- Diyabet, tansiyon ve sigara gibi faktörlerin yol açtığı şah damarı darlığının, belirti vermeden ilerleyerek felç riskini artırdığı bildirildi.
- Hastalığın teşhisinde Doppler ultrason yöntemiyle damar yapısı ve daralma derecesinin saptandığı belirtildi.
- Tedavi sürecinin hastanın genel durumuna göre ilaç, stent veya cerrahi yöntemlerle kişiye özel planlandığı vurgulandı.
Beyin dokusunun ihtiyaç duyduğu kanı taşıyan damarlar, damar sertliği ve çeşitli risk faktörleri nedeniyle zamanla daralabiliyor. Karotis damarlarında gelişen bu sorun bazı kişilerde herhangi bir belirti ortaya çıkarmadan ilerlerken, ciddi vakalarda inme riskini beraberinde getirebiliyor. Medipol Sağlık Grubu Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Bilal Boztosun, özellikle ailesinde damar hastalığı bulunan ve birden fazla risk faktörü taşıyan kişilerin kontrollerini ihmal etmemesi gerektiğini belirtti. Uzman, şah damarlarının Doppler ultrason yöntemiyle değerlendirilebildiğini söyledi.
Şah damarlarında daralma nasıl oluşuyor?
Beynin kanlanması, ön ve arka bölümde bulunan dört ana damar aracılığıyla sağlanıyor. Bu damarların ikisi karotis, diğer ikisi ise vertebral damarlar olarak adlandırılıyor. Beynin düzenli şekilde beslenmesinde rol oynayan bu damarlar, kalp damarlarında daralmaya neden olan risk faktörlerinden etkilenebiliyor.
Prof. Dr. Bilal Boztosun, damar hastalıklarının oluşumunda etkili olan unsurların şah damarları açısından da önem taşıdığını belirterek şöyle konuştu:
“Beyni besleyen dört damar var. Bunların ikisi ön tarafta bulunan karotis damarları, ikisi de arka tarafta bulunan vertebral damarlar. Beynimiz bu dört damar ile dengeli ve düzenli bir şekilde besleniyor.”
Kalp damarlarıyla ilgili risk faktörlerinin şah damarlarında da benzer sorunlara yol açabileceğini ifade eden Boztosun, şu açıklamayı yaptı:
“Kalp damarlarınızda daralmaya ne neden oluyorsa; şeker, tansiyon, kolesterol, sigara, stres gibi faktörler şah damarlarında da aynı sorunlara yol açabiliyor.”
Şah damarı darlığı belirti vermeden ilerleyebilir
Karotis damarlarında oluşan daralmanın her zaman erken dönemde fark edilemeyebileceğini belirten Boztosun, hastalığın en önemli risklerinden birinin sessiz şekilde ilerlemesi olduğunu söyledi. Damar darlığı fark edilmediğinde beyin kan akışının etkilenebileceğini ifade eden uzman, olası sonuçlara ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
“Şah damarda bir darlık oluştuysa ve bunu fark etmezsek, istemediğimiz olaylarla, yani felçlerle karşılaşabiliyoruz. Hastalar bir anda konuşma kaybı, elinde veya kolunda kuvvet kaybı, konuşamama ya da hareket edememe gibi durumlarla karşılaşabiliyor.”
Ani konuşma veya anlama güçlüğü, yüzde ya da özellikle vücudun tek tarafında kol ve bacakta uyuşma veya güçsüzlük, inme ya da geçici iskemik atak belirtisi olabilir. Bu belirtiler kısa süre içinde ortadan kalksa bile acil tıbbi değerlendirme gerektirir.
Doppler ultrason ile damarlar inceleniyor
Şah damarlarında daralma olup olmadığının belirlenmesinde kullanılan yöntemlerden biri Doppler ultrason incelemesi. Bu yöntemle damarın yapısı, darlığın seviyesi ve klinik açıdan önem taşıyıp taşımadığı değerlendirilebiliyor.
Prof. Dr. Boztosun, inceleme sürecini şu sözlerle anlattı:
“Damarı dışarıdan Doppler dediğimiz yöntemle değerlendiriyoruz. Damarda bir daralma var mı, daralmanın derecesi ne durumda ve bunun klinik olarak bir etkisi var mı diye bakıyoruz.”
Uzman, tedavi kararının yalnızca damar içerisindeki daralma oranına göre verilmemesi gerektiğini vurguladı. Hastanın şikâyetleri, genel sağlık durumu ve klinik bulgularının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Boztosun, şu ifadeleri kullandı:
“Hastalık yok, hasta var. Hastalarımızı iyi değerlendirelim. Bu hasta ilaç tedavisine mi ihtiyaç duyuyor, bu hastaya stent, balon veya cerrahi tedavi mi gerekiyor; buna hastanın durumuna göre karar veriyoruz.”
Şah damarı darlığı için risk faktörleri
Damar sertliğiyle ilişkili bazı sağlık sorunları, şah damarlarında daralma gelişme riskini de artırabiliyor. Prof. Dr. Boztosun, özellikle şu faktörlere dikkat çekti:
- Diyabet
- Yüksek tansiyon
- Yüksek kolesterol
- Sigara kullanımı
- Stres
- Hareketsiz yaşam
- Genetik yatkınlık
- Ailede kalp ve damar hastalığı öyküsü
Ailesinde damar hastalığı bulunan kişilerin risk durumlarını hekimleriyle değerlendirmesi gerektiğini belirten Boztosun, birden fazla risk faktörünün birlikte bulunması halinde kontrollerin önem kazandığını söyledi.
Risk taşıyanlar kontrollerini ihmal etmemeli
Prof. Dr. Boztosun, risk faktörleri bulunan kişilerin doktor değerlendirmesiyle Doppler incelemesi yaptırabileceğini belirtti. Bu yöntemin şah damarlarındaki darlık veya damar sertliği hakkında bilgi sağlayabileceğini ifade eden uzman, şu uyarıda bulundu:
“Risk faktörünüz varsa, yani şekeriniz, tansiyonunuz, kolesterolünüz, sigaranız, stresiniz veya genetik yatkınlığınız varsa bunu ihmal etmeyin. Doktorunuzun değerlendirmesiyle yapılacak Doppler incelemesi, şah damarında darlık veya damar sertliği açısından bilgi verebilir.”
Şah damarlarındaki olası sorunların erken değerlendirilmesi, hastanın risk durumunun belirlenmesi ve uygun takip planının oluşturulması açısından önem taşıyor.