- Muhsin Rızai, arabulucuların talebi üzerine Hürmüz Boğazı’nın açılması için Tahran’ın bir şartlar listesi oluşturduğunu açıkladı.
- İran, bölgedeki çatışmaların bitmesini ve ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırmasını istiyor.
- Tahran’ın talepleri arasında yaptırımların kaldırılması ve savaş nedeniyle tazminat ödenmesi de yer alıyor.
- İran ile Umman arasında, bir bölümü Umman bir bölümü İran sularından geçecek bir transit koridor konusunda anlaşmaya varıldığı bildiriliyor.
İran ile ABD arasındaki çatışmaların ardından uluslararası deniz taşımacılığı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için diplomatik girişimler yoğunlaşıyor.
Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Thani'nin 27 Ağustos'ta Tahran'a gerçekleştirdiği ziyaret de bu diplomasi trafiğinin önemli adımlarından biri oldu.
Katar'ın yanı sıra Pakistan'ın da İran ile ABD arasında arabuluculuk girişimlerinde bulunduğu bildiriliyor. Katar Başbakanı'nın Tahran'da İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ile temaslarda bulunduğu aktarıldı.
İran şartlarını masaya koymaya hazırlanıyor
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, arabulucuların Tahran'dan Hürmüz Boğazı'nın açılması için hangi şartları istediğini sorduğunu belirtti.
Rızai, bunun üzerine İran'ın bir “şartlar listesi” hazırladığını söyledi.
Listenin temel unsurları arasında:
- bölgedeki savaşın sona ermesi,
- ABD'nin İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırması,
- ekonomik yaptırımların kaldırılması,
- İran'a tazminat ödenmesi
bulunuyor.
Bu talepler, Hürmüz Boğazı'nın İran açısından yalnızca bir deniz geçiş güzergâhı değil, Washington üzerindeki ekonomik ve siyasi baskıyı artırabilecek bir müzakere aracı olarak görüldüğünü ortaya koyuyor.
İran’dan kontrollü geçiş formülü
Tahran'ın yaklaşımına göre ABD'nin talepleri kabul etmesi halinde boğaz tamamen eski düzenine bırakılmak yerine belirlenmiş bir deniz koridoru üzerinden kontrollü geçiş sağlanabilir.
Rızai, gemilerin Hürmüz Boğazı'nın orta bölümünde belirlenen bir güzergâhtan geçmesine izin verilebileceğini belirtti.
Bu formül, İran'ın boğaz üzerindeki kontrol iddiasını korurken uluslararası deniz trafiğinin yeniden başlamasına imkan tanımayı hedefliyor.
İran-Umman arasında transit koridor
Tahran'ın açıklamasındaki bir diğer dikkat çekici unsur ise Umman ile oluşturulması planlanan deniz koridoru.
Rızai, İran'ın Umman ile bir transit koridor konusunda anlaşmaya vardığını ve güzergâhın bir bölümünün Umman, diğer bölümünün İran karasularından geçeceğini açıkladı.
Katar, İran ve Umman'ın ayrıca Hürmüz Boğazı'ndaki mayınların temizlenmesi ve geçici bir denizcilik koridoru oluşturulması konusunda görüşmeler yürüttüğü bildiriliyor.
Böyle bir düzenlemenin hayata geçmesi, deniz taşımacılığındaki riskleri azaltmayı ve enerji piyasalarındaki risk primini düşürmeyi amaçlıyor.
Washington ile Tahran arasında yaklaşım farkı
İran'ın şartları açıklaması, Washington'ın mevcut tutumuyla ciddi bir tezat oluşturuyor.
ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı üzerinde ABD'nin “tam kontrole” sahip olduğunu savunurken, İran yönetimi boğazın kendi şartları kabul edilmeden yeniden açılmayacağını belirtiyor.
Daha önce İran'ın Basra Körfezi Su Yolu Yönetim Kurumu da Hürmüz Boğazı'nın İran'ın şartları kabul edilene kadar yeniden açılmayacağını açıklamıştı. Tahran ayrıca ABD'nin İran limanlarına yönelik ablukasının kaldırılmasını ve yaptırımların hafifletilmesini temel talepler arasında göstermişti.
İran’ın pazarlık kozu: Hürmüz
Tahran'ın hazırladığı şartlar listesi, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı savaş sonrası pazarlık masasındaki en güçlü kozlardan biri haline getirmeye çalıştığını gösteriyor.
İran açısından denklem şu şekilde kuruluyor:
Hürmüz'ün açılması → savaşın sona ermesi + ablukanın kaldırılması + yaptırımların kaldırılması + tazminat.
Buna karşılık Washington'ın önündeki temel mesele, İran'ın bu şartlarını kabul edip etmeyeceği ve boğazdaki deniz trafiğinin hangi güvenlik mekanizması altında yeniden başlatılacağı.
Asıl pazarlık şimdi başlıyor
Katar ve Pakistan'ın arabuluculuk girişimleriyle diplomatik trafik hızlanırken İran'ın ilk kez Hürmüz'ün açılması karşılığında taleplerini bir paket halinde ortaya koyması, müzakerelerde yeni bir aşamaya geçildiğine işaret ediyor.
Ancak Tahran'ın istediği şartlar oldukça kapsamlı. Özellikle savaşın sona ermesi, ABD ablukasının kaldırılması, yaptırımların kaldırılması ve tazminat talepleri Washington açısından yalnızca deniz taşımacılığıyla ilgili değil, İran-ABD ilişkilerinin tamamını ilgilendiren stratejik başlıklar.
Bu nedenle Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için yürütülen görüşmeler, önümüzdeki süreçte savaşın sona erdirilmesine yönelik daha geniş bir anlaşmanın ilk pazarlık alanlarından biri haline gelebilir.