Terörsüz Türkiye ilerlerken çerçeve kanunun icabı TBMM’de kurulması gereken komisyona katılmayacaklarını açıklayan Yeni Parti genel başkanı Özgür Özel’e Erdal İnönü’yü hatırlatmak bir işe yarar mı acaba? 31 Ekim 2007 tarihinde vefat eden merhum Erdal İnönü sol ve sosyal demokrat için olumlu meziyetleriyle hatırlanması gereken müstesna isimlerden biridir.
Siyasetin sol tarafında 2006 ve 2007 yılları adeta bir yaprak dökümü gibiydi... Aydın Güven Gürkan 22 Ocak 2006, Bülent Ecevit 5 Kasım 2006, İsmail Cem 24 Ocak 2007 ve en son da Erdal İnönü 31 Ekim 2007 tarihlerinde vefat etti…. Bu yaprak dökümü, solun bugünkü hazin durumuyla beraber düşünüldüğünde etkisi de daha dramatik oluyor. Burada özellikle Gürkan’ın ve İnönü’nün şahsi siyasi meziyetleri akla geldiğinde, insan ister istemez o dönemdeki Deniz Baykal’la, şimdiki Özgür Özel, Ekrem İmamoğlu ve Kemal Kılıçdaroğlu ile mukayese ediyor ve üzülüyor.
Deniz Baykal’ın bu isimleri parti kurultaylarında aldığı onca yenilgiye rağmen bertaraf edebilmesi, problemin solun siyasi bünyesinde olduğunu gösteriyor. CHP’nin teşkilat, kadro ve ideolojik bünyesi Gürkan ve İnönü gibi isimlerin bu çatı altında barınmasına müsaade etmedi. Ecevit’in sosyal demokrasiden ayrışan demokratik sol anlayışı bir yana bırakılırsa Gürkan, Cem ve İnönü gibi isimlerin siyasi duruşları ve pratikleri Baykal’a göre evrensel sol ve sosyal demokrat anlayışa çok daha yakınlardı.
Erdal İnönü’nün vefatından sonra konuşan siyaset arkadaşlarından hiçbiri kitaplarından ve siyasete taşıdığı bilimsel yaklaşımdan bahsetmediler... Daha sonra da merhum Erdal İnönü’nün bu yönü üzerinde yeterince durulmadı. Siyaset dünyamızın ve bilhassa CHP geleneğinden gelenlerin siyasette entelektüel gelenekten ve bilimsel yaklaşımdan kopuşları ile bugün yaşadıkları bunalım arasında doğrudan bir ilişki var. Erdal İnönü’nün Said Nursî ve Nurculuk konusunda soldaki geleneksel anlayışla değil, bir sosyal bilimci olan Şerif Mardin’in eserini referans alan değerlendirmesinin CHP çevrelerinde ne kadar ağır saldırılarla karşı karşıya kaldığı hatırlanmalıdır. Bunu Mülkiyedeki hocalarımızın Erdal İnönü’ye karşı tavırlarında da yakinen müşadahe etmiştim. CHP geleneğinden geldiğini iddia eden Yeni Parti bu bakımdan hâlâ Erdal İnönü’nün anlayışından uzakta. Yeni Parti ve Özgür Özel, maalesef bir anda İyi Parti ve hatta Ümit Özdağ çizgisine savruldular. 2023 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda da o zamanın CHP Cumhurbaşkanı adayı Kemal Kılıçdaroğlu aynı savrulmayı yaşamış ve Ümit Özdağ ile yakınlaşmıştı.
Merhum Erdal İnönü’nün siyasetteki seçimleri, bilimdeki deneylerle mukayese etmesi ne kadar isabetlidir… Hele 22 Temmuz seçimlerinden sonra CHP; MHP ve DTP çevrelerinin seçmeni anlamaya çalışmak yerine seçmenleri suçlaması hafızalardayken.
Erdal İnönü şöyle demişti:
"Seçimleri fiziksel bilimlerdeki deneye benzettim. Bu nedenle, bilimciler deney sonuçlarını ne kadar dikkatle, tarafsız ve nesnel bir yaklaşımla inceleyip dersler çıkarmaya çalışıyorsa, siyasetçilerin de seçim sonuçlarını aynı tutumla ele almalarını bekledim..."
İnönü’nün bu bekleyişi bilhassa CHP’de karşılık bulamamıştı. Deniz Baykal seçmenleri anlamak yerine onların kandırıldığını, bir dahaki sefere kendilerinin de bu istikamette politika yapacaklarını bir Mimar Sinan hikayesiyle anlatmıştı… Baykal’ın anlattığı hikâye şöyleydi: Mimar Sinan Süleymaniye’yi bitirir, camiyi tam açılacakken orada bulunan bir çocuk şu minare eğri der. Mimar Sinan çocuğun uzaklaştırılmasına mani olarak halatlarla minareyi çocuğun söylediği şekilde düzeltmiş gibi yapar ve şöyle der:
“Çocuğu ikna etmesek camiinin adı eğri minareli camii olurdu.”
Erdal İnönü’nün değeri sadece solda değil, sağda ve devletlu anlayışta da takdir edilmemiştir. 90’lı yılların hoyrat devlet ve siyaset ortamında çok haksız bir şekilde suçlandığı HEP’li isimlerin SHP listesinden aday gösterilmesinin ardındaki mantık, İnönü’nün hâlâ tartışılması gereken kıymetli bir tezidir:
"Kürt kökenli vatandaşlarımızın temsilcileri olarak görülmeye başlanan insanların ayrı bir partide değil, bütün etnik yapılara açık bir büyük parti içinde seçilmesi ülkemiz için çok daha yararlı olur. Ülkenin bütünlüğünü tehdit edebilecek ayrılıkları demokrasi içinde önlemenin yolu bence budur."
Evet CHP ve onun asıl varisi olduğunu iddia eden Yeni Parti ve Özgür Özel, bugün ders almak istiyorlarsa vefatından 19 yıl sonra merhum Prof Dr Erdal İnönü onlara hala ders verebilir…