- Parmak çıtlatma sesinin, eklem sıvısındaki basınç değişimi sonucu oluşan gaz kabarcıklarından kaynaklandığı açıklandı.
- Yapılan araştırmalar ve 60 yıllık deneyler, bu alışkanlığın doğrudan kireçlenmeye yol açmadığını gösterdi.
- Uzmanlar, ağrıya rağmen eklemleri aşırı kuvvet uygulayarak zorlamanın çevre dokulara zarar verebileceği konusunda uyardı.
Gün içinde farkında olmadan tekrarlanan parmak çıtlatma alışkanlığı, özellikle eklem sağlığı açısından uzun süredir merak konusu. Çıtlatma sırasında ortaya çıkan sesin kaynağı ve bunun eklemlerde kalıcı bir hasara neden olup olmadığı konusunda ise yıllardır farklı görüşler bulunuyor. Bilimsel gözlemler, parmak eklemlerinde yaşanan bu sürecin sanıldığı kadar basit olmadığını gösteriyor.
Parmak çıtlatınca eklemde ne oluyor?
Parmak eklemlerinin içinde kemiklerin rahat hareket etmesini sağlayan sinovyal sıvı bulunuyor. Bu sıvının içerisinde başta karbondioksit olmak üzere çözünmüş gazlar yer alıyor. Parmak çekildiğinde eklem içerisindeki basınç değişiyor. Bunun sonucunda sıvı içerisinde bulunan gazlar kabarcıklar oluşturuyor ve meydana gelen fiziksel değişim, bilinen çıtlama sesinin ortaya çıkmasına neden oluyor.
Aynı eklemin yeniden çıtlatılabilmesi için ise belirli bir sürenin geçmesi gerekiyor. Bunun nedeninin, oluşan gaz kabarcıklarının yeniden çözünmesi olduğu belirtiliyor.
Çıtırtı sesi her zaman gaz kabarcıklarından kaynaklanmıyor
Eklemden gelen her sesin kaynağı da aynı değil. Özellikle ayağa kalkarken veya hareket sırasında duyulan bazı çıtırtıların, tendonların kemiklerin üzerinden hareket etmesiyle ortaya çıkabileceği ifade ediliyor.
Dolayısıyla parmak ekleminden gelen ses ile vücudun diğer bölgelerinde hareket sırasında duyulan sesleri aynı mekanizmayla açıklamak mümkün olmayabiliyor.
60 yıl boyunca aynı eli çıtlattı
Parmak çıtlatmanın artrite neden olup olmadığını merak eden doktor Donald Unger, bu soruya kendi üzerinde yaptığı sıra dışı bir deneyle yanıt aradı. Unger, yaklaşık 60 yıl boyunca bir elindeki parmak eklemlerini düzenli olarak çıtlattı, diğer elini ise karşılaştırma amacıyla bu alışkanlığa maruz bırakmadı. Deneyin sonunda çıtlatılan elinde artrit gelişmediği görüldü.
Bu gözlem, daha sonraki araştırmalarla birlikte değerlendirildiğinde parmak çıtlatmanın tek başına kireçlenmeye neden olduğu yönündeki yaygın inanışın bilimsel olarak güçlü biçimde desteklenmediğini ortaya koyuyor.
Parmak çıtlatmak tamamen risksiz mi?
Mevcut bilgiler, normal şekilde parmak çıtlatmanın doğrudan kireçlenmeye yol açtığını göstermiyor. Ancak bu durum, eklemi zorlayarak veya ağrıya rağmen ısrarla çıtlatmanın tamamen risksiz olduğu anlamına gelmiyor.
Özellikle hareket sırasında ağrı, şişlik veya başka bir belirti ortaya çıkıyorsa eklemi zorlamamak önem taşıyor. Alışkanlığın kendisinden ziyade yanlış teknikle ve aşırı kuvvet uygulanarak yapılması eklem ve çevresindeki dokular açısından sorun oluşturabilir.