- Avrupa ülkelerinde kış saatine geçilip saatler bir saat geri alınırken Türkiye sabit saat düzenini sürdürerek aradaki zaman farkını artırıyor.
- Biyolojik ritim ve uyku sağlığını inceleyen bilim insanları sabah ışığının hayati önemi nedeniyle standart saat düzeninden yana görüş bildiriyor.
- Karanlık kış sabahlarının çalışanlar ve öğrenciler üzerindeki etkilerine dikkat çeken uzmanlar saat tercihlerinin doğrudan bir halk sağlığı meselesi olduğunu vurguluyor.
Avrupa ülkelerinde yaz saati uygulaması sona eriyor. 25 Ekim Pazar günü birçok ülkede saatler bir saat geri alınarak kış saati olarak da bilinen standart saat düzenine geçilecek. Türkiye ise yıl boyunca uyguladığı sabit saat düzenini sürdürecek. Saat değişikliğinin yeniden gündeme gelmesiyle birlikte uzmanlar, farklı saat uygulamalarının uyku, ruh sağlığı ve biyolojik ritim üzerindeki etkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Avrupa'da saatler ne zaman geri alınacak?
Avrupa'nın büyük bölümünde 25 Ekim 2026 Pazar günü yaz saati uygulaması sona erecek. Gece saatlerinde yapılacak değişiklikle saatler bir saat geri alınacak ve ülkeler standart saat düzenine dönecek. Avrupa'da ilkbaharda saatlerin ileri, sonbaharda ise geri alınması uygulaması devam ediyor. Yılda iki kez gerçekleştirilen bu değişikliğin kaldırılması uzun süredir tartışılsa da ortak bir düzenlemeye geçilmiş değil.
Mevsimsel saat değişikliklerinin geçmişi, Birinci Dünya Savaşı döneminde enerji tasarrufu amacıyla başlatılan uygulamalara dayanıyor. Sistem, 1970'li yıllarda birçok ülkede yaygınlaştı.
Türkiye'de saatler geri alınacak mı?
Avrupa'da kış saatine geçilirken Türkiye'de saatler değişmeyecek. Türkiye, 2016 yılından bu yana kalıcı yaz saati uygulamasını sürdürüyor. Bu nedenle 25 Ekim Pazar günü Türkiye'de saatlerin bir saat geri alınması söz konusu değil.
Avrupa ülkelerinin standart saate dönmesiyle Türkiye ile bazı Avrupa ülkeleri arasındaki saat farkı ise artacak.
Uzmanlar neden kalıcı standart saati öneriyor?
Saatlerin yılda iki kez değiştirilmesinin sağlık üzerindeki etkileri bilimsel araştırmalarda incelenmeye devam ediyor.
Özellikle ilkbaharda saatlerin ileri alınmasının uyku düzeninde kısa süreli bozulmalara yol açabileceği belirtilirken uzmanlar, asıl tartışmanın saat değişikliklerinin kaldırılmasının ardından hangi sistemin kalıcı olarak uygulanacağı konusunda yoğunlaştığını ifade ediyor. British Columbia Üniversitesi Psikiyatri Bölümü'nden Profesör Raymond Lam, yaz saati uygulamasının sağlık etkilerini ele alan bir analize ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
“Saat değişikliğini bitirmek bir sorunu çözüyor ama yeni bir soruyu da beraberinde getiriyor: Yıl boyunca hangi saat diliminde yaşamalıyız?”
Lam ve çalışma arkadaşlarına göre mevsimsel saat değişikliklerinin kaldırılması, geçiş dönemlerinde yaşanan kısa süreli aksaklıkları önleyebilir. Ancak kalıcı olarak seçilecek saat düzeni, toplum sağlığı açısından daha uzun vadeli sonuçlar doğurabilir. Lam, bilimsel bulguların standart saat uygulamasını desteklediğini belirterek şu açıklamada bulundu:
“Bilimsel kanıtlar standart saatten yana; bunun başlıca nedeni de sabah ışığının biyolojik saatlerimiz, uykumuz ve ruh hâlimiz için hayati öneme sahip olması.”
Kalıcı yaz saati uyku düzenini nasıl etkiliyor?
Kalıcı yaz saati uygulaması, özellikle akşam saatlerinde gün ışığından daha uzun süre yararlanılmasını sağlıyor. Bu durum sosyal yaşam, açık hava etkinlikleri ve bazı ekonomik faaliyetler açısından avantaj oluşturabiliyor.
Ancak uzmanlara göre yaz saatinin yıl boyunca uygulanması, kış aylarında güneşin daha geç doğmasına neden oluyor. Böylece öğrenciler ve çalışanlar güne daha uzun süre karanlıkta başlamak zorunda kalabiliyor. Kanada'daki Simon Fraser Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nden Profesör Ralph Mistlberger, sabah ışığının biyolojik ritim açısından önemini şu sözlerle anlattı:
“Biyolojik saatlerimizin 24 saatlik günle uyumlu kalması için sabah ışığına ihtiyacı var.”
Mistlberger, kalıcı yaz saati uygulamasının kış aylarındaki etkilerine de dikkat çekti:
“Kalıcı yaz saati uygulaması, özellikle kış sabahlarının zaten en karanlık olduğu dönemde bu ışığı bir saat geciktiriyor.”
Sabah ışığı neden bu kadar önemli?
İnsan vücudunun uyku ve uyanıklık döngüsünü düzenleyen biyolojik saat, gün ışığıyla yakından ilişkili çalışıyor.
Sirkadiyen ritim olarak adlandırılan bu sistem, vücudun yaklaşık 24 saatlik biyolojik düzenini oluşturuyor. Uzmanların değerlendirmesine göre sabah saatlerinde doğal ışığa maruz kalmak, biyolojik saatin günlük döngüyle uyumunu destekliyor.
Bu durum uyku kalitesi, gündüz uyanıklığı ve ruh hâli açısından önem taşıyor. Kalıcı standart saat uygulaması ise özellikle kış aylarında gün doğumunun saatlere göre daha erken gerçekleşmesini sağlayarak sabah ışığından yararlanma imkânını artırıyor.
İncelenen bilimsel analizde de sağlık açısından kalıcı standart saatin daha uygun bir seçenek olduğu sonucuna ulaşılıyor.
Saat değişikliği halk sağlığını etkileyebilir
Uzmanlar, ülkelerin saat uygulamalarına ilişkin kararlarının yalnızca günlük yaşamı veya ekonomik faaliyetleri ilgilendirmediğini, toplum sağlığı açısından da değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Vancouver Coastal Health kurumundan halk sağlığı sorumlusu Dr. Alexandra Choi, konunun önemini şu sözlerle vurguladı:
“Zaman politikası aynı zamanda bir halk sağlığı politikasıdır.”
Choi, kalıcı yaz saatini tercih eden ülkelerin özellikle kış aylarında ortaya çıkabilecek sorunlara karşı önceden hazırlık yapması gerektiğini belirtti:
“Hükümetler kalıcı yaz saatini tercih edecekse, ilk kış gelmeden sonuçlarına hazırlıklı olmalı; daha güvenli sabah yolculuklarından esnek mesai başlangıçlarına, uyku, ruh sağlığı ve yaralanmaların izlenmesine kadar kapsamlı önlemler planlamalı.”
Uzmanların değerlendirmeleri, saat değişikliklerinin kaldırılması kadar hangi saat düzeninin kalıcı hale getirileceğinin de önemli olduğunu ortaya koyuyor.