- GRU, Avrupa'daki operasyonlarında Telegram ve farklı aracılar üzerinden sivilleri para karşılığında işe alıyor.
- İşsizler, maddi sıkıntı yaşayanlar ve sabıka kaydı bulunan kişiler; gözetleme, paket taşıma ve sabotaj görevlerinde kullanılıyor.
- Temmuz 2024'te Leipzig, Birmingham ve Polonya'daki kargo merkezlerinde yaşanan yangınlarla bağlantılı 10 kişi Rus istihbaratı adına hareket etmekle suçlanıyor.
- Rus istihbaratının Avrupa'daki profesyonel ajanlarının hareket alanının daralmasının ardından, birbirinden habersiz aracılardan oluşan ağlara yöneldiği belirtiliyor.
Rus askeri istihbarat servisi GRU'nun, Avrupa genelinde sabotaj eylemleri gerçekleştirmek amacıyla sıradan sivilleri para karşılığında işe aldığı belirtildi.
Litvanya'daki soruşturma dosyaları ve binlerce sayfalık adli belgeye dayanan araştırmaya göre, Rus istihbaratı operasyonların sahadaki bölümünü profesyonel ajanlar yerine farklı aracılar üzerinden ulaştığı kişilere yaptırıyor.
Bu kişilerden fotoğraf çekmeleri, paket taşımaları veya belirli nesneleri bir noktadan başka bir noktaya götürmeleri isteniyor. Bazı görevlerin ise doğrudan sabotaj eylemlerini içerdiği aktarılıyor.
İşe alınan kişilerin önemli bir bölümünün operasyonun tamamından haberdar olmadığı, genellikle Telegram gibi mesajlaşma uygulamaları üzerinden iletişim kurulduğu ifade ediliyor.
Maddi sıkıntı yaşayan, işsiz veya sabıka kaydı bulunan kişilerin bu ağlarda hedef alındığı belirtilirken, yakalanan kişilerin yerine yenilerinin bulunabilmesi sistemin temel özelliklerinden biri olarak gösteriliyor.
Leipzig'deki kargo yangını soruşturmanın merkezinde
Araştırmada, Temmuz 2024'te Avrupa'daki kargo merkezlerinde yaşanan yangınlar, GRU'nun kullandığı yöntemlere örnek olarak gösterildi.
20 Temmuz 2024'te Almanya'nın Leipzig Havalimanı'nda, Londra'ya gönderilmek üzere bir DHL uçağına yüklenmesi beklenen paketlerden biri alev aldı.
İki gün sonra İngiltere'nin Birmingham kentindeki bir depoda başka bir paket yangına neden oldu. Polonya'da da bir kamyonun içindeki paketlerden biri alev aldı.
Litvanya ve Polonya savcılıkları, bu olaylarla bağlantılı 10 kişiyi Rus askeri istihbaratı adına hareket etmekle suçladı. Şüphelilerden beşi Litvanya'da, diğer beşi Polonya'da yargılanıyor.
Sanıkların tamamı Rus istihbaratı adına bilerek çalıştıkları iddiasını reddederek suçsuz olduklarını savunuyor.
Telegram üzerinden verilen talimatlarla paket taşıdılar
Soruşturma dosyalarında adı geçen kişilerden biri, yaklaşık 30 yıldır Letonya'da yaşayan Ukrayna vatandaşı Vasilij Kovacs oldu.
60'lı yaşlarındaki Kovacs, 1 Mart 2025'te Riga yakınlarındaki evine düzenlenen operasyonla gözaltına alındı. Evinde yapılan aramada seri numarası silinmiş bir tabanca, cep telefonu sinyal bozucu, SIM kartlar ve çeşitli belgeler bulundu.
Litvanyalı soruşturmacılara göre Kovacs'ın operasyona dahil olması Haziran 2024'te başladı. Telegram üzerinden kendisine ulaşan bir kişi, hastalanan bir kuryenin yerine Riga'dan Vilnius'a paket götürmesini istedi.
Kovacs, paketin içeriğini bilmediğini ve bu iş karşılığında para almadığını savundu. Paketi bir süpermarketin önündeki dolaptan teslim aldığını ve yeğeniyle birlikte Vilnius'a götürdüğünü anlattı.
Soruşturmacılara göre paket daha sonra farklı aracılar üzerinden başka bir Ukrayna vatandaşına ulaştırıldı. Polonya'da yaşayan bu kişiye, Telegram üzerinden verilen talimatlar karşılığında ayda 4 bin euro kazanacağı vaat edildi.
Paketlerin içinden masaj yastıkları, patlayıcı özelliği olabilecek nitrometan içeren kozmetik tüpleri ve soruşturmacıların dikkat dağıtmak amacıyla yerleştirildiğini düşündüğü bazı ürünler çıktı.
Kargo paketlerine zamanlayıcı yerleştirildi
Soruşturma dosyalarına göre paketler, birden fazla aracı üzerinden Litvanya'ya taşındı. İlk plan kapsamında bir kişinin cihazları teslim alması beklenirken, bu kişinin kiralık dairenin girişini bulamaması üzerine operasyonun rotası değiştirildi.
Paketleri teslim alan kişilerden biri, ateşleme düzeneklerini kendisinin etkinleştirmesi yönündeki talimatı reddetti.
Bunun üzerine yeniden düzenlenen operasyonda paketler farklı kişiler üzerinden Riga'ya ulaştırıldı. 17 Temmuz'da Vilnius'a götürülen paketler, daha sonra Kaunas'a taşındı. Burada dört pakete zamanlayıcı yerleştirildi.
Paketlerden ikisi 18 Temmuz'da DHL şubelerine bırakıldı. Londra ve Birmingham'a gönderilmek üzere hazırlanan paketlerden biri, Leipzig Havalimanı'nda 20 Temmuz sabahı alev aldı.
Almanya Federal Kriminal Dairesi için hazırlanan uzman raporunda, yangının kasıtlı bir eylem sonucunda çıkmış olmasının makul olduğu belirtildi.
GRU profesyonel ajanlar yerine aracılar kullanıyor
Litvanya Devlet Güvenlik Dairesi'nin raporuna göre, Temmuz 2024'teki paket operasyonu GRU'nun Avrupa'da son yıllarda kullandığı yöntemle örtüşüyor.
Rus istihbaratının geçmişte yurt dışındaki gizli operasyonlarda kendi görevlilerini kullandığı, ancak 2018'de İngiltere'de eski Rus çifte ajan Sergey Skripal'e yönelik suikast girişiminin başarısız olması ve 2022'de başlayan Ukrayna savaşı sonrasında bu faaliyetlerin zorlaştığı belirtiliyor.
Yeni yöntemde istihbarat görevlileri operasyonların üst kademesinde kalırken, sahadaki işler birbirinden habersiz aracılara devrediliyor.
Litvanya raporunda, Avrupa'daki sabotaj eylemleri için sosyal medya üzerinden kişiler temin ettiği belirtilen Denis Smolyaninov'un da bu ağda rol oynadığı değerlendiriliyor. Avrupa Birliği'nin yaptırım kararında da Smolyaninov'un sabotaj görevleri için ajan temin ettiği kaydediliyor.
Soruşturmacılar, eski Rus denizaltı komutanı Andrei Baburov'u da ağın organizatörlerinden biri olarak gösteriyor. Baburov'un, Kovacs'ın oğlunun vaftiz babası olduğu ve eski denizcilik bağlantılarını kullanarak operasyonlar için aracılar bulduğu öne sürülüyor.
Avrupa'da sabotaj endişesi büyüyor
2024'teki kargo yangınlarının ardından Avrupa'da benzer olaylara ilişkin soruşturmalar da arttı.
Ağustos 2026'da Leipzig/Halle Havalimanı'nda patlayıcı taşıyan iki insansız hava aracının infilak ettiği, üçüncü bir aracın ise Ukrayna'ya ait kargo uçağına çarptığı bildirildi.
Bunun yanı sıra Münih'te savunma sanayisi şirketlerinin yakınında yangın çıkarıcı düzeneklerin atılması, Romanya'da bir silah fabrikası yakınında yangın çıkması ve Polonya ile Bulgaristan'da Starlink kurulumlarının ateşe verilmesi de soruşturmalara konu oldu.
Sanıklar suçlamaları reddediyor
Litvanya'da yargılanan Vasilij Kovacs, Rusya'nın ve soruşturmacıların kurduğu bir komplonun kurbanı olduğunu savundu. Rusya'nın, Ukrayna vatandaşı olması nedeniyle kendisini kolayca suçlanabilecek bir kişi olarak seçtiğini ileri sürdü.
Kovacs'ın kızı Viola Lisija ise babasının geçmişte Rus makamlarıyla sorun yaşadığını ve bu nedenle hedef alınmış olabileceğini düşündüğünü söyledi.
Kovacs'ın yargılamasında kararın ocak ayına kadar çıkması bekleniyor. Diğer sanıklar gibi o da Rus istihbaratı adına bilerek çalıştığı suçlamasını kabul etmiyor. Rus hükümetinden ise konuya ilişkin yorum alınamadı.