Mekân bilinçli olarak seçilmişti. Kuzey Ren-Vestfalya Eyaleti Başbakanı Henrik Wüst, Eylül ortasında Düsseldorf Havalimanı'nda düzenlenen törenle 65 yıl önce burada uçaktan inen insanlara teşekkür ediyordu. Memleketlerini geride bırakıp bilinmez bir yolculuğa çıkan ve sonunda Almanya Federal Cumhuriyeti'nin refahına katkıda bulunan ilk kuşak misafir işçilere.
DW Türkçe'nin haberine göre, Türkiye ile Almanya arasında 30 Ekim 1961 yılında imzalanan İş Gücü Alımı Anlaşması, Türkiye'den gelişleri geçici bir süre için öngörüyordu. Ancak 1973'te iş gücü alımının durdurulmasına kadar yalnızca Türkiye'den 870 bin kişi Almanya'ya geldi. Maden ocaklarında ağır işlerde çalıştılar, fabrikalarda üretim bantlarında parça başı iş yaptılar ya da fabrika salonlarını temizlediler.
Çoğu Türk işçi Almanya'da kaldı ve ağırlıklı olarak Düsseldorf, Köln ya da Duisburg gibi kentlerde kendilerine yeni bir yuva kurdu. Wüst, bu insanların katkısını şu sözlerle övdü:
"Ülkemizi daha çeşitli, daha açık ve daha güçlü hâle getirdiler."
Eyalet Başbakanı Wüst, hedefe henüz ulaşılmadığını da vurguluyor:
"Ancak isim, ten rengi ve din artık hiçbir rol oynamadığında hedefimize ulaşmış olacağız."
Duisburg-Essen Üniversitesi'ndan Türkiye uzmanı Prof. Dr. Hacı Halil Uslucan'a göre, Almanya bu hedeften 65 yıl sonra hâlâ bir ölçüde uzak. DW'nin sorularını yanıtlayan Uslucan, Türklere yönelik ayrımcılığın hâlâ oldukça yaygın olduğunu söylüyor. Buna karşın iş gücü alımı anlaşmasını temelde bir başarı hikâyesi olarak değerlendiriyor:
"Birçok alanda başarı elde ettik. Örneğin eğitim yoluyla toplumsal yükseliş yaşandı. Bugün çok sayıda üniversite mezunumuz var, mesleki anlamda yükselenlerimiz var. Siyasette de yükseliş yaşandı. Örneğin Baden-Württemberg Eyaleti Başbakanı Cem Özdemir."
Emekli maaşı 360 euro daha az
Alman Emeklilik Sigortası'nın, "Mediendienst Integration" (Uyum Medya Hizmetleri) adlı kuruluş için yaptığı özel değerlendirme çarpıcı rakamlar ortaya koyuyor.
Almanya'da Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı emekliler, Alman emeklilere kıyasla ortalama yaklaşık 360 euro daha az emekli maaşı alıyor.
2025 sonunda Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı emeklilerin aylık ortalama maaşı 890 euro iken Almanlarda bu rakam bin 250 euroydu. Daha dikkat çekici olan ise yaşlılıkta temel güvence yardımı alanların oranı: Haziran 2026'da Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarında bu oran Almanlara kıyasla üç kattan fazlaydı: Yüzde 9,3'e karşı yüzde 2,7.
Düsseldorf'taki Hans Böckler Vakfı'ndan sosyal bilimci Eric Seils, DW'ye birçok misafir işçinin Almanya'ya görece ileri yaşlarda geldiğini ve bu nedenle emeklilik sistemine daha kısa süre prim ödeyebildiğini anlatıyor:
"En önemli neden elbette geçmişteki ücretler ve çalışma hayatının geçmişi. Almanya'ya gelen misafir işçiler çoğunlukla doğrudan fabrikaya, madene ya da inşaata gittiler. Buralarda yüksek saat ücretleri almadılar. Çünkü eğitim düzeyleri çoğu zaman Almanlardan daha düşüktü."
Seils'e göre, 1970'lerin başında başlayan sanayisizleşme ve petrol krizi de birçok misafir işçinin işini kaybetmesine yol açtı:
"Böylece klasik sanayi işletmelerinde görece iyi işler azaldı. Eğitim düzeyi düşük olanlar, eğitimli insanlara göre daha kolay işsiz kaldı. Almanlarda da durum aynıydı. Çalışma hayatı kesintiye uğradığında bunun sonuçları doğal olarak bir noktada emekli maaşına yansıyor."
Göçün 65. yılı: İşte Almanya'daki Türkler
Federal İstatistik Dairesi, Almanya-Türkiye İşgücü Anlaşması'nın 65. yıl dönümü nedeniyle Almanya'da yaşayan Türkiye kökenlilere dair dikkat çekici bilgilere ulaştı.
