Moğolistan'da Hun İmparatorluğu dönemine ait anıtsal bir mezarda gerçekleştirilen kazılar, Avrasya'nın eski ticaret ve kültür ağlarına ilişkin dikkat çekici bulgular ortaya çıkardı. Yaklaşık 73 metre uzunluğundaki mezarda, Roma İmparatorluğu'nda üretilmiş olabileceği düşünülen cam bir kap, Çin geleneğini yansıtan yeşim taşları ve Kore Yarımadası'ndaki örneklere benzeyen değerli süs eşyaları bulundu.
Moğolistan bozkırlarında anıtsal keşif
Moğolistan'ın doğusundaki Duurlig Nars mezarlığında yürütülen arkeolojik kazılarda, Asya Hun İmparatorluğu olarak da bilinen Hiung-nu (Xiongnu) dönemine ait anıtsal bir mezar araştırıldı.
Güney Kore Ulusal Müzesi, Moğolistan Bilimler Akademisi ve Moğolistan Ulusal Müzesi uzmanlarının ortaklaşa yürüttüğü çalışmalarda, büyüklüğü ve mezar hediyeleriyle dikkat çeken bir gömü yapısı ortaya çıkarıldı.
160 numaralı mezar, giriş koridoruyla birlikte yaklaşık 73 metre uzunluğa ulaşıyor. Bu ölçüleriyle Moğolistan'da kazılmış en büyük Hun soylu mezarlarından biri olarak değerlendiriliyor.
Araştırmacılar mezarı, Hun siyasi gücünün dönüşüm geçirdiği MS 1. yüzyıl sonları ile 2. yüzyıla tarihlendiriyor.
Dokuz kat taşın altında saklanan mezar
Anıtsal mezarın mimarisi, dönemin seçkinlerinin ölümden sonraki yaşam için ne kadar kapsamlı hazırlıklar yaptığını gösteriyor.
Mezar odası, iç içe yerleştirilmiş iki ahşap yapının içinde bulunuyor. Üzerinde ise dokuz kat hâlinde istiflenmiş taşlardan oluşan bir örtü yer alıyor.
Yaklaşık 14,5 metre derinliğe ulaşan mezar yapısında, merkezî gömünün üzerinde lake kaplamalı bir araba da tespit edildi.
Bu ayrıntı, atların ve arabaların bozkır toplumlarının yalnızca gündelik yaşamında değil, seçkinlerin cenaze geleneklerinde de önemli bir yer tuttuğunu gösteriyor.
Ancak araştırmacıları asıl heyecanlandıran, mezarın mimarisinden çok içindeki eşyalardı.
Hun mezarından Roma camı mı çıktı?
Kazıda ele geçirilen en dikkat çekici buluntulardan biri, kulplu ve saydam bir cam kap oldu.
Araştırmacılar, kabın Roma İmparatorluğu'nda üretilmiş olabileceği ihtimali üzerinde duruyor.
Eğer bu ihtimal doğrulanırsa, söz konusu eser Roma dünyasında üretilen lüks eşyaların binlerce kilometre uzaklıktaki Moğolistan bozkırlarına kadar ulaşabildiğini gösteren yeni bir kanıt olacak.
Ancak cam kabın kökeni henüz kesinleşmiş değil.
Bilim insanları, camın kimyasal bileşimini inceleyerek üretim merkezini belirlemeyi hedefliyor.
Üstelik Roma kökeninin doğrulanması bile Hunlarla Romalılar arasında doğrudan ticaret yapıldığını tek başına kanıtlamayacak. Eserin çeşitli aracılar, hediyeleşme veya uzun mesafeli ticaret ağları üzerinden bölgeye ulaşmış olması da mümkün.
Çin'den Kore'ye uzanan kültürel izler
Mezarda bulunan diğer eserler de Hun seçkinlerinin farklı kültürlerle kurduğu ilişkiler hakkında önemli ipuçları sunuyor.
Ahşap tabutun içinde ele geçirilen 15 yeşim taşı nesne, Çin'deki Han Hanedanı döneminin törensel disklerini hatırlatıyor.
Bununla birlikte taşların düzensiz biçimleri ve ayrıntılı süslemeleri, Hun ustalarının Çin'den gelen biçimleri kendi estetik anlayışlarına göre yeniden yorumlamış olabileceğini düşündürüyor.
Bir başka dikkat çekici buluntu ise ortasında kaya kristali bulunan, su kabağı biçimindeki gümüş süs eşyası.
At koşum takımlarında kullanıldığı değerlendirilen bu nesne, günümüzde Kuzey Kore sınırları içinde kalan eski mezarlarda bulunan örneklerle benzerlik gösteriyor.
Ayrıca kırmızı ve mavi malzemelerle süslenmiş, kristal kaplamalı yuvarlak bir altın obje de ortaya çıkarıldı. Araştırmacılara göre bu türden bir süs eşyası, Hun mezarlarında ilk kez tespit edilmiş olabilir.
Hunlar yalnızca savaşçı bir toplum muydu?
Hunlar, tarih anlatılarında çoğunlukla atlı savaşçıları, askerî teşkilatları ve Çin ile mücadeleleri üzerinden ele alınıyor.
Oysa Duurlig Nars kazısı, bozkır dünyasının çok daha karmaşık ilişkiler ağına sahip olduğunu hatırlatıyor.
Roma dünyasından gelmiş olabilecek cam kap, Çin geleneğini yansıtan yeşim taşları ve Kore Yarımadası'ndaki buluntularla benzerlik gösteren süs eşyaları, Hun seçkinlerinin geniş bir kültürel coğrafyayla bağlantılı olduğunu düşündürüyor.
Bu eserler, Avrasya'nın farklı bölgeleri arasında yalnızca orduların değil, değerli eşyaların, tekniklerin ve sanatsal fikirlerin de dolaştığını gösteriyor.
Üstelik Hunların bu nesneleri yalnızca ithal etmedikleri, kimi zaman kendi geleneklerine uyarladıkları da anlaşılıyor.
Mezarın sahibi kimdi?
Kazının en önemli sorularından biri henüz cevaplanmış değil: Bu anıtsal mezara kim gömüldü?
Mezarın büyüklüğü ve değerli eşyaları, burada yüksek statülü bir kişinin defnedildiğini düşündürüyor.
Ancak kişinin kimliği, siyasi konumu ve ailesi hakkında kesin bir sonuca ulaşılmış değil.
Araştırmacıların mezardan elde edilen insan kalıntıları üzerinde gerçekleştireceği bilimsel analizlerin, gömülen kişinin yaşı, cinsiyeti ve olası akrabalık ilişkileri hakkında yeni bilgiler sağlaması bekleniyor.
Bozkırların altında saklanan tarih
Moğolistan'daki bu keşif, Hun İmparatorluğu'nun yalnızca askerî gücüyle değil, Avrasya'daki kültürel ve ekonomik ilişkileriyle de incelenmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Binlerce kilometre uzaktan gelmiş olabilecek bir cam kap, Çin geleneğini yansıtan yeşim taşları ve Kore Yarımadası'yla benzerlik gösteren süs eşyaları, aynı mezarda buluşuyor.
Şimdi bilim insanları bu nesnelerin nerede üretildiğini, hangi yollarla bozkırlara ulaştığını ve mezarın sahibinin kim olduğunu araştırıyor.
Moğolistan bozkırlarının altında yaklaşık iki bin yıldır saklanan bu mezar, Hunların dünya tarihindeki yerini yeniden değerlendirmemizi sağlayabilecek yeni bilgiler sunuyor.