- Rentosertib, başlangıçta idiyopatik pulmoner fibrozis (IPF) adı verilen ilerleyici akciğer hastalığının tedavisi için geliştirilen deneysel bir ilaç adayı.
- Faz 2a çalışmasından alınan kan örnekleri, 6 farklı proteomik yaşlanma saati kullanılarak analiz edildi ve tedavi görenlerde biyolojik yaş tahminlerinin gerilediği görüldü.
- Çalışmada en dikkat çekici sonuçlardan biri, 30 mg günde iki kez doz grubunda bazı ölçümlerde biyolojik yaşın yaklaşık 3-4 yıl, bir yaşlanma saatinde ise 6 yıla kadar daha genç tahmin edilmesi oldu.
- Ancak araştırma küçük bir hasta grubunda gerçekleştirildi ve kullanılan “yaşlanma saatleri” gerçek yaşam süresinin veya insanın kronolojik yaşının geri döndüğünü göstermiyor.
Rentosertib, doğrudan yaşlanmayı durdurmak veya insan ömrünü uzatmak amacıyla ortaya çıkarılmış bir ilaç değil.
İlaç adayı, akciğer dokusunda ilerleyici hasara ve yara oluşumuna yol açan idiyopatik pulmoner fibrozis hastalığının tedavisi için geliştirildi.
Insilico Medicine, yapay zekâ kullanarak hastalıkla ilişkili yeni bir protein hedefi belirledi ve ardından bu hedefe yönelik molekülün geliştirilmesinde üretken yapay zekâdan yararlandı. Rentosertib, TNIK adlı proteini hedefleyen küçük moleküllü bir inhibitör olarak geliştiriliyor.
İlaç adayı daha önce ISM001-055 kod adıyla biliniyordu.
Rentosertib'in geliştirilmesi, yapay zekânın yalnızca mevcut ilaçları analiz etmekten öte, yeni ilaç hedefleri ve moleküllerinin keşfinde kullanılmasına örnek gösteriliyor.
Altı farklı “yaşlanma saati” aynı yönde sonuç verdi
Araştırmanın en dikkat çekici bölümü, hastaların kanındaki proteinlerin incelenmesiyle biyolojik yaşın hesaplanması oldu.
Bilim insanları, Faz 2a klinik çalışmasına katılan hastalardan zaman içinde alınan kan örneklerini altı farklı ve birbirinden bağımsız proteomik yaşlanma saati modeliyle analiz etti.
Bu modeller, kandaki binlerce proteinin seviyelerindeki değişiklikleri kullanarak kişinin biyolojik yaşını tahmin etmeye çalışıyor.
Nature Biotechnology'de yayımlanan çalışmada altı modelin tamamında rentosertib verilen hastalarda biyolojik yaş tahminlerinin kontrol grubuna kıyasla daha düşük olduğu görüldü.
Bu sonuç, araştırmacıların tek bir algoritmanın ortaya çıkardığı sonuçtan ziyade farklı yöntemlerin aynı yönde değişim göstermesi nedeniyle önem verdiği bir bulgu olarak değerlendiriliyor.
Bazı ölçümlerde 6 yıla kadar gerileme
Çalışmada özellikle 30 miligram rentosertibin günde iki kez verildiği grupta dikkat çekici sonuçlar ortaya çıktı.
Bazı biyolojik yaşlanma modellerinde tedavinin dördüncü haftasında tahmini biyolojik yaşın yaklaşık 3 ila 4 yıl gerilediği, modellerden birinde ise farkın 6 yıla kadar çıktığı bildirildi.
Ancak bu rakamların “insan altı yıl gençleşti” şeklinde yorumlanması bilimsel açıdan doğru değil.
Buradaki ölçüm, kişinin gerçek yaşının geri gitmesini değil, kanındaki protein profiline göre oluşturulan biyolojik yaş tahminindeki değişimi ifade ediyor.
Bilim insanlarından önemli uyarı
Araştırmanın sonuçları dikkat çekici olsa da çalışmanın önemli sınırlılıkları bulunuyor.
Çalışma yalnızca küçük bir hasta grubundan elde edilen veriler üzerinde gerçekleştirildi. Ayrıca katılımcıların tamamı ciddi bir akciğer hastalığı olan kişilerdi.
Bu nedenle görülen biyolojik yaş değişiminin doğrudan yaşlanmanın yavaşlamasından mı, yoksa akciğer hastalığındaki iyileşmenin vücutta yarattığı değişikliklerden mi kaynaklandığını kesin olarak söylemek henüz mümkün değil.
Bazı uzmanlar, bunun ayrıştırılabilmesi için ilacın sağlıklı bireylerde de araştırılması gerektiğini belirtiyor.
Ayrıca biyolojik yaşlanma saatleri, yaşlanmanın kendisinin doğrudan ölçümü değil; çeşitli biyolojik göstergelerden hareketle yapılan tahminler.
Dolayısıyla sonuçlar, şu aşamada rentosertibin insan ömrünü uzattığını veya insanları fiziksel olarak yıllar önceki durumuna döndürdüğünü kanıtlamıyor.
Rentosertib’in hedefi akciğer hastalığı
Rentosertib'in asıl hedefi, idiyopatik pulmoner fibrozis hastalığı.
IPF, akciğer dokusunda ilerleyici yara ve sertleşmeye neden olan ve mevcut tedavilerle tamamen ortadan kaldırılamayan ciddi bir hastalık.
Rentosertib, TNIK proteinini hedefleyerek hastalığın altında yatan biyolojik mekanizmalardan bazılarını etkilemeyi amaçlıyor.
İlaç adayı şu anda daha ileri aşamadaki klinik araştırmalara taşınmış durumda. 2026'da Faz 3 çalışmalarına geçilmesi, ilacın güvenliliği ve etkinliği açısından daha geniş kapsamlı testlerin başladığı anlamına geliyor.
Yapay zekânın ilaç geliştirmedeki rolü
Rentosertib'in ortaya çıkışı, ilaç araştırmalarında yapay zekânın artan rolünün önemli örneklerinden biri olarak görülüyor.
Geleneksel ilaç geliştirme süreçlerinde yeni bir hedefin belirlenmesi ve uygun moleküllerin bulunması yıllar sürebiliyor.
Insilico Medicine'ın yaklaşımında ise yapay zekâ, hastalıkla bağlantılı protein hedefinin belirlenmesinden molekül tasarımına kadar sürecin farklı aşamalarında kullanıldı.
Şirket, rentosertib'i yapay zekâ destekli yöntemlerle geliştirilen ve klinik aşamaya ulaşan öncü ilaç adaylarından biri olarak gösteriyor.
“Yaşlanmayı tersine çevirdi” demek için henüz erken
Rentosertib çalışmasının en önemli sonucu, altı farklı biyolojik yaşlanma modelinin aynı yönde sonuç vermesi.
Ancak mevcut bulguların “insanlarda yaşlanma tersine çevrildi” şeklinde kesin bir sonuca dönüştürülmesi için henüz yeterli kanıt bulunmuyor.
Bunun için daha büyük hasta gruplarında, daha uzun süreli takiplerde ve özellikle sağlıklı kişilerde yapılacak kontrollü klinik araştırmalara ihtiyaç var.
Şimdilik çalışma, yapay zekâ ile geliştirilen bir ilaç adayının yalnızca hastalığın kendisini değil, yaşlanmayla bağlantılı biyolojik göstergeleri de etkileyebileceğine ilişkin önemli bir erken bulgu ortaya koyuyor.