-Almanya'da yaklaşık 2,6 milyon Türkiye kökenli yaşıyor.
-Türkiye kökenliler, Almanya nüfusunun yaklaşık yüzde 3,2'sini oluşturuyor.
-İşgücü anlaşması kapsamında Almanya'ya gelen ilk kuşak göçmenlerden 125 bin kişi, geçen yılın sonu itibarıyla hayattaydı.
-Almanya'ya Türkiye'den göç edenlerin sayısı 1,5 milyon civarında. Bu rakama Almanya'da doğanlar ve sonradan aile birleşimiyle gelenler dahil değil.
-Türkiye'de doğup Almanya'ya göç edenler Almanya'da ortalama 32,4 yıldır yaşıyor.
-Bu kişilerin Almanya'ya geldiklerindeki ortalama yaşı 19,6 olarak hesaplandı.
-Almanya'daki Türkiye kökenli nüfusta erkeklerin sayısı kadınlardan daha fazla.
-Türkiye kökenlilerin yüzde 48'i Alman vatandaşı, bir kısmı çifte vatandaş.
Genel nüfusun yüzde 3,2'si
2025 yılında, Almanya'daki nüfusun yüzde 3,2'sini Türkiye kökenlilerin oluşturduğuna dikkat çekiliyor. Bu kişilerin yaklaşık yüzde 56'sının Türkiye'den göç ederek Almanya'ya geldiği ve yüzde 44'ü ise Almanya'da doğdu. Almanya ile Türkiye arasında İşgücü Anlaşması'nın 30 Ekim 1961'de imzalanmasından sonra Almanya'ya ilk gelenler arasında yer alan 125 bin kişinin 2025 yılında Almanya'da yaşamaya devam ediyor.
Hangi nedenlerle göç etmişler?
Açıklamada, göç nedenleri arasında bir çok etkenin rol oynadığı vurgulanıyor. Bununla birlikte Türkiye'de doğmuş ve 2025 yılında Almanya'da yaşayan göçmenlerin yaklaşık üçte ikisinin aile birleşimi gibi ailevi nedenlerle, yüzde 15'inin çalışmak, yüzde 10'unun sığınma ve uluslararası koruma, yüzde 4'ünün ise eğitim nedeniyle geldikleri ifade ediliyor.
Hangi işlerde çalışıyorlar?
Federal İstatistik Dairesi'nin verilerine göre, 2025 yılında Türkiye kökenli göç geçmişine sahip bireyler, 15-64 yaş arasındaki tüm çalışan nüfusun yüzde 3,5'ini (1 milyon 400 bin kişi) oluşturuyor.
"Genel ortalamanın üzerinde bir yoğunlukta" olduğuna vurgu yapılarak, bunların yüzde 9,8'inin temizlik işlerinde, yüzde 6,7'sinin tekstil ve deri sektöründe, yüzde 6,6'sının metal üretimi, işleme ve metal yapıcılığı gibi alanlarda çalıştıklarına işaret ediliyor.
Açıklamada, "Buna karşılık, hukuk ve idari işler, reklam ve pazarlama ile eğitim ve öğretim gibi alanlardaki payları ise nispeten düşük, her biri için oran yüzde 1,8" bilgisi paylaşılıyor.
Kaçı Alman vatandaşı?
Veriler, geçen yıl Almanya'daki Türkiye kökenli erkek nüfusunun (1 milyon 361 bin), kadın nüfusunu (1 milyon 287 bin) geride bıraktığını gösteriyor, ayrıca yaş ortalaması da 42.
Türkiye kökenli toplam 2 milyon 648 bin kişinin yüzde 52'sinin Türk vatandaşlığına veya daha nadiren başka bir yabancı ülke vatandaşlığına sahip olduğu belirtilirken, yüzde 48'inin (1 milyon 284 bin kişi) Alman vatandaşlığına sahip olduğu kaydediliyor.
Nerede yaşıyorlar?
Türkiye kökenlilerin yaşadıkları eyaletler Kuzey Ren-Vestfalya, Baden-Württemberg, Bavyera ve Hessen eyaletleri. Yüzde 73'ünün bu dört eyalette yaşadıklarına dikkat çekiliyor. Yüzde 32'si Kuzey Ren-Vestfalya'da, yüzde 18'i Baden-Württemberg'de, yüzde 12'si Bavyera'da ve yüzde 10'u da Hessen'de yaşıyor.
Türkiye kökenli nüfusun toplam nüfus içindeki payının en yüksek olduğu eyaletler ise yüzde 6,6 ile Bremen, yüzde 5 ile Berlin ve yüzde 4,8 ile Kuzey Ren-Vestfalya.