- BM yaptırımları, E3 ülkeleri Almanya, İngiltere ve Fransa’nın girişimiyle 10 yıl sonra yeniden devreye girdi.
- Yaptırımlar, İranlı kişi ve kuruluşların mal varlıklarının dondurulması, silah ambargosu, uranyum zenginleştirme ve balistik füze faaliyetlerine kapsamlı yasaklar içeriyor.
- İran yönetimi yaptırımlara sert tepki gösterirken, NPT’den çekilme olasılığı ve diplomatik görüşmeler gündemde.
E3 ülkeleri (Fransa, Almanya, İngiltere) BM Güvenlik Konseyi 2231 sayılı Kararı kapsamında, İran yükümlülüklerini yerine getirmezse yaptırımların 30 gün içinde yeniden uygulanmasını öngören “geri tepme” (snapback) mekanizmasını devreye soktu.
İran ekonomisini doğrudan etkiledi; yaptırımların açıklanmasının ardından İran Riyali rekor seviyede düştü.
Yaptırımların kapsamı
hedef alan yaptırımlar İranlı kişi ve kuruluşların küresel mal varlıklarının dondurulmasını, seyahat yasaklarını, silah ambargosunu ve uranyum zenginleştirme ile balistik füze faaliyetlerini kapsıyor. Ayrıca enerji sektörüne dönük kısıtlamalar da devreye alındı.
ABD ve İsrail’in bu yılın başlarında İran’a yönelik saldırılarının ardından, Tahran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) taraflı davrandığını ileri sürerek BM nükleer denetleme kurumuyla işbirliğini askıya almıştı.
İran’dan yaptırımlara tepki
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Tahran’ı “iyi niyetle yapılacak doğrudan görüşmeleri kabul etmeye” çağırdı ve BM üyesi ülkeleri yaptırımları “derhal” uygulamaya davet etti. İngiltere, Fransa ve Almanya Dışişleri Bakanları ise ortak bir açıklama yaparak, İran’ın asla nükleer silaha sahip olmamasını sağlayacak yeni bir diplomatik çözüm arayışını sürdüreceklerini belirtti ve Tahran’a “herhangi bir durumu tırmandırıcı eylemden kaçınması” çağrısında bulundular.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD’yi anlaşma sürecini engellemekle suçladı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi Avrupa ülkelerinin snapback mekanizmasının süresini 3-6 ay uzatma karşılığında İran’dan tüm nükleer materyalleri teslim etmesini talep ettiğini belirterek, bu talebin “aşağılayıcı” olduğunu ve kabul etmeyeceklerini kaydetti.
İran’ın NPT’den çıkması gündemde
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’a doğrudan görüşmelere açık olduklarını ifade ederken, İran Parlamento Güvenlik Komitesi üyesi İsmail Kovsari, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması’ndan (NPT) çekilme olasılığının parlamentoda tartışılacağını açıkladı.
Ancak İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan dahil birçok yetkili, NPT’den çıkma teklifine daha önce sıcak bakılmadığını dile getirmişti.