- South China Teknoloji Üniversitesi'nin fareler üzerinde yürüttüğü çalışma, besin liflerinin mikroplastikleri fiziksel olarak tutarak dışkıyla vücuttan atılımını artırdığını ortaya koydu.
- Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırmada, yalnızca düşük lif tüketen grupta hasar görülürken yüksek lifle beslenen deneklerin bağırsak dokusunun korunduğu kaydedildi.
- Deneyde insan standartlarının çok üzerinde lif kullanıldığını belirten bilim insanları, aynı mekanizmanın insanlarda işleyip işlemediğinin henüz bilinmediğini vurguladı.
Mikroplastiklerin insan sağlığı üzerindeki olası etkileri araştırılmaya devam ederken, bağırsaklardaki plastik parçacıklarının vücuttan uzaklaştırılmasına ilişkin yeni bulgular elde edildi. South China Teknoloji Üniversitesi'nden araştırmacıların fareler üzerinde yürüttüğü çalışma, lif bakımından zengin beslenmenin mikro ve nanoplastiklerin dışkıyla atılımını artırabileceğine işaret etti.
Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırmada, besin liflerinin plastik parçacıklarını fiziksel olarak tutabildiği gözlemlendi. Ancak bilim insanları, aynı etkinin insanlarda görülüp görülmeyeceğinin henüz bilinmediğini vurguladı.
Lifli besinler mikroplastiklerin vücuttan atılmasını sağlayabilir mi?
Gıda ambalajları, plastik şişeler ve çeşitli tüketim ürünlerinden çevreye yayılan mikroplastikler, yiyecek ve içecekler aracılığıyla insan vücuduna ulaşabiliyor. Bu parçacıkların sindirim sistemi üzerindeki etkilerini inceleyen bilim insanları, besin liflerinin bağırsaklarda koruyucu bir rol üstlenip üstlenemeyeceğini araştırdı.
Çalışmada, liflerin doğal yapısının plastik parçacıklarını fiziksel olarak yakalayarak bağırsaklardan geçişini ve dışkıyla uzaklaştırılmasını kolaylaştırabileceği değerlendirildi. Araştırmanın başyazarı çevre bilimci Eddy Y. Zeng'in de yer aldığı ekip, bu mekanizmanın mikro ve nanoplastiklere maruziyetin olası etkilerini azaltmaya yönelik yeni araştırmalara zemin hazırlayabileceğini belirtti.
Fareler üzerinde yapılan araştırmada ne bulundu?
Bilim insanları, besin liflerinin etkisini incelemek amacıyla fareleri düşük, orta ve yüksek lif içeren beslenme gruplarına ayırdı. Ardından hayvanlara kontrollü miktarda plastik parçacığı verildi. İlk 24 saatin sonunda orta ve yüksek lifle beslenen farelerin, düşük lif tüketen gruba kıyasla dışkı yoluyla daha fazla plastik parçacığı attığı tespit edildi.
Araştırmanın bir sonraki aşamasında farelere bir hafta boyunca günlük olarak plastik parçacıkları verildi. Bu sürenin sonunda bağırsak dokusundaki değişiklikler incelendi.
Düşük lif tüketen farelerde bağırsak hasarı belirtileri görüldü
Bir haftalık deneyin ardından bağırsak dokusunda hasar belirtilerinin yalnızca düşük lifle beslenen farelerde tespit edildiği bildirildi. Orta ve yüksek lif tüketen gruplarda ise aynı deney koşullarında bu belirtiler gözlenmedi.
Araştırmacılar, lif tüketiminin plastik parçacıklarının bağırsakta kalma süresini ve dokularla temasını etkileyebileceği üzerinde durdu. Bulgular, lifli beslenmenin plastik parçacıklarına maruziyetin bağırsak üzerindeki bazı etkilerini azaltabileceğine işaret etse de bunun insanlarda kesin olarak koruma sağladığı anlamına gelmediği belirtildi.
Besin lifleri plastik parçacıklarını nasıl etkiliyor?
Araştırmanın laboratuvar aşamasında, besin liflerinin plastik parçacıklarıyla fiziksel etkileşimi de incelendi.
Deneylerde lif yapılarının plastik parçacıklarına tutunabildiği ve bu parçacıkların dışkıyla uzaklaştırılmasına katkı sağlayabildiği gözlemlendi. Bilim insanları, besin liflerinin bağırsaklarda bir tür fiziksel tutucu mekanizma oluşturabileceği ihtimali üzerinde duruyor.
Ancak bu mekanizmanın farklı plastik türlerinde, değişen maruziyet düzeylerinde ve insan sindirim sisteminde nasıl işlediğinin belirlenmesi için ek araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.
Lif açısından zengin besinler hangileri?
Araştırmanın ardından lif içeriği yüksek besinler de yeniden gündeme geldi. Günlük beslenmede lif sağlayan gıdalar arasında şu besinler bulunuyor:
- Kuru fasulye, mercimek ve nohut
- Yulaf ve tam tahıllı ürünler
- Tam buğday ekmeği
- Brokoli ve bezelye
- Yeşil yapraklı sebzeler
Besin liflerinin sindirim sistemi sağlığını desteklediği, kan şekeri ve kolesterol kontrolüne katkı sağlayabildiği biliniyor.
Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi (NHS), yetişkinler için günlük yaklaşık 30 gram lif tüketimini öneriyor. Britanya Beslenme Vakfı'nın aktardığı verilere göre ise Birleşik Krallık'ta yetişkinlerin yalnızca küçük bir bölümü bu hedefe ulaşabiliyor.
Mikroplastikler insan vücudundan lifle temizlenebilir mi?
Araştırmanın en önemli sınırlaması, deneylerin fareler üzerinde gerçekleştirilmiş olması. Bilim insanları, yüksek lif grubundaki hayvanların insanlara yönelik günlük beslenme önerilerinin çok üzerinde lif içeren bir diyetle beslendiğine dikkat çekti.
Bu nedenle araştırmada gözlenen plastik atılımındaki artışın, insanların normal beslenme koşullarında da gerçekleşip gerçekleşmeyeceği henüz bilinmiyor. Ayrıca farelerde elde edilen sonuçlar, lifli gıdaların insan vücudunda birikmiş mikroplastikleri temizlediğini kanıtlamıyor.
Araştırmacılar, mekanizmanın insanlarda değerlendirilmesi için klinik çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Mevcut bulgular, lifli beslenmenin mikroplastik maruziyeti karşısındaki olası rolünü ortaya koyan erken aşama bilimsel kanıtlar olarak değerlendiriliyor.