Şu anda Güney Kafkasya bölgesinde barışla ilgilenen veya ilgileniyormuş gibi görünen birçok ülke Azerbaycan ile Ermenistan arasında arabuluculuk yapmak için can atıyor. Önce Rusya ve ardından Avrupa Birliği, devlet başkanları ve dışişleri bakanları düzeyinde toplantılar düzenleyerek Erivan ile Bakü arasında ortak bir payda bulmaya çalıştı. Azerbaycan ve Ermenistan dışişleri başkanları okyanusun diğer tarafında, ABD'de bile görüşmeler yaptı. Üst üste Moskova, Brüksel ve Washington'da yapılan toplantılar da Batı ile Rusya arasında bir barış rekabeti ortamı yaratıyor.
Azerbaycan Milletvekili Azer Badamov gdh'a yaptığı açıklamada Azerbaycan'ın tüm şeffaf müzakere masalarına katıldığını söyledi. Ancak Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan için Batı'da müzakereleri yürütmek şeffaflıktan daha önemli.
Bu konu tek platformdan çıkıp çok platformlu hale geldiği için tabii ki barış anlaşması imzalanma sürecinin daha da hızlanacağına inanıyorum. Batı ile Moskova arasındaki bu rekabet ne kadar artarsa bu sürecin o kadar hızlı gerçekleşeceğine inanıyorum. Paşinyan, bu anlaşmanın Batı'da imzalanması durumunda Ermenistan'ın Batı'ya entegrasyonunun hızlanacağını düşünüyor. Ermenistan'ın siyasi çizgisinin bu yönde olduğunu gözlemliyoruz. Ama yine Azerbaycan gibi egemen bir ülke için sözleşmenin nerede imzalandığı önemli değil. Bizim için asıl mesele bir barış anlaşmasının imzalanması ve bölgesel iş birliğinin geliştirilmesidir."
Elbette Azerbaycan tüm şeffaf müzakere masalarına katılıyor. Bakü, Ermenistan'a sunulan 5 maddelik ilkeler temelinde barışın tesisi için aktif faaliyetlerini sürdürüyor. Dikte eden taraf Azerbaycan olduğu için barışın Batı'da mı yoksa Doğu'da mı imzalanması Bakü için bir fark yaratmıyor. Azerbaycan Milletvekili Elşad Mirbaşir oğlu gdh'a, Erivan'ın kendisini Rusya'dan uzaklaştırmak için yeni bir şemsiye aradığını söyledi.
"Ermenistan'ın tüm eylemleri, Avrupa alanında bu barış anlaşmasını imzalamakla kesinlikle ilgilendiğini açıkça gösteriyor. Neden? Çünkü Avrupa'da Ermenistan destek unsurları görüyor. Yani Ermenistan'da öyle bir düşünce var ki Avrupa'da barış antlaşması imzalanırsa Paşinyan'ın iktidarda kalmasını şart koşacak bazı unsurlar olabilir. Paşinyan, Ermenistan'ın da yardımıyla Rusya'ya karşı cephe oluşturmaya çalışıyor. Tabii bu açıdan AB, Paşinyan'ın iktidarda kalmasıyla ilgileniyor. Paşinyan'ı kullanarak, Ermenistan-Azerbaycan ilişkilerinin şekillenmesi konusunda bazı unsurlar üzerinden jeopolitik mücadeleyi sürdürmek istiyorlar. Bu jeopolitik meselenin muhatabı şüphesiz Rusya'dır."
Şimdi Ermenistan zor bir seçimle karşı karşıya. Rusya, Batı yanlısı bir politika izleyen Paşinyan'ın ülkesinin sınırlarını koruyor. Böyle bir durumda Ermeni makamları çeşitli manevralar yapmak zorunda kalıyor. Genellikle iki taraf arasında kalırlar ve çaresiz durumlara düşerler. Paşinyan Batı ile bütünleşmek istiyor ama Rusya'dan da korkuyor. Müzakerelerin Avrupa ve Batı'ya devredilmesinin de Rusya'yı endişelendirdiğine şüphe yok. Batı'nın Ermenistan üzerindeki artan etkisinden rahatsız olan Moskova, Rusya-Ukrayna savaşı zemininde kendisine karşı yeni bir cephe açılmasından korkuyor. Azerbaycan Sosyal Araştırmalar Merkezi Daire Başkanı İlyas Hüseynov, gdh'a yaptığı açıklamada, Rusya'nın Kafkasya bölgesinden kendisine karşı açılacak yeni bir cepheden endişe duyduğunu söyledi.
Güney Kafkasya'daki kaybı, Rusya için her türlü saldırgan davranışa yol açabilir. Batı bunu çok iyi biliyor. Elbette Rusya, Güney Kafkasya'yı ve orada yaşanan süreçleri kendi kontrolü altına almak istiyor. Barış antlaşması imzalanacaksa bile taraflar siyasi iradelerini ifade etmişlerse Rusya düzeyinde imzalanmalıdır. Ancak Güney Kafkasya'da bir barış anlaşması imzalamanın büyük ölçüde Rusya'nın çıkarına olmadığını not edebiliriz. Batı düzeyinde imzalanan herhangi bir yasal belge Rusya tarafından tartışılabilir, meşruiyet payı düşürülebilir. Benim gördüğüm, Batı'nın müzakereleri olabildiğince pragmatik, mantıklı ve sonuç odaklı yapmaya çalıştığı. Ancak imza töreninin Rusya düzeyinde yapılması Batı için sorun değil. Çünkü taraflar çoktan uzlaşmaya vardılar."
Azerbaycan için esas olan hangi ülkede barışın sağlanmasından çok kısa sürede barışın sağlanmasıdır. Ya Batı ya da Rusya ancak arabulucu rolü oynayabilir. Önemli bir güç merkezi haline gelen Bakü artık Güney Kafkasya'da yabancı çıkarların oyun oynamasına izin vermeyecek. Bu nedenle bu bölgede yaşayan insanların çıkarları doğrultusunda barışçıl bir ortam oluşturulmalıdır. Hem Azerbaycan hem de Ermenistan resmi açıklamalarında Batı ve Rusya'nın barış için attığı adımları olumlu değerlendirseler de tartışılacak pek çok konu halen açıkta. Gerçek şu ki, barış için hala zamana ihtiyaç var.