ABD Başkanı Trump’ın geride bıraktığımız hafta Rusya ile ilan ettiği dizel yakıt anlaşması ister istemez akıllara halkımızın tür durumlar için kullandığı şu deyimi getiriyor: Bayram değil seyran değil eniştem beni niye öptü? Soruyu jeopolitik iklime uyarlarsak, mesele küresel enerji krizi mi? ABD ara seçimleri mi? Çünkü Trump ile Rusya Devlet Başkanı Putin arasında varılan bu anlaşma neticesinde Rusya tarafının ne verdiğini biliyoruz. Rus hükümeti 12 Ekim Pazartesi günü itibarıyla ilk aşamada 500 bin ton dizel yakıtın dünya piyasalarına satışına onay verdi. Peki ABD bunu ne karşılığında yaptı? Ya da bir başka soru soralım, küresel dizel akaryakıt tüketiminin ayda 120 milyon ton olduğu dikkate alındığında, 500 bin ton kimin derdine deva olacak? Bu alışverişin sebebini anlamak için anlaşmanın ilanının ardından olanlara bir bakalım. Trump’ın defalarca tekrarladığı uyarılara rağmen Ukrayna ordusu dizel yakıt anlaşmasının ilanından yalnızca saatler sonra Rusya’nın Rostov-na-Donu kentindeki NZNP Rostovsky petrol üretim ve ihraç terminaline saldırı düzenledi. Bu saldırı bir anda Washington’da öfke fırtınası yarattı ve 10 Ekim’de Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Zelensky’yi savaşı bitirmek için yeterli çaba göstermemekle suçlayarak, Ukrayna halkının yeni bir lider seçmesi için çağrı yaptı. Daha da ilginç olan ise “Hık deyicinin pık deyicisi” misali, SpaceX markasının sahibi Elon Musk da bu çağırıyı vakit geçirmeden tekrar etti. Trump’ın “Zelensky dünya için sorun çıkarmak istiyor. Rus petrol rafinerilerini hedef alarak çiftçilerimize de sorun yaşatmak istiyor. Zelensky isteseydi Ukrayna’daki çatışmayı defalarca sona erdirebilirdi” sözleri Ukrayna lideri üzerinde pek etki yaratmadı ama Musk’ın bu çağrıya katılması Kiev yönetimini bir miktar titretti. Ne de olsa Ukrayna balistik füzeleri ve kamikaze dronlarının hedeflerini bulmasının anahtarını Starlink alçak irtifa yörünge uyduları ile Elon Musk elinde tutmakta. Lakin, Zelensky’nin bir enerji ateşkesine hatta bir seçime razı olabileceğine dair açıklamalarının üzerinden 24 saat geçmeden bir başka enteresan gelişme daha yaşandı. Belli ki İngiltere ve Almanya ne ABD’nin dizel anlaşmasından ne de Zelensky’nin seçime zorlanmasından memnun olmamıştı.
Yandex, Trump'ın ve AfD’nin yumuşak karnı mı?
11 Ekim Pazar günü Rus internet sisteminin Google’ı olan Yandex’in Moskova’daki veri merkezi Ukrayna füzeleri ile vuruldu. Bu son bir haftada Yandex’in beş veri merkezini devre dışı bırakan üçüncü saldırıydı. 8 Ekim’de Sasovo’da iki süper kompüterin bulunduğu Yandex veri merkezi ile Kaluga’daki merkezlerin vurulması sistemin büyük ölçüde devre dışı kalmasına yol açmıştı. Moskova’daki son saldırıyı takiben BBC, Reuters ve Cloudflare gibi medya mecraları ilginç bir iddiayı gündeme getirdiler. Yandex’in vurulması üzerine Rus sisteminin bot hesaplarında ciddi bir düşüş yaşanmış bu da Trump’ın ve Cumhuriyetçi Parti’nin ara seçim için sosyal medya üzerinden yürüttüğü propagandaya darbe vurmuştu. Yandex’in faaliyetlerindeki azalmanın Almanya’daki aşırı sağcı parti AfD’nin sosyal medya algoritmalarını da olumsuz etkilediği iddia ediliyor. Dizel yakıt anlaşmasıyla Avrupa ve ABD’nin farklı yönlere savrulduğuna dair son delil ise 12 Ekim günü Avrupa Birliği Dışişleri Bakanları’nın Rusya’nın savunma sanayi ile bağlantılı bin 600 şirketi yaptırım listesine alması oldu. Keza aynı gün Almanya Başbakanı Merz de dizel anlaşmasının kendileri için bir anlam ifade etmediğini ilan ederek Rusya’ya yönelik yaptırımların artırılması için çağrı yaptı.
ABD enerji piyasasının musluğunu bırakmak istemiyor
Şimdi gelelim sadede. ABD Başkanı Trump, 29 Ağustos günü Venezuela’nın 800 yıl sondaj yapılsa ancak tükenecek yüksek kaliteli petrolünden 65 milyar varillik kısmı kendi stratejik rezervlerini doldurmak için kullanacakları anlaşma yaptıklarını ilan etti. ABD şu anda, savaşlar ve yaptırımlar nedeniyle petrol ve doğalgaz satamayan Rusya, İran, Suudi Arabistan, Katar ve Kuveyt gibi ülkelerin sahip olduğu pazarı Venezuela petrolünün de desteğiyle kendisine bağlamış durumda. Suudi Arabistan petrol şirketi Aramco, Husi saldırıları nedeniyle Ekim ayında Avrupa’ya petrol ihraç edemeyeceğini ilan etmişti. Şimdi ABD hem bu ülkelerden doğan boşluğu değerlendiriyor, dahası Körfez ülkelerinin sözleşmeleri gereği yerine getirmek zorunda oldukları yükümlülükleri için de kendisini tek çıkış yolu haline getirmiş durumda. Yani, özellikle Asya-Pasifik bölgesindeki ülkelere ulaştırılması gereken ancak Hürmüz Boğazı’ndan çıkamayan doğalgaz ve petrol için bölge ülkeleri ABD’den gaz ve petrol satın almak zorunda kalıyorlar. ABD şu anda doğalgaz ve petrol piyasasında fiyatları belirleyen tek güç haline gelmiş durumda. Mütemadiyen İran’a yönelik yeni saldırı tehditlerini gündeme getirerek, petrolün varil fiyatının 100 doların üzerine çıkmasını sağlıyor ve kazancını katlayarak yoluna devam ediyor. Washington yönetiminin tek sorunu ise kendi çiftçisi için dizel yakıt üretecek yeterli rafineriye sahip olmaması. Bu sorunu da şimdilik Rusya ile yaptığı anlaşmalarla çözüyor. Yani GDH’ın değerli okuyucuları, en azından Trump ara seçimi atlatana kadar dünyanın belli başlı petrol ve doğalgaz üretip ihraç eden ülkelerin savaş halinde tutulmaları bu esnada da ABD’nin enerji satışından yüksek karla satış yapması gerekiyor. Kötü senaryo ise ara seçimlerin Cumhuriyetçi Parti aleyhine sonuçlanmasıyla bu oyunun 2028 yılının Kasım ayında yapılacak ABD başkanlık seçimine kadar sürmesi olur.