Erzurum’un 250 yıllık Karnavas bezi kadınların emeğiyle geleceğe taşınıyor
Erzurum’un Olur ilçesinde kadınlar, yaklaşık 250 yıllık geçmişe sahip Karnavas bezini geleneksel yöntemlerle yeniden dokuyor. Yüzde 100 pamuk ipliğiyle üretilen yöresel dokuma, kültürel mirası yaşatırken kadınların aile ekonomisine de katkı sağlıyor.
Yazan: Nihan Miray Yirmibeş
ki buçuk asırlık dokuma geleneği
Karnavas bezinin geçmişi yaklaşık 250 yıl öncesine uzanıyor. Dokuma geleneği uzun yıllar evlerde kurulan tezgâhlarda annelerden kızlarına aktarıldı.
Zamanla üretimin azalmasıyla bu kültürel miras unutulma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. Olur ilçesindeki kadınlar, geleneksel yöntemleri yeniden uygulayarak Karnavas bezini yaşatmaya başladı.
Adını eski bir köyden alıyor
Yöresel dokuma, Olur ilçesine bağlı Ormanağzı Mahallesi’nin eski adı olan Karnavas’tan geliyor. Bez, geçmişte bu mahallede yaşayan kadınlar tarafından yaygın biçimde üretiliyordu.
Karnavas bezi yüzde 100 pamuk ipliği kullanılarak hazırlanıyor. Dokuma işlemi, kamçılı tezgâhlarda bezayağı tekniğiyle gerçekleştiriliyor.
Başörtüsünden ev dekorasyonuna
Karnavas bezi, geçmişte kadınlar tarafından çoğunlukla başörtüsü olarak kullanılıyordu. İnce dokusu ve yöreye özgü motifleri, beze kendine has bir görünüm kazandırıyordu.
Günümüzde geleneksel dokuma farklı kullanım alanlarına uyarlandı. Bezden şal, salon takımı, masa örtüsü, sehpa ve konsol örtüsü gibi ürünler hazırlanıyor.
Çalışmalar 2019’da başladı
Olur Kaymakamlığı ile İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü, dokuma geleneğini canlandırmak için 2019 yılında çalışma başlattı. Bu çalışmalar kapsamında Karnavas bezinin üretim teknikleri ve özgün motifleri yeniden ele alındı.
Olur Kaymakamlığı, yöresel dokumayı 2021 yılında coğrafi işaretle tescil ettirdi. Karnavas bezi bugün Halk Eğitimi Merkezi bünyesindeki iki atölyede üretiliyor.
Otuz üç motif tezgâhta oluşuyor
Karnavas bezi üzerinde yaklaşık 33 farklı motif tespit edildi. Motifler, kumaş tamamlandıktan sonra nakış olarak eklenmiyor.
Her desen, dokuma sırasında ipliklerin tek tek işlenmesiyle ortaya çıkıyor. Üretim süreci matematik, mantık, görsellik ve estetik becerilerini bir araya getiriyor.
Üç bin yıllık kültürün izlerini taşıyor
Olur İlçe Millî Eğitim Müdürü Halil İbrahim Güney, motiflerin 3 bin yıllık Türk kültürünü yansıttığını belirtti. Desenlerde Orta Asya’dan Kafkaslar’a ve Anadolu’ya uzanan kültürel birikimin izleri bulunuyor.
Başlatılan çalışmalar kapsamında 2019’dan bu yana 40’tan fazla kadına dokuma sanatı öğretildi. Eğitimlerle hem geleneğin korunması hem de kırsalda kadın istihdamının artırılması amaçlanıyor.
Yeni nesillerin öğrenmesini istiyorlar
Olur Halk Eğitimi Merkezi kursiyeri Ayşe Özdemir, iki yıldır Karnavas bezi dokuyor. Özdemir, geçmişten kalan bu kültürel değerin unutulmaması gerektiğini söylüyor.
Dokumayı öğrenerek gelecek kuşaklara aktarmak isteyen kadınlar, üretimlerini devletin sunduğu imkânlarla sürdürüyor. Kursiyerler, gençlerin de Karnavas bezini tanımasını ve dokumayı öğrenmesini istiyor.