- "Ferritin yüzü" ifadesinin tıbbi bir tanı olmadığı ve yalnızca dış görünüşle demir eksikliği teşhisi konulamayacağı açıklandı.
- Kansızlık başlamadan önce de depoların tükenebileceği hatırlatılarak kesin tanı için kan tahlilinin şart olduğu belirtildi.
- Sosyal medyaya aldanıp reçetesiz takviye alınmaması uyarısı yapılırken gereksiz demir kullanımının sağlığa zararlı olabileceği kaydedildi.
Sosyal medyada son dönemde yaygınlaşan “ferritin yüzü” akımı, demir eksikliğinin dış görünüş üzerindeki olası etkilerini yeniden gündeme taşıdı. TikTok ve Instagram kullanıcıları, göz altı morlukları, solgun cilt, saç dökülmesi ve kırılgan tırnaklar gibi değişimleri düşük ferritin seviyeleriyle ilişkilendiriyor. Ancak uzmanlar, bu belirtilerin tek başına demir eksikliğini göstermediğine ve kesin tanı için kan testlerinin gerekli olduğuna dikkat çekiyor.
Ferritin yüzü nedir?
TikTok'ta başlayan ve Instagram'da da yayılan “ferritin yüzü” akımında kullanıcılar, demir depolarının düşük olduğu dönemlerle sonraki dönemlere ait fotoğraflarını karşılaştırıyor.
Paylaşımlarda özellikle solgun veya gri görünen cilt, göz altındaki koyu halkalar, kuru dudaklar, saç dökülmesi ve kolay kırılan tırnaklar öne çıkıyor. Ancak “ferritin yüzü”, tıp dünyasında kabul edilmiş bir hastalık veya tanı olarak değerlendirilmiyor. İngiltere'de görev yapan aile hekimi Dr. Aziza Sesay, BBC'ye yaptığı açıklamada, "'Ferritin yüzü' tıbbi bir tanı değil" ifadelerini kullandı. Sesay, söz konusu değişimlerin bazı sağlık sorunlarına işaret edebileceğini ancak yalnızca dış görünüşe bakılarak demir eksikliği teşhisi konulamayacağını belirtti.
Demir eksikliği yüzde hangi belirtilere yol açabilir?
Demir eksikliği bazı kişilerde ciltte solgunluk, saç dökülmesi ve tırnaklarda kırılganlık gibi belirtilerle birlikte görülebiliyor. Bununla birlikte göz altı morlukları ve cilt rengindeki değişiklikler, demir eksikliği dışındaki farklı nedenlerden de kaynaklanabiliyor. Hematoloji uzmanı Dr. Drew Provan, bir kişinin yüzüne bakarak ferritin seviyesini belirlemenin "imkânsız" olduğunu söyledi. Provan, belirgin kansızlık durumlarında ciltte solgunluk görülebileceğini, yorgunluğun da göz altındaki koyu halkaları artırabileceğini ifade etti.
Ancak bu belirtilerin "öznel ve güvenilmez" olduğunu vurguladı. Dr. Sesay ise koyu tenli kişilerde cilt rengindeki değişimlerin daha zor fark edilebileceğine dikkat çekti.
Ferritin düşüklüğü nedir, kansızlıkla aynı mı?
Ferritin, vücudun demir depolarının durumunu değerlendirmek için kullanılan önemli bir göstergedir. Hemoglobin ise kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve oksijenin vücutta taşınmasını sağlayan proteindir. Demir depoları azalmaya başladığında hemoglobin seviyesi bir süre normal kalabilir. Bu nedenle kişi henüz kansızlık gelişmeden de demir eksikliği yaşayabilir.
Hematoloji uzmanı Dr. Drew Provan, bu farkı şu sözlerle anlattı:
"Depolanmış demiriniz kalmamıştır ama hemoglobin düzeyinizi koruyorsunuzdur. Aradaki asıl fark bu."
İngiliz Gastroenteroloji Derneğinin kılavuzuna göre ferritin seviyesinin litre başına 15 mikrogramın altında olması demir depolarının tükendiğini, 30 mikrogramın altında olması ise genellikle depoların azaldığını gösteriyor. Ancak ferritin sonuçlarının kişinin sağlık durumu ve diğer kan bulgularıyla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Kan testleri normal çıktı, ferritin düşüklüğü sonradan belirlendi
Sosyal medyada saç dökülmesine ilişkin paylaşımlar yapan 32 yaşındaki Lucy M. de yaşadığı sağlık sorunlarının ardından ferritin seviyesinin düşük olduğunu öğrendi. Lucy, 2021 yılında kalp çarpıntısı, yorgunluk ve saç dökülmesi şikâyetleri yaşamaya başladı. İlk kan testlerinin normal olduğu belirtilen Lucy'ye yaygın anksiyete bozukluğu tanısı konuldu. Ancak daha sonra yapılan incelemede ferritin seviyesinin litre başına 12 mikrogram olduğu tespit edildi.
Bu dönemde cildinin "gri" göründüğünü ve saçlarının kolay kırıldığını anlatan Lucy, ferritin düzeyi yükseldikten sonra görünümünde ve genel durumunda belirgin değişiklikler fark ettiğini söyledi. Lucy, iki dönem arasındaki farkı "geceyle gündüz kadar fark" sözleriyle anlattı.
Demir eksikliği neden olur?
Uzmanlara göre demir eksikliğinin ortaya çıkmasında farklı etkenler rol oynayabiliyor.
Yoğun adet kanamaları, beslenmeyle yeterli demir alınmaması, sindirim sistemindeki kan kayıpları ve bağırsaklarda demir emilimini etkileyen sorunlar bunlar arasında yer alıyor. Hematoloji uzmanı Dr. Sue Pavord, demir eksikliğinin özellikle kadınlarda yaygın görüldüğünü ve bazı durumlarda fark edilmeden ilerleyebildiğini belirtti. Uzmanlar, demir eksikliği şüphesinde yalnızca belirtilerin değil, altta yatan nedenlerin de araştırılması gerektiğini vurguluyor.
Doktor önerisi olmadan demir takviyesi kullanılmalı mı?
Demir eksikliği tedavisinde ağızdan alınan demir ilaçları kullanılabiliyor. Ancak tedavinin şekli, kişinin kan değerlerine ve eksikliğin nedenine göre belirleniyor. Uzmanlar, herhangi bir tanı konulmadan demir takviyesi kullanılmasının sağlık açısından risk oluşturabileceği uyarısında bulunuyor.
Gereksiz demir alımı zararlı olabileceği gibi kişinin kendi kendine tedavi uygulaması, altta yatan başka bir sağlık sorununun teşhisini de geciktirebiliyor. Bu nedenle demir eksikliği şüphesinin hekim değerlendirmesi ve uygun kan testleriyle araştırılması önem taşıyor.
Uzmanlardan sosyal medya akımlarına karşı uyarı
“Ferritin yüzü” akımı, demir eksikliğine ilişkin farkındalığı artırsa da uzmanlar sosyal medya videolarından hareketle kişilerin kendilerine tanı koymaması gerektiğini belirtiyor. Dr. Aziza Sesay, sosyal medyayı "iki ucu keskin bir kılıç" olarak nitelendirdi.
Sesay'a göre bu tür paylaşımlar insanların sağlık sorunlarını fark ederek yardım almasını sağlayabiliyor. Ancak aynı zamanda yanlış teşhis ve gereksiz tedavi girişimlerine de yol açabiliyor. Uzmanlar, göz altı morlukları, saç dökülmesi veya solgunluk gibi değişikliklerin tek başına ferritin düşüklüğü anlamına gelmediğini, kalıcı veya açıklanamayan belirtilerde tıbbi değerlendirme yapılması gerektiğini hatırlatıyor.