- Lizbon ve Porto başta olmak üzere farklı kentlerde binlerce kişi, artan kiralara ve tahliye baskısına karşı eylem düzenledi.
- Protestolarda 160'tan fazla kişinin yaralandığı, 99 kişinin gözaltına alındığı aktarıldı. Müdahaleler, hukukçuların ve insan hakları kuruluşlarının tepkisine yol açtı.
- 2015'ten bu yana konut maliyetleri ülke genelinde yüzde 169, Porto'da yüzde 180, Lizbon'da yüzde 186 arttı.
- Kiracıların itiraz ettiği yeni düzenlemenin ev sahiplerine kira artırma, daha yüksek depozito talep etme ve kiracıları daha hızlı tahliye etme imkânı tanıması bekleniyor.
Portekiz'de konut fiyatları ve kiralardaki artışa karşı düzenlenen protestolar yaklaşık bir aydır devam ediyor.
Lizbon ve Porto'da binlerce kişinin katıldığı eylemlerde kiracılar, yüksek kiralar, kalabalık ve elverişsiz konutlarda yaşamak zorunda kalmaları, tahliye tehdidi ve ailelerinin yanından ayrılarak kendi evlerine çıkamamaları gibi sorunları gündeme taşıdı.
Protestocular, barınma maliyetlerinin gelirleri aşması nedeniyle konutun giderek daha geniş kesimler için erişilemez hale geldiğini belirtiyor. Eylemlerde kira artışlarının sınırlandırılması ve kiracıların tahliyeye karşı daha güçlü biçimde korunması talep ediliyor.
Polis müdahaleleri tepki çekti
Protestolar sırasında polis müdahaleleri de tartışmaların odağına yerleşti. Eylemlerde 160'tan fazla kişinin yaralandığı ve 99 kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Polis müdahalelerinin ardından 200'den fazla avukat ve Uluslararası Af Örgütü, yetkililerden hesap verilmesini istedi.
Özellikle Lizbon ve Porto'daki protesto kamplarına yönelik operasyonlarda polislerin güç kullanması eleştirilere neden oldu. Göstericiler, barınma hakkını savunmak için düzenlenen barışçıl eylemlerin şiddet yoluyla dağıtıldığını savundu.
Başbakan Luís Montenegro ise protestoları bencilce ve yabancıların etkisiyle düzenlenen eylemler olarak nitelendirdi. Lizbon Belediye Başkanı da gösterilerin kent yaşamını aksattığı yönünde açıklamalarda bulundu.
Konut fiyatlarındaki artış ücretleri geride bıraktı
Konut krizinin boyutunu ortaya koyan verilere göre, 2015'ten bu yana ev fiyatları Portekiz genelinde yüzde 169 arttı. Bu oran Porto'da yüzde 180'e, Lizbon'da ise yüzde 186'ya ulaştı. Ücretlerdeki artışın konut maliyetlerinin gerisinde kalması, ülkeyi Avrupa Birliği içinde konut fiyatları ile gelir arasındaki farkın en yüksek olduğu ülkelerden biri haline getirdi.
Krizden düşük gelirli kesimlerin yanı sıra orta sınıf ve profesyonel meslek grupları da etkileniyor. Protestolara katılanlar arasında mimarlar, garsonlar, üniversite öğrencileri, güvenlik görevlileri ve genç aileler bulunuyor. Bazı genç yetişkinlerin ekonomik koşullar nedeniyle aileleriyle yaşamaya devam ettiği, bazı ailelerin ise iş ve eğitim imkânlarından uzaklaşma pahasına daha uygun fiyatlı konut aradığı belirtiliyor.
Krizin arkasında serbestleştirme ve turizm etkisi
Konut krizinin kökenleri, 2011'deki mali kurtarma programının ardından uygulanan politikalara dayandırılıyor. Avrupa Komisyonu, Avrupa Merkez Bankası ve Uluslararası Para Fonu'nun oluşturduğu Troyka'nın kurtarma programı sonrasında hükümet harcamaları ve borçlanma üzerindeki kısıtlamalar, konut ve şehircilik yatırımlarında özel ve yabancı sermayenin ağırlığını artırdı.
Aynı dönemde kira mevzuatının ev sahipleri lehine gevşetilmesi, konut piyasasında kâr odaklı yaklaşımın güçlenmesine zemin hazırladı. Sonraki yıllarda gayrimenkul yatırımları ve spekülasyonun yanı sıra turizmdeki büyüme de fiyat artışlarını hızlandırdı.
Özellikle Airbnb gibi platformlar üzerinden kısa süreli kiralamaların yaygınlaşması, Lizbon ve Porto'daki birçok mahallede kira ve konut fiyatlarını yukarı çekti. Bu süreçte yerel halkın yaşadığı bölgelerden uzaklaşmak zorunda kaldığı ifade edildi.
Hükümetin yeni düzenlemesi kiracıların tepkisini çekti
İspanya, Almanya ve İngiltere'nin kiracı haklarını güçlendiren düzenlemeler yaptığı bir dönemde Portekiz'in merkez sağ hükümeti, ev sahiplerinin yetkilerini artıracak yeni bir mevzuat hazırlıyor.
Önerilen düzenlemeyle ev sahiplerinin kiraları daha kolay artırabilmesi, kiracılardan daha yüksek depozito talep edebilmesi ve tahliye işlemlerini hızlandırabilmesi öngörülüyor. Protestocular, bu adımların kiracıları daha güvencesiz hale getireceğini savunarak tasarının geri çekilmesini istiyor.
Hükümetin protestolara yönelik tutumu da eleştirilerin odağında. Başbakan Montenegro'nun göstericilere yönelik açıklamalarının yanı sıra belediye yönetiminin eylemlerin kent yaşamına etkisini gündeme getirmesi, protestocuların tepkisini artırdı.
Polis ise 1 Kasım'da gösterilere destek amacıyla korna çalan sürücülere 60 avro para cezası uygulanacağını duyurmuş, karar 24 saat geçmeden geri çekilmişti.
Siyasi gerilim ve aşırı sağın yükselişi
Yazıda hükümetin sert tutumu, ülkedeki siyasi rekabetle ilişkilendirildi. Montenegro liderliğindeki merkez sağ yönetimin, aşırı sağcı Chega partisinin yükselişi karşısında kamu düzeni ve göç konularında daha sert bir söylem benimsediği belirtildi.
Protestolarda polis müdahalesine karşı kullanılan “Diktatörlük kokuyor” ve “Hepimiz antifaşistiz” sloganlarının, Portekiz'in 1926-1974 yılları arasındaki diktatörlük dönemine yönelik tarihsel hafızayı yansıttığı ifade edildi.
Yazının yazarı Ana Naomi de Sousa, konut krizinin mevcut politikalarla çözülemeyeceğini savunarak hükümetin protestocuları görmezden gelmek veya polis müdahaleleriyle bastırmak yerine kapsamlı ve kalıcı çözümler geliştirmesi gerektiğini vurguladı.