"
Yeni programların ortaya çıkış nedenini değerlendiren Saygı Ünlü, yapay zekânın artık yalnızca bilgisayar mühendislerinin ilgi alanı olmaktan çıktığını belirterek şunları söyledi:
"Yapay zekâ artık yalnızca bilgisayar mühendislerinin veya yazılımcıların tekelinde olan bir konu değil. Bilgiye ulaşma, araştırma yapma ve karar verme biçimlerimizi kökten değiştiriyor. Bu dönüşüm doğal olarak tarih, felsefe ve işletme gibi temel alanları da dönüştürüyor.
Bugün tarihte devasa dijital arşivleri taramak, felsefede algoritmik kararların etiğini tartışmak veya işletmede veriye dayalı stratejiler kurmak için bu teknoloji şart. Dolayısıyla temel amacımız bu alanlardaki uzmanları "yapay zekâ mühendisine" dönüştürmekten ziyade kendi alanına hâkimken yeni teknolojileri etkin kullanabilen, bu teknolojilerin ürettiği sonuçları sorgulayabilen ve disiplinlerarası çalışabilen mezunlar yetiştirmektir. YÖK’ün bu adımı, dijital dönüşümün sadece teknik programlarla sınırlı kalmayacağının çok olumlu bir göstergesidir."
Türkiye bazı alanlarda öncü adımlar atıyor
YÖK'ün açtığı yeni programların uluslararası örneklerini değerlendiren Saygı Ünlü, özellikle Felsefe ve Yapay Zekâ ile İşletme ve Yapay Zekâ alanlarında Türkiye'nin dünyadaki gelişmeleri yakından takip ettiğini belirtti.
Bu kapsamda Ünlü, şu değerlendirmede bulundu:
"Alan bazında farklılıklar var. Felsefe ve işletmenin yapay zekâ ile birleştirildiği lisans programlarının Avrupa'da ve İngiltere'de örnekleri giderek artıyor. Yani bu iki alanda küresel eğilimi hızlı bir şekilde yakaladığımızı söyleyebiliriz.
Ancak Tarih ve Yapay Zekâ alanında durum biraz daha farklı. Dünyada "dijital tarih" veya "hesaplamalı tarih" gibi çalışmalar genellikle belirli dersler veya yüksek lisans seviyesinde yürütülür. Türkiye'nin bunu doğrudan dört yıllık, müstakil bir lisans programına dönüştürmesi oldukça özgün ve öncü bir adımdır."
"Yükseköğretimde çok katmanlı bir model oluşturuluyor"
Türkiye'nin yapay zekâ odaklı yükseköğretim modelini yalnızca lisans programlarıyla sınırlamadığını belirten Ünlü, uygulamalı ön lisans programlarının da bu dönüşümün önemli bir parçası olduğunu söyledi.
Ünlü, şu ifadeleri kullandı:
"Türkiye ayrıca lisans seviyesindeki bu teorik eğitimin yanına kodlama, tasarım ve web gibi daha uygulamalı alanlarda ön lisans programları da ekleyerek yükseköğretimde çok katmanlı bir çözüm üretmeye çalışıyor."
Klasik eğitim korunuyor, dijital beceriler ekleniyor
Yeni programların mevcut tarih, felsefe ve işletme bölümlerinin yerine geçmeyeceğini belirten Ünlü, eğitim modelinin temel disiplinleri koruyarak dijital yetkinliklerle güçlendirileceğini söyledi.
Ünlü, eğitim modeline ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
"Bu programlar klasik eğitimden kopmaz, tam aksine onun üzerine inşa edilir. Yani tarih öğrencisi kaynakları analiz etmeyi, felsefe öğrencisi mantık ve bilgi felsefesini öğrenmeye devam edecek. En büyük fark ise eğitimdeki "denge" unsurudur.
Öğrenciler geleneksel alan bilgilerinin yanı sıra dijital okuryazarlık, veri analizi ve algoritmaların çalışma mantığı gibi konularda teknik donanım kazanacak. Yani öğrenci sadece "Yapay zekâ etik midir?" diye felsefi bir tartışma yürütmekle kalmayacak; aynı zamanda o sistemin teknik olarak nasıl çalıştığını, algoritmik tercihlerin nasıl toplumsal sonuçlar doğurabileceğini anlayabilecek seviyede eğitilecek."
Yeni bölümler mezunlarına hangi fırsatları sunacak?
Saygı Ünlü'ye göre bu programlar, mezunların yalnızca kendi alanlarında değil teknoloji ekipleriyle ortak çalışabilecek yetkinlikler kazanmasını da hedefliyor.
Ünlü, istihdam alanlarına ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
"Temel vaat, mezunların teknoloji dünyasındaki uzmanlarla ortak dil konuşabilmesidir. Tarih mezunları, dijital arşivcilik, kültürel miras projeleri ve veri görselleştirme alanlarında, felsefe mezunları, yapay zekâ yönetişimi, teknoloji politikaları ve etik kurullarda, işletme mezunları ise dijital dönüşüm, veri analitiği ve teknoloji projelerinin yönetiminde görev alabilecekler.
Ancak burada çok net ve gerçekçi olmak gerekir. Bölümün adında “Yapay Zekâ” geçmesi, mezunu otomatik olarak yazılımcı yapmaz veya ona doğrudan bir iş garantisi sunmaz. Asıl avantaj, kişinin alan bilgisi ile dijital, analitik ve eleştirel düşünme becerilerini harmanlayarak teknoloji projelerinde köprü görevi görebilmesidir."
Tercih yapacak adaylar nelere dikkat etmeli?
Bölüm seçerken isimden çok müfredatın ve akademik kadronun belirleyici olduğunu ifade eden Ünlü, adaylara şu önerilerde bulundu:
"Adaylar sadece programın adındaki "Yapay Zekâ" etiketine aldanmamalı. Kaliteli bir eğitim için şu üç başlığı mutlaka sorgulamalılar:
- Teknik dersler sadece vitrin amaçlı eklenmiş birkaç seçmeli dersten mi ibaret, yoksa dört yıla yayılan ve birbirini tamamlayan entegre bir müfredat mı var?
- Bölümde sadece tarih, felsefe veya işletme hocaları mı ders veriyor? Bilgisayar ve veri bilimi gibi alanlardan gelen akademisyenler sürece fiilen katkı sunuyor mu?
- Öğrenciler teorik bilginin yanında gerçek veri kümeleri, dijital arşivler ve AI araçları üzerinde staj ya da proje yapabilecek mi? Üniversitenin laboratuvar altyapısı buna uygun mu?"