Bir saltanatın son yolculuğu: Vahdettin 104 yıl önce İngiliz zırhlısıyla İstanbul'dan ayrıldı

17 Kasım 1922'de Osmanlı'nın son padişahı VI. Mehmed Vahdettin, İngiliz zırhlısı HMS Malaya ile İstanbul'dan ayrıldı. Bir gün önce İngilizlere sığınma talebinde bulunan Vahdettin'in bu yolculuğu, altı asırlık saltanatın sona erişinin en çarpıcı sahnelerinden biri oldu. Peki o sabah neler yaşandı?

Mehmet Dilbaz

Yazan: Mehmet Dilbaz

· 4 dk okuma

Bir saltanatın son yolculuğu: Vahdettin 104 yıl önce İngiliz zırhlısıyla İstanbul'dan ayrıldı

17 Kasım 1922 sabahı, Osmanlı Devleti'nin son padişahı VI. Mehmed Vahdettin, İngiliz savaş gemisi HMS Malaya'ya binerek İstanbul'dan ayrıldı. Bir gün önce İngiliz İşgal Kuvvetleri Komutanı'na yazdığı mektupla sığınma talebinde bulunan Vahdettin'in gidişi, altı asırlık Osmanlı saltanatının sona erişinin en çarpıcı sahnelerinden biri olarak tarihe geçti.

Saltanat kaldırılmış, padişah sarayda kalmıştı

1922 sonbaharında Osmanlı Devleti'nin siyasi geleceği artık İstanbul'da değil, Ankara'da belirleniyordu.

Büyük Taarruz'un zaferle sonuçlanması, Mudanya Mütarekesi'nin imzalanması ve yaklaşan Lozan Barış Konferansı, Millî Mücadele'nin askerî safhasından diplomatik safhasına geçildiğini gösteriyordu.

Ancak ortada çözülmesi gereken temel bir mesele vardı: Türk milletini uluslararası görüşmelerde kim temsil edecekti?

İtilaf Devletlerinin Lozan'a hem İstanbul hem de Ankara hükûmetlerini davet etmesi, iki ayrı otorite sorununu yeniden gündeme getirdi.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırarak bu tartışmaya kesin bir cevap verdi. Osmanlı hükümdarlığı sona ermiş, egemenliğin temsilinde Ankara'nın üstünlüğü tescillenmişti.

Bununla birlikte hilafet makamı henüz kaldırılmamıştı. Vahdettin artık padişah değildi ancak halife sıfatını taşımaya devam ediyordu.

İstanbul'da, Yıldız Sarayı'nda bulunan VI. Mehmed için bu gelişmeler yalnızca siyasi bir yenilgi değil, kişisel geleceğini de belirsizleştiren bir dönüm noktasıydı.

İngiliz generaline yazılan mektup

16 Kasım 1922'de Vahdettin, İstanbul'daki İngiliz İşgal Kuvvetleri Komutanı General Charles Harington'a bir mektup gönderdi.

Mektubun gerekçesi açıktı: Can güvenliğinden endişe ettiğini belirtiyor ve İngiltere'nin himayesine sığınmak istiyordu.

Mektupta şu ifadeler yer alıyordu:

“İstanbul'da hayatımı tehlikede gördüğümden İngiltere devlet-i fahîmesine iltica ve bir an evvel İstanbul'dan mahall-i âhara naklimi talep ederim.”

Belgenin altında ise dikkat çekici bir imza bulunuyordu:

“Halife-i Müslimîn Mehmed Vahdeddin.”

Vahdettin, mektubunu artık sahip olmadığı padişahlık unvanıyla değil, halifelik sıfatıyla imzalamıştı.

İngiliz makamları talebi kabul etti. Vahdettin'in İstanbul'dan ayrılması için hazırlıklar başlatıldı.

17 Kasım sabahı: Yıldız Sarayı'ndan Malaya zırhlısına

17 Kasım 1922 Cuma sabahı, Yıldız Sarayı'nda olağan dışı bir hareketlilik yaşandı.

Son Osmanlı padişahı, oğlu Şehzade Ertuğrul ve maiyetindeki kişilerle birlikte saraydan ayrıldı.

İngiliz askerlerinin gözetiminde gerçekleştirilen yolculukta Vahdettin, Tophane'ye götürüldü. Burada İngiliz yetkililer tarafından karşılandı ve kendisini İstanbul'dan uzaklaştıracak savaş gemisine nakledildi.

Gemi, İngiliz Kraliyet Donanması'na ait HMS Malaya idi.

Bir zamanlar üç kıtaya yayılan bir imparatorluğun hükümdarlığını yapmış olan VI. Mehmed, artık kendi ülkesinden ayrılmak için yabancı bir devletin korumasına başvurmuştu.

İngiliz belgelerinde bu yolculuğun ayrıntıları da kayıt altına alındı.

General Harington, Vahdettin'in İstanbul'dan çıkarılışını üstlerine rapor etti. Böylece olay, yalnızca dönemin Türk basınında değil, İngiliz resmî yazışmalarında da iz bıraktı.

Malaya'nın rotası Malta'ya çevrildi.

Vahdettin'in İstanbul'daki hayatı sona ermişti.

Ankara'nın tepkisi ne oldu?

Vahdettin'in İngilizlerin himayesine sığınarak İstanbul'dan ayrılması, Ankara'da sert tepkiyle karşılandı.

Mustafa Kemal Paşa, daha sonra Nutuk'ta bu olayı saltanatın sona erişi ve millî egemenliğin kurulması sürecinin önemli gelişmelerinden biri olarak anlattı.

Dönemin gazetelerinde de Vahdettin'in kararı ağır biçimde eleştirildi. Özellikle Millî Mücadele yıllarında İstanbul hükûmetinin izlediği siyaset, bu değerlendirmelerin temelini oluşturuyordu.

18 Kasım 1922'de TBMM, Vahdettin'i halifelikten düşürdü ve Osmanlı hanedanından Abdülmecid Efendi'yi yeni halife seçti.

Böylece saltanat ile hilafetin birbirinden ayrılması yönündeki 1 Kasım kararının ardından yeni bir aşamaya geçildi.

Osmanlı hanedanından bir kişi daha halife olarak görev yapacaktı ancak artık saltanat makamı bulunmuyordu.

Hilafet kurumu da 3 Mart 1924'te kaldırılacaktı.

Kaçış mı, zorunlu ayrılış mı?

Vahdettin'in İstanbul'dan ayrılışı, Cumhuriyet tarihinin en fazla tartışılan olaylarından biri olmaya devam ediyor.

Bir görüşe göre son padişah, Millî Mücadele karşısında siyasi meşruiyetini kaybetmiş ve İngilizlere sığınarak ülkesini terk etmişti.

Diğer görüş ise Vahdettin'in hayatından endişe duyduğunu, İstanbul'da kalmasının güvenli olmadığını düşündüğünü ve bu nedenle ayrılmayı tercih ettiğini vurguluyor.

Ancak tartışmalardan bağımsız olarak belgelerin ortaya koyduğu temel gerçek değişmiyor:

Vahdettin, 16 Kasım'da İngiliz makamlarından korunma ve başka bir yere nakledilme talebinde bulundu. Bu talep kabul edildi ve 17 Kasım'da bir İngiliz savaş gemisiyle İstanbul'dan ayrıldı.

Bu yolculuğun arkasındaki bütün siyasi ve kişisel hesapların nasıl yorumlanacağı tartışılabilir. Fakat ayrılışın İngiliz koruması altında gerçekleştiği tarihî bir olgudur.

Malta'dan San Remo'ya uzanan sürgün hayatı

Malta'ya götürülen Vahdettin'in hayatının geri kalanı Osmanlı topraklarının dışında geçti.

Bir süre sonra Hicaz'a giden VI. Mehmed, ardından Avrupa'ya geçti ve İtalya'nın San Remo şehrine yerleşti.

16 Mayıs 1926'da San Remo'da hayatını kaybetti.

Cenazesi, Şam'a götürülerek Sultan Selim Camii haziresine defnedildi.

Böylece Osmanlı Devleti'nin son padişahı, hayatını kaybettiğinde de İstanbul'dan uzaktaydı.

Bir imparatorluğun kapanan kapısı

17 Kasım 1922'de yaşananlar, yalnızca bir hükümdarın İstanbul'dan ayrılması değildi.

Bu olay, Osmanlı hanedanının siyasi iktidarının sona erişini görünür kılan tarihî bir sahneydi.

Vahdettin'in ayrılışından üç gün sonra Lozan Barış Konferansı başlayacak, yaklaşık bir yıl sonra ise Türkiye Cumhuriyeti ilan edilecekti.

Bir tarafta yabancı bir savaş gemisiyle İstanbul'dan ayrılan son Osmanlı padişahı, diğer tarafta bağımsız bir devletin uluslararası meşruiyetini sağlamaya hazırlanan Ankara vardı.

17 Kasım 1922, Osmanlı saltanatının hukuken kaldırılmasından sonra, son hükümdarın da ülkeyi terk ettiği gün olarak tarihe geçti.

Mehmet Dilbaz’dan diğer yazılar

Podcast

gdh'i Google'da takip edin

gdh'i Google'da Tercih Edilen Kaynaklar'a ekleyin veya Google Haberler'de takip edin.

Yapay Zekâ Özeti

Bir saltanatın son yolculuğu: Vahdettin 104 yıl önce İngiliz zırhlısıyla İstanbul'dan ayrıldı

Bu özet yapay zekâ tarafından oluşturulmuştur. Doğruluk için haberin tamamını okuyunuz.

Yazı Boyutu

Haberin görünümü bu boyutta görünücek. Göz yorgunluğu olmadan rahat okuma.

Haberi Paylaş

Sayfayı Paylaş

gdh'yi bir arkadaşınıza tavsiye etme ihtimaliniz 0-10 skalasında kaç olur?

Hiç tavsiye etmezdimKesinlikle tavsiye ederim