Çıkar ve toleransın yek diğerini kabul etmemesi üzerine II

İnsanın içine düşmesi muhtemel tuzaklar arasında belki de en sevimsizi; Tanrı’ya, yalnızca Tanrı’ya ait olabilecek hakları ve sıfatları kendisine layık görmesidir. İnsan nispet içinde debelenip dururken, bu durumun beşeri eksiklik sebebiyle olduğunu görmelidir.

Nevzad Yenikişi

Yazan: Nevzad Yenikişi

· 4 dk okuma

Çıkar ve toleransın yek diğerini kabul etmemesi üzerine II

İnsanın içine düşmesi muhtemel tuzaklar arasında belki de en sevimsizi; Tanrı’ya, yalnızca Tanrı’ya ait olabilecek hakları ve sıfatları kendisine layık görmesidir. İnsan nispet içinde debelenip dururken, bu durumun beşeri eksiklik sebebiyle olduğunu görmelidir. Tam, eksiksiz ve mutlak olan Tanrı’dır. Bu eksiksizlik ve mutlak olma halini kendinde de görmek isteyen insan, kapladığı alanda bir karar ve düzenlilik ister. Bu insanın tabiatından gelen bir talep midir yoksa hayat yolculuğu için de kendi pozisyonunu şaşırması sebebiyle talep ettiği bir haddini bilmezlik midir sorusu çok tartışılmış bir sorudur. İlkokuldan başlayarak içine girdiğimiz eğitim ve öğretim süreçleri bizleri zaman içinde geliştirerek mühendis, doktor, avukat, araba tamircisi yapabilir. Bu insani ölçülerde gelişerek bir seviyeye ulaşmanın sınırlarına dahil bir süreçtir. Fakat dilediği kadar arınsın, dilediği kadar tekamül etsin, kendisine olduğundan dilediği kadar ileri taşısın, insanın tanrılaşması mümkün değildir.

Bunun önündeki üç temel mani vardır. Her şeyden evvel insan ölümdür ve Tanrılık böyle bir ölümlülüