- 1,9 milyar euroluk Great Sea Interconnector, Yunanistan, Güney Kıbrıs ve İsrail'in elektrik şebekelerini birbirine bağlamayı hedefliyor.
- Projenin yaklaşık 1.200 kilometrelik denizaltı kablosu, Türkiye ile Yunanistan'ın deniz yetki alanları konusunda anlaşmazlık yaşadığı sulardan geçecek.
- AB, projeye 657 milyon avro kaynak ayırırken GSI'yi Güney Kıbrıs'ın Avrupa elektrik şebekesine bağlanması açısından stratejik görüyor.
- Jeopolitik anlaşmazlıkların yanı sıra finansman ve maliyet paylaşımı sorunları da projenin gecikmesine neden oluyor.
Yaklaşık 1.200 kilometrelik denizaltı elektrik kablosundan oluşan proje, Güney Kıbrıs’ın Avrupa elektrik şebekesine bağlanmasını ve bölgesel enerji güvenliğinin artırılmasını hedefliyor.
Güney Kıbrıs’ın bağlantı sorununun çözülmesiyle birlikte yenilenebilir enerji kaynaklarının daha etkin kullanılması ve elektrik maliyetlerinin düşürülmesi öngörülüyor. Avrupa Komisyonu bugüne kadar projeye 657 milyon avro kaynak tahsis ederken, GSI’yi Avrupa’nın enerji altyapısını güçlendirmeye yönelik stratejik yatırımlardan biri olarak değerlendiriyor.
Ancak projenin ilerlemesi yalnızca teknik ve mali koşullara bağlı değil. Kablonun geçeceği güzergâhın bir bölümü, Türkiye ve Yunanistan arasında uzun süredir devam eden deniz yetki alanı anlaşmazlıklarının bulunduğu Doğu Akdeniz’den geçiyor.
Türkiye ve Yunanistan arasında deniz yetki alanı anlaşmazlığı
GSI’nin Girit ve Kassos adalarının güney ve doğusundaki sulardan geçmesi planlanıyor. Yunanistan, BMDHS kapsamında bu bölgelerde kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge üzerinde hak sahibi olduğunu savunurken, sözleşmeye taraf olmayan Türkiye bu yoruma itiraz ediyor.
Ankara, Yunan adalarının ana karanın kıta sahanlığıyla çakışan durumlarda otomatik olarak tam deniz yetki alanı oluşturamayacağını belirtiyor.
Bu anlaşmazlık daha önce enerji ve araştırma faaliyetlerini de etkiledi. Yunanistan, 2024 yılında araştırma gemilerinin faaliyet göstermesinin planlandığı bazı bölgelerde Türk savaş gemilerinin konuşlandırılması üzerine açık deniz araştırma programının bir bölümünü ertelemişti.
Royal Holloway Üniversitesi'nden jeopolitik uzmanı Klaus Dodds'a göre Ankara, GSI projesini Yunanistan ve Güney Kıbrıs'ın tartışmalı deniz alanlarındaki iddialarını güçlendirebilecek bir girişim olarak görüyor.
Enerji projesinin siyasi boyutu
Projeye yönelik itirazlar yalnızca kablonun güzergâhıyla sınırlı değil. GSI'nin tamamlanması, Yunanistan, Güney Kıbrıs ve İsrail arasında enerji alanında daha güçlü bir bağlantının oluşması anlamına da gelecek.
Bu durum, Doğu Akdeniz'deki enerji rekabetinin siyasi boyutunu artırabilecek unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor. Türkiye'nin ise alternatif olarak Türkiye ile KKTC arasında denizaltı elektrik bağlantısı kurulmasını tercih ettiği belirtiliyor.
Brüksel açısından GSI, Güney Kıbrıs'ın AB elektrik şebekesine entegrasyonunu sağlayacak temel proje konumunda. Ancak deniz yetki alanları konusundaki anlaşmazlıklar, finansman ve maliyet paylaşımı sorunlarıyla birleşerek projenin takvimini belirsiz hale getiriyor.