Rekor teslimatın arkasında, Technology Refresh 3 (TR-3) konfigürasyonundaki gecikmeler nedeniyle bekletilen uçakların büyük bölümünün onaylanan ara yazılımlarla teslim edilmesi bulunuyor. Ancak TR-3 kapsamındaki yazılım ve donanım sorunları ile tedarik zincirindeki gecikmeler devam ediyor.
TR-3 gecikmeleri teslimatları etkiledi
TR-3, F-35'in merkezi işlemcisini, kokpit ekranlarını ve bellek sistemini yenileyerek Block 4 kapsamındaki yeni silah, sensör ve elektronik harp kabiliyetleri için gerekli bilgi işlem altyapısını sağlıyor.
Programın üçüncü TR-3 sözleşme aşamasının mevcut değeri yaklaşık 795 milyon dolar olarak belirtilirken Lockheed Martin, tamamlandığında maliyetin yaklaşık 1,94 milyar dolara ulaşacağını tahmin ediyor.
Program yöneticisinin projeksiyonunda ise toplam maliyet 2,01 milyar dolar seviyesinde. Sözleşmede, yüzde 96'dan fazla tamamlanmış olmasına rağmen 1,17 milyar dolarlık olumsuz maliyet sapması kaydedildi.
Bu artışta Entegre Çekirdek İşlemci, Panoramik Kokpit Ekranı ve Uçak Hafıza Sistemi'nin tasarım ve olgunlaştırma çalışmaları ile bazı tedarikçilerde yaşanan gecikmeler etkili oldu.
Yeni F-35 üretim lotlarında da sorunlar sürüyor
ABD, Eylül 2025'te Lockheed Martin'e 18. ve 19. üretim lotlarında 296 adede kadar F-35 için toplam 24 milyar dolarlık sözleşme verdi.
lot kapsamında üretilen 148 uçak, 31 Mart 2026 itibarıyla yüzde 59,6 oranında tamamlanmış durumdaydı ancak bu lot kapsamında henüz uçak teslim edilmemişti.
Lot, planlanan üretim takvimine kıyasla 1,29 milyar dolarlık olumsuz kazanılmış değer takvimi sapması kaydetti. Gecikmelerde yapısal parçalar, kanat üretimi, çekirdek kaplama çalışmaları ile gövdenin orta ve arka bölümlerindeki teslimatlar etkili oldu.
TR-3 yazılımı, düşük görünürlük bileşenleri, kablo demetleri, radar modülleri, kanatlar ve gövde parçalarındaki tedarik sorunları da üretim sürecine baskı oluşturuyor.
398 uçaklık önceki sözleşmede de sapmalar var
15, 16 ve 17. lotları kapsayan 398 uçaklık Block Buy 2 sözleşmesinde ise şimdiye kadar 359 F-35 teslim edildi.
Sözleşmede 724 milyon dolarlık olumsuz maliyet sapması ve 460 milyon dolarlık olumsuz takvim sapması bulunuyor.
Uygun olmayan parçalar, hurda ve yeniden işleme faaliyetleri ile üretimin planlanan montaj istasyonları dışında gerçekleştirilmesi bu sapmalara katkı sağladı. TR-3 yazılımı, düşük görünürlük parçaları, kablo demetleri, radar modülleri, kanatlar ve gövde bölümlerindeki gecikmeler de üretimi etkiledi.
2027 bütçesinde 85 yeni F-35 planlanıyor
ABD'nin 2027 mali yılı planında 21. üretim lotu için 85 F-35 bulunuyor. Bu uçakların 38'i F-35A, 10'u F-35B ve 37'si F-35C olacak.
F-35 filosunda dünya genelinde 20 ülkede 48 üsten ve 12 gemiden faaliyet gösteren 1.200'den fazla uçak bulunuyor.
Filo ve üretim hacmi büyüdükçe motor, yedek parça, modernizasyon, yazılım desteği ve depo seviyesindeki bakım ihtiyacı da artıyor. 2025'teki 191 uçaklık teslimat, TR-3 gecikmeleri nedeniyle oluşan birikmiş uçakların önemli bölümünün teslim edildiğini gösterirken, programda yazılım, modernizasyon maliyetleri ve tedarik zinciri kaynaklı sorunlar devam ediyor.