Ortadoğu lunaparkı… Dönme dolapları ve atlı karıncaları

Kürt liderlerin bugün yaptıkları, Kürtlerin yüzyıllardır yaptıklarından farklı değildir. Kürtler tarihleri boyunca yabancı çıkarlarına paralı askerler olarak hizmet etmişlerdi. Onlar kiralık silahlardır ve kiralık silahlar bir siyasi hareket oluşturamaz.

Mehmet Kancı

Yazan: Mehmet Kancı

Ortadoğu lunaparkı… Dönme dolapları ve atlı karıncaları

1878 Berlin Anlaşması ile Avrupa’daki Türk varlığını sona erdirdiklerine ikna olan Avrupa devletleri artık planlarının ikinci aşaması için hazırdı. Bundan sonraki hedefler, Doğu Anadolu-Mezopotamya-Filistin istikametindeki Hristiyan azınlıklarının tahriki, Ermeni meselesinin isyanlara dönüşmesi için Taşnak ve Hınçak örgütlerinin Rus tekelinden çıkarılması ve İngiltere eski Dışişleri Bakanı Palmerston’un işaret ettiği Filistin’deki Siyonist garnizon devletinin kuruluşuydu. 

Balkan topraklarına Osmanlı’nın reforma çalışmalarını takip etmeleri için salınan İngiliz bürokratlarının yetki alanları Van’a kadar ulaşmaya başlamış, Çukurova, Sason hatta İstanbul’daki Osmanlı Bankası Taşnak ve Hınçak terör örgütlerinin hedefleri haline gelmişti. Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla beraber ön cepheye sürdükleri Ermenileri emelleri için harcayan Avrupalılar ve Amerikalılar, yarım kalan planlarını Kürtler ile devam ettirmenin yollarını aradılar. 

Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümeti, 1921’deki Koçgiri İsyanı’ndan başlayarak İkinci Dünya Savaşı’nın ateşi bölgeye ulaşana kadar en az 29 Kürt İsyanı ile mücadele etmek zorunda kaldı.

İkinci Dünya Savaşı sırasında İngiltere’nin Türkiye’ye duyduğu ihtiyaç bu isyanlara, Londra hükümetinin çıkarları bakımından ara verilmesini gerektirdi. İkinci Dünya Savaşı bittiğinde ise SSCB ile ABD arasında başlayan ideolojik mücadele, Batılı ülkeler nezdinde Kürtlerin kullanım alanlarını ve amaçlarını da değiştirdi. Kürtler öncelikle SSCB ile ABD-İngiltere arasında bölünmüş İran’ın kontrol altına alınması açısından önem arz ediyordu.

Bunu takiben, 1947’den itibaren sahneye çıkan İsrail devletinin güvenliği için, İran ve Irak’ta istikrarsızlık yaratmaları gerekiyordu. SSCB ise İkinci Dünya Savaşı’nın hemen ardından Kadı Muhammed ve Molla Mustafa Barzani tarafından kurulan ilk ve tek Kürt devleti olan, ömrü 14 ay sürebilen Mahabad Cumhuriyeti’nden Basra Körfezi’ne inmek ve İran petrollerini ele geçirmek için yararlanmak istedi.

Bu süreçte yaşananlar Kürtlerin bir süper güç tarafından “satılışlarının” ilk örneğiydi. ABD’nin nükleer silah kozunu masaya sürmesi SSCB’nin Mahabad Cumhuriyeti’ni ve İran’ın kuzeyini terk etmesi için yeterli olmuştu. Kadı Muhammed’in yaşamı dar ağacında son bulurken, Molla Mustafa Barzani Sovyetler Birliği’ne sığınarak canını kurtardı.

Amerika Birleşik Devletleri henüz sürecin başında bölge üzerine çalışmaları bulunan akademisyen William Linn Westermann’ın hazırladığı bir rapor ile eğildi. Westermann sıradan bir akademisyen değildi. 1919 yılında, dünyanın yeniden şekillendirildiği 1919 yılındaki Paris Konferansı’na katılmıştı. Bu konferansta Kürt temsilcilerin taleplerini yakından takip etmişti.

Nitekim 1 Temmuz 1946 tarihli raporunda, Birleşmiş Milletler örgütünün kuruluşu için 1945 yılının Nisan ayında San Francisco’da düzenlenen toplantıya “Kürt Birliği” adına gönderilen mektuba ve yine bu toplantıda yayımlanan “Kürt Sorunu” başlıklı memoranduma dikkat çeker. Westermann raporunda, Washington yönetiminin dikkatine şu soruları sunar:  “Kürtler kimdir? Neden isyan etmektedirler? Ne istiyorlar? Bağımsız bir devlet kurma argümanları gerçekçi midir? Bunu başarsalar bile, bu devleti hayatta tutacaklarına inanabilir miyiz?”

Westermann raporunun sonunda, SSCB’nin ayrılıkçı Kürt hareketlerine destek vererek Çarlık döneminden kalma tehlikeli bir oyun oynadığı uyarısını da yapmaktan geri kalmaz. ABD yönetimi ise SSCB’nin İran’dan tasfiye edilmesinin ardından İran ve Irak’ın Kürt bölgelerinde Amerikan Merkezi Haber Alma Teşkilatı CIA aracılığıyla operasyonlara başlar.

CIA’nın gezici sinemalarının ilk hedefi anti-komünist propaganda faaliyetleri yapmaktı. Ancak, Batı dünyasının liderliğini İngiltere’nin elinden almakta olan ABD, her geçen gün Ortadoğu’daki Kürtlerin “kullanışlı bir enstrüman” olabileceğine dair emareleri de fark etmekteydi. Kürt siyasi hareketi atlıkarıncada, at değiştirmek üzereydi. 

ABD-İngiltere ikilis 1950’lerde Ortadoğu’da kendisine yakın ülkelerden, İsrail’in güvenliğine de destek olacak bir pakt teşkil etmek gayretindeydi. Bu pakt kurulmadan hemen önce, 1952 yılında ABD’nin Ankara Büyükelçiliği tarafından hazırlanan bir rapor, Kürt meselesinin Türkiye için yaratabileceği risklere işaret ediyordu.

Rapor Büyükelçilik görevlisi E. N. Waggoner’in 3 hafta süren Güneydoğu Anadolu gezisi neticesinde oluşturularak 882.41/12-852 kayıt numaralı rapor ile 1952’nin Aralık ayında Büyükelçiliğin Siyasi İşlerden Sorumlu Müsteşarı Livingston Satterwhite imzasıyla Washington’a gönderildi. 20 daktilo sayfası uzunluğundaki raporda “Türk hükümeti sürekli olarak Türkiye’nin bir Kürt sorunu olmadığını söylüyorsa da, ülke sınırları içerisinde yaşayan yaklaşık 1-1,3 milyon Kürtçe konuşan insan Türk hükümeti için problem yaratacak nitelikte” ifadesi yer alıyordu.

1958 yılında Irak’taki darbeyle yalnızca monarşi yıkılmıyor aynı zamanda Batı’nın bölgede oluşturduğu güvenlik kuşağının en hassas parçası yitiriliyordu. Irak’taki darbe Molla Mustafa Barzani’ye de Sovyetler Birliği’nden ülkesine dönme imkanı tanıdı. Aradan geçen 11 yılda Barzani, Kızılordu’da general rütbesi almış, aşiretinin üyeleri Sovyetler Birliği’nde evlilikler yaparak bağları derinleştirmişti.

Yine de Kremlin’in General Kasım ve Molla Mustafa Barzani arasında denge sağlama çabası başarılı olamadı. 1958 yılında İsrail istihbarat servisi Mossad’ın da Irak’ın kuzeyine sızmasıyla beraber, lunaparktaki dönme dolap hareketlendi. Kürt siyasi ve silahlı hareketi yeniden pusula değiştiriyordu. İsrail, İran Şahı Rıza Pehlevi ve ABD, 1972 yılında Irak yönetimi ile SSCB ile imzalanan dostluk anlaşmasına tepki olarak Barzani için kesenin ağzını açmışlardı.

Dönemin ABD Başkanı Ulusal Güvenlik danışmanı ( Bir yıl sonra ABD Dışişleri Bakanı) Kissinger için bu bulunmaz bir fırsattı. Kissinger’ın CIA’yı kullanarak Barzani’ye destek için başlattığı trafik o denli hızlı yürüyordu ki Washington-Tahran-Hac Umran rotasındaki gelişmelerden Tahran’daki ABD Büyükelçisi dahi haberdar olamıyordu.

Irak istikrarsızlaştırılıyor ve İsrail için tehdit olmaktan çıkıyordu. Ancak bu macera 1975 yılına kadar sürdü. İran’daki Şahlık rejimi ile Irak arasında 1975 yılında imzalanan Cezayir Anlaşması ile Barzani liderliğindeki Kürdistan Demokratik Partisi’ni yardımlar kesildi. Şah Rıza Pehlevi istediğini almış ve Barzani’ye akan silah ve mühimmat kanalları kapatılmıştı.

Barzani, 28 yıl sonra bu defa İran-Türkiye rotası üzerinden ABD’ye kaçmak zorunda kaldı ve müttefiklerine kırgın olarak 1979 yılında bu ülkede yaşama veda etti. Kürt siyasi hareketi böylece ikinci kez satılmış oluyordu.

Molla Mustafa Barzani’nin dramı ve Kissinger’ın gizli operasyonları 1976 yılında ABD Temsilciler Meclisi İstihbarat Komitesi’nin yayımladığı “Pike Raporu”nun konusu olacaktı. ABD’nin 1965-1975 yılları arasında küresel ölçekte yürüttüğü tüm gizli operasyonları kapsayan bu rapora göre, aslında operasyonun en başından itibaren ABD Başkanı Nixon ile İran Şahı’nın Kürtlerin devlet kurmaması ve Saddam Hüseyin rejiminin devrilmemesi konusunda hem fikirlerdi.

Yani Kürtler en baştan itibaren, “kazanmamaları istenen” bir savaşa sokulmuşlardı. Yegane amaç başta Irak olmak üzere bölgenin sosyo ekonomik istikrarsızlaştırılmasıydı. Kissinger daha sonra Pike Komitesi danışmalarından birine neden Kürtlere yardımı kestiklerinin açıklamasını yaparken şu ifadeyi kullanacaktı: Gizli operasyonlar ve faaliyetler misyonerlikle karıştırılmamalıdır. Pike Raporu, Irak’taki ayrılıkçı Kürt hareketinin en başından itibaren, SSCB yayılmacılığı ve Saddam Hüseyin’e karşı piyon olarak kullanıldığını belgeliyordu.

Kürt siyasi hareketi 1970’li yılların ortasında “imal” edilen “Apocu Hareket” aracılığıyla Türkiye’deki terör dalgasını beslemek, çatışmaları ideolojik boyuttan etnik iç savaşa sürüklemek için de devreye sokuldu. 1980’li yıllardan itibaren Apocu Hareketten-PKK’ya dönüşen “Marksist” görünümlü bu yapıya; Suriye, Irak, Lübnan topraklarında hareket imkanı tanınırken, Avrupa ülkeleri de finans kaynağı haline getirildi.

Birinci Soğuk Savaş’ın sonunun ufukta görünmesi ile beraber ABD’deki kimi siyasi ve bürokratik çevreler, Ortadoğu’ya yönelik planları için Kürtlerden bir kez daha faydalanabilecekleri sonucuna varmışlardı. Bu yeni girişim ABD Dışişleri Bakanlığı’nın 1988 yılında yayımlanan İnsan Hakları Raporu’nda kendisini açığa vurdu.

Raporda kullanılan dil, o güne kadar ABD-Türkiye ilişkilerinde rastlanmayan türdedi.

ABD Dışişleri Bakanlığı ilk kez Türkiye’deki Kürtlerden “azınlık” olarak bahsediyordu. Ayrıca Kürtlerin, azınlık gruplarının sahip olduğu haklara bir an evvel kavuşması gerektiğine işaret ediliyordu. 1 yıl önceki raporda da Türkiye’nin güneydoğusunda bir ayaklanmadan söz ediliyordu.

1988’de ise etnik bir azınlığın ayaklandığına işaret ediliyor ve Lozan Anlaşması’nın hükümlerine dikkat çekiliyordu. Türkiye’nin tepkisi Washington’da pek dikkate alınmıyor, Bakanlığın İnsan Haklarından Sorumlu Bakan Yardımcısı Richard Schiffer basın toplantısında şu cümleyi sarf ediyordu: İnancımız odur ki, Lozan Antlaşması’nda yer almamakla birlikte, uluslararası alanda kabul gören standartlara göre Kürtler ulusal bir azınlık olarak, bu hakların tanınmasına ve bunlara saygı gösterilmesine hak kazanmaktadır.

Schiffer’in kime göre hangi standartlardan bahsettiği o günlerde de anlaşılamamıştı ancak Washington’da Kürtlerin “sos” olarak kullanılacağı bir yemek hazırlandığı aşikardı. Bu yemeğin ne olduğu ise 1990 yılının Ağustos ayında Irak’ın Kuveyt’i işgalini takip eden süreçte anlaşıldı.

Ancak, Kuveyt’i kurtaran ABD ordusu, Irak topraklarına girmesine rağmen bir anda Saddam Hüseyin’e karşı ayaklanmış Şiileri ve Kürtleri kaderleriyle başbaşa bıraktı. Dönemin ABD Başkanı ( Baba ) Bush’un Kürtlerin üçüncü kez satılmasındaki karar sürecinde etkili olan kaynak Profesör Stephen C. Pelletiere’in kendi adıyla anılan raporuydu.

“Pelletiere Raporu” 16 Eylül 1991’de ABD Savaş Akademisi’nin Uluslararası Stratejik Çalışmalar Enstitüsü için hazırlandı. “THE KURDS AND THEIR AGAS / KÜRTLER VE AĞALARI” başlıklı 35 sayfalık raporun önsözünü Stratejik Çalışmalar Enstitüsü’nün Direktörü Albay Karl W. Robinson yazdı. Albay Robinson’un önsözde şu ifadeyi kullanması dikkat çekiciydi:

Rapor bizim subaylarımızı, kendi görevleri dolayısıyla ortaya çıkabilecek muhtemel tehlikeler konusunda uyarıyor ve genelde Kürt sorununun, basının çizdiği şekilde iyi huylu bir tümör gibi olmayıp, patlamaya hazır unsurlarla dolu olduğunu gösteriyor.

Pelletiere raporunda, öncülü Westermann gibi, Irak’taki Kürt toplumunda hala feodal ilişki düzeninin hakim olduğuna dikkat çekiyor ve kısa vadede bağımsız bir devletin mümkün olmadığına işaret ediyordu. Pelletiere’ye göre feodal yapıyı kontrol eden ağalar, ABD varlığının veya tehdidinin, onların yasadışı faaliyetlerine bölgeyi açacağı ümidiyle Amerikan ordusuna yanaşıyorlardı.

Ulusal Güvenlik Dairesi’nden Richard Haas rapordan etkilendi, Beyaz Saray’da okunmasını sağladı. Raporun finalindeki şu ifadeler Beyaz Saray’ı Irak’ın kuzeyine doğrudan bir askeri müdahalede bulunmaktan caydırmıştı.

Kürt liderlerin bugün yaptıkları, Kürtlerin yüzyıllardır yaptıklarından farklı değildir. Kürtler tarihleri boyunca yabancı çıkarlarına paralı askerler olarak hizmet etmişlerdi. Onlar kiralık silahlardır ve kiralık silahlar bir siyasi hareket oluşturamaz.

ABD’nin Irak’ın kuzeyindeki Kürt isyanına doğrudan müdahalesinden vazgeçilmiş ancak Türkiye’de üslenen Çekiç Güç vasıtasıyla KDP ve KYB’nin bölgedeki hakimiyeti pekiştirilmişti. Kürtler, Ankara ve Washington’dan mahalli seçimler görünümü altında aldıkları onayla 1992 baharında seçimlere gitmiş ve parlamentolarını da oluşturma fırsatı bulmuşlardı.

1992 yılı yalnızca Ortadoğu için değil, ABD için de değişimlerin yılıydı. George Bush’un seçimleri kaybedeceği anlaşılmış, ve 1992 yılının Kasım ayında yapılacak seçimde Demokrat Parti’nin adayı Bill Clinton’ın zafer kazanacağı netleşmişti. Tam bu esnada, ABD’de yeni bir “Kürt Raporu” ortaya çıktı. Bu rapor, ülkemizde isimleri 12 Eylül Darbesi ve 15 Temmuz Darbe Girişimi ile anılan gölge CIA olarak da bilinen RAND düşünce kuruluşu mensupları Graham Fuller ve Paul Henze ikilisinin ürünüydü.

Fuller Raporu olarak anılan çalışma özetle; Türkiye’nin Kürtlere yönelik liberal politikalar çerçevesinde attığı adımların, Kürtleri kendi kaderlerini belirleme hakkından alıkoymak amacıyla atıldıkları ancak geç kalmış olunduğu ifade ediliyordu. Fuller ve Henze ikilisine göre Türkiye, tarihi açıdan geri döndürülemeyecek bir hareketi durdurmaya çalışırsa ortaya çıkacak kaos ve bunun maliyeti korkunç olacaktı. Raporda, ayrılıkçı Kürt hareketinin Irak’ta gelişmesinin durdurulamaz bir yörüngeye oturduğu da iddia edilmekteydi.

Fuller raporunda ayrıca Kürt sorununda yaşanacak gelişmelerin Türkiye’de yeni bir darbenin altyapısını oluşturabileceğine de dikkat çekilmekteydi.

Fuller’e göre Türkiye, 1992’deki Nevruz olaylarının da etkisiyle Kürt sorununda kontrolü kaybetmeye başlamıştı ve dönüşü olmayan bir yola girilmişti. Raporu hazırlayan Graham Fuller, 1999 yılında Suriye’yi terk eden terör örgütü elebaşı Öcalan ile Roma’da buluşmaya çalışan, bağımsız bir Kürt devletinin ABD yönetimindeki savunucusu eski Büyükelçi Peter W. Galbraith’e eşlik edecekti.

Fuller’in başka hatırda kalıcı özelliği ise FETÖ elebaşı Fetullah Gülen’in ABD’ye yaptığı Yeşil Kart başvurusundaki tavsiye mektubunu imzalayan referans kişi olmasıydı.

 

Mehmet Kancı’dan diğer yazılar

Podcast

gdh'i Google'da takip edin

gdh'i Google'da Tercih Edilen Kaynaklar'a ekleyin veya Google Haberler'de takip edin.

Yazı Boyutu

Haberin görünümü bu boyutta görünücek. Göz yorgunluğu olmadan rahat okuma.

Haberi Paylaş

Sayfayı Paylaş

gdh'yi bir arkadaşınıza tavsiye etme ihtimaliniz 0-10 skalasında kaç olur?

Hiç tavsiye etmezdimKesinlikle tavsiye ederim