- Netanyahu'nun geçici hükümetinin İran'a yönelik yeni bir askeri operasyon başlatma yetkisi İsrail'de tartışma konusu oldu.
- İsrail Hükümet Temel Yasası'nın 40. maddesi, savaş veya savaşa yol açabilecek geniş çaplı askeri operasyonlar için hükümet kararı şartı getiriyor.
- Yeni hükümeti kurmakla görevlendirilen Gadi Eisenkot, Netanyahu'ya güvenlik ve ulusal meselelerde azami dikkat göstermesi çağrısında bulundu.
- Güvenlik Kabinesi'nin 15 Kasım'da toplanması planlanırken, İran'a yönelik olası saldırı için askeri hazırlıkların daha önce artırıldığı bildirildi.
İsrail'de seçimlerin ardından yeni hükümeti kurma görevinin Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot'a verilmesi, geçici Başbakan Binyamin Netanyahu'nun yetkileriyle ilgili tartışmaları beraberinde getirdi.
İran'a yönelik yeni bir saldırı ihtimalinin gündemde olduğu ülkede, Netanyahu'nun geçici hükümetin başında bulunurken böyle bir askeri operasyon başlatıp başlatamayacağı tartışılıyor.
İsrail yasaları geçici hükümetin savaş kararı almasını yasaklamıyor. Ancak Netanyahu'nun savaşa tek başına karar verme yetkisi bulunmuyor. İsrail Hükümet Temel Yasası'nın 40. maddesi uyarınca savaş ilanı veya savaşa yol açması muhtemel geniş çaplı bir askeri operasyon için hükümetin onayı gerekiyor. Hükümet, bu yetkiyi belirli koşullarda Güvenlik Kabinesi'ne devredebiliyor.
Eisenkot'tan Netanyahu'ya uyarı mektubu
Yeni hükümeti kurmakla görevlendirilen Gadi Eisenkot, Netanyahu'ya gönderdiği mektupta geçici hükümetin yetki ve sorumluluklarına dikkat çekti.
Eisenkot, Netanyahu'nun geçici hükümete başkanlık ettiğini hatırlatarak güvenlik ve ulusal meselelerle ilgili kararlar alınırken azami dikkat ve sorumluluk gösterilmesi gerektiğini belirtti.
Mektubunda, başbakanın onayını gerektiren kararlar konusunda güvenlik kurumlarının yöneticilerine de bu doğrultuda talimat verilmesini istedi.
Muhalefet cephesinde, geçiş döneminde İran'a yönelik geniş çaplı bir saldırı düzenlenmesinin Eisenkot'un hükümet kurma girişimlerini sekteye uğratabileceği yönünde endişeler bulunuyor.
Güvenlik Kabinesi 15 Kasım'da toplanacak
İsrail'de Güvenlik Kabinesi'nin bir aydan uzun bir aranın ardından 15 Kasım Pazar günü toplanması planlanıyor.
Kabine, ekim ayının başında gerçekleştirdiği son toplantıda, İran'a yönelik olası bir saldırı veya İran'dan gelebilecek ani bir saldırı ihtimaline karşı askeri hazırlık seviyesinin yükseltilmesine karar vermişti.
İsrail basınındaki değerlendirmelerde, Güvenlik Kabinesi'nin İran'a yönelik bir saldırı için yetkilendirme yapabileceği belirtildi. Ancak böyle bir kararın, Netanyahu'nun geçici hükümet dönemindeki yetkileri ve yeni hükümetin kurulma süreci açısından siyasi sonuçlar doğurabileceği ifade ediliyor.
Geçici hükümetin yetkileri konusunda görüş ayrılığı
Eski İsrail Kabine Sekreteri Oved Yehezkel, geçici hükümetlere yönelik kısıtlamaların ağırlıklı olarak atamalar ve bütçe kararlarıyla ilgili olduğunu belirtti. Yehezkel'e göre dış politika ve ulusal güvenlik alanlarında hükümetin geniş yetkileri devam ediyor.
Eski İsrail Başbakanı Yair Lapid ise geçici hükümetin, yeni yönetim göreve başlayana kadar kamu işlerini yürütmekle sınırlı olması gerektiğini savundu.
Lapid, geçici bir yönetimin ülkenin geleceğini kökten değiştirecek kararlar almaması gerektiğini belirterek bu tür adımların yeni hükümet kurulana kadar ertelenmesi gerektiği görüşünü dile getirdi.
İsrail'de önceki geçici hükümetler de askeri operasyonlar düzenledi
İsrail'de geçici hükümetlerin geniş çaplı askeri operasyon yürüttüğü örnekler bulunuyor.
Mayıs 2021'de Netanyahu, geçici hükümetin başındayken Gazze Şeridi'ne yönelik 11 gün süren "Surların Muhafızı" operasyonunu gerçekleştirdi.
Ağustos 2022'de ise dönemin geçici Başbakanı Yair Lapid ve Savunma Bakanı Benny Gantz, Güvenlik Kabinesi'ni toplamadan Gazze'deki İslami Cihad Hareketi'ne yönelik saldırılar düzenledi. Operasyon kapsamında 25 bin yedek asker göreve çağrılırken, karar Başsavcı Gali Baharav-Miara'nın onayını aldı.
Netanyahu'nun yetkileri sınırsız değil
İsrail'in Hükümet Temel Yasası, görevden ayrılan hükümetin yeni hükümet kurulana kadar görevlerini sürdürmesini öngörüyor. Bu nedenle seçimlerin ardından Netanyahu ve bakanları yürütme yetkilerini koruyor.
Bununla birlikte İsrail Yüksek Mahkemesi'nin kararları, geçici hükümetlerin önemli kararlar alırken ölçülü davranması gerektiğine işaret ediyor. Özellikle ertelenmesi mümkün olan ve ülkenin geleceğini önemli ölçüde etkileyebilecek kararların alınmasında geçici hükümetin hareket alanı tartışma konusu olabiliyor.
Dolayısıyla Netanyahu'nun İran'a yönelik geniş çaplı bir operasyon başlatmasının önünde geçici hükümet statüsünden kaynaklanan doğrudan bir yasak bulunmuyor. Ancak kararın hukuki prosedürlere uygun biçimde hükümet veya yetkilendirilmiş Güvenlik Kabinesi tarafından alınması gerekiyor.