- Ticari araçlarda sigortasız sürücü çalıştırılmasına yönelik SGK uygulaması değişti; trafik tutanağına dayanarak otomatik ceza kesilmesi yerine denetmen incelemesi yapılacak.
- Sürücü ile araç sahibi arasındaki ilişki araştırılarak karar verilecek, sigortasız işçi çalıştıran şirketlere ise ihlalin niteliğine göre 198 bin 180 TL'ye varan ceza uygulanabilecek.
- Kiralık araçlarda sürücünün sigortasının kiracı tarafından yapılması ve yazılı kira sözleşmesi bulunması halinde araç sahibine ceza kesilmeyecek.
Şirket üzerine kayıtlı ticari araçları kullanan ve trafik denetimlerinde durdurulan sürücülere yönelik SGK uygulamasında değişikliğe gidildi. Daha önce trafik polislerinin düzenlediği tutanaklar üzerinden sigortasız çalıştığı değerlendirilen şoförler ve şirketler hakkında işlem yapılırken, yeni düzenlemeyle otomatik ceza uygulamasının önüne geçildi. Artık sürücü ile araç sahibi arasında SGK kaydı bulunmaması halinde taraflar ifadeye çağrılacak, çalışma ilişkisi araştırıldıktan sonra hazırlanacak rapora göre karar verilecek.
Trafik tutanakları SGK'ya gönderiliyordu
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile İl Emniyet Müdürlükleri arasında 2021 yılında başlatılan iş birliği kapsamında, ticari araçlara yönelik trafik kontrollerinde sürücülerin sigortalılık durumu da inceleniyordu.
Tüzel kişilere ait ticari araçların denetimlerinde düzenlenen trafik idari para cezası tutanakları; sürücünün kimlik bilgileri, araç plakası, denetimin yapıldığı yer ve tarih gibi bilgilerle birlikte SGK'ya iletiliyordu.
Kurum da bu belgeler üzerinden inceleme yaparak kayıt dışı çalıştığı değerlendirilen kişiler ve işverenler hakkında işlem başlatıyordu.
Otomatik ceza yerine inceleme yapılacak
Yeni düzenlemeyle birlikte, trafik tutanağında adı bulunan sürücü ile araç sahibi arasında geçmişe dönük herhangi bir işçi-işveren ilişkisi veya SGK kaydı bulunmaması halinde doğrudan idari para cezası uygulanmayacak.
Bu tür tutanaklar SGK denetmenlerine gönderilecek. Sürücü ve işveren ifadeye çağrılarak aralarındaki ilişkinin niteliği araştırılacak. Akrabalık, arkadaşlık veya aracın emanet olarak kullanılması gibi ihtimaller de değerlendirilecek. İnceleme sonucunda hazırlanacak rapora göre işlem yapılıp yapılmayacağına karar verilecek.
Sigortalılık süresinin hesaplanmasında yeni esaslar
Düzenlemeyle sigortalıların fiili çalışma sürelerinin belirlenmesine ilişkin uygulamada da değişikliğe gidildi. Aynı işyerinde çalışıldığına dair birden fazla bilgi ve belgenin SGK'ya ulaşması halinde, en eski tarihli tespit işe giriş tarihi olarak kabul edilecek.
Aynı ay içinde ve sonraki aylarda yapılan her tespit için bir günlük hizmet kazandırılacak ve çalışma ilişkisi kısmi süreli olarak değerlendirilecek. Tespit bulunmayan bir ayın ardından gelen ilk tespit ise yeni bir işe giriş olarak kabul edilecek. Bu durumda önceki çalışma ilişkisi, hizmet kazandırılan son gün itibarıyla sona ermiş sayılacak.
Daha önce incelemeye alınan ancak henüz ilgili servislere gönderilmeyen kayıtlar ile işlem yapılmak üzere ilgili servislere iletilen dosyaların da yeni genelge hükümlerine göre değerlendirileceği bildirildi.
Sigortasız işçi çalıştıran şirketlere ağır yaptırımlar
Trafik denetimlerinde ticari aracında kayıt dışı işçi çalıştırdığı tespit edilen şirketlere, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 102'nci maddesi kapsamında idari para cezası uygulanabiliyor.
Araç sahiplerine ne kadar ceza kesiliyor
- İşe giriş bildirgesinin verilmemesi: Her işçi için 2 asgari ücret, yani 66 bin 60 TL.
- Aynı ihlalin bir yıl içinde tekrarlanması: Her sigortasız işçi için 5 asgari ücret, yani 198 bin 180 TL.
- Aylık prim ve hizmet belgesinde bildirim yapılmaması: Her ay için 2 asgari ücret, yani 66 bin 60 TL.
- Ücret bordrosunda işçinin yer almaması: Her ay için yarım asgari ücret, yani 16 bin 515 TL.
- Yasal kayıt ve belgelerin geçersiz olması: Sigortasız çalışmanın tespit edildiği her ay için yarım asgari ücret, yani 16 bin 515 TL.
Kiralık araçlarda ceza uygulanmıyor
Kiraya verilen ticari araçları kullanan sürücüler için ise belirli şartlarda ceza uygulanmıyor. Aracı kiralayan gerçek veya tüzel kişinin sürücünün sigorta girişini yapmış olması halinde araç sahibine kayıt dışı istihdam yaptırımı uygulanmıyor. Bunun için taraflar arasında düzenlenmiş ve imzalanmış yazılı kira sözleşmesinin bulunması yeterli oluyor.
Kaza durumunda sorumluluk araç sahibinde
Ticari aracı kullanan sürücünün trafik kazasında yaralanması veya hayatını kaybetmesi halinde araç sahibi açısından maddi ve hukuki sorumluluk doğabiliyor. Sürücünün sigortasız çalıştırıldığının tespit edilmesi durumunda SGK'ya bildirim yapılıyor ve şirket hakkında kayıt dışı işçi çalıştırma gerekçesiyle idari para cezası uygulanabiliyor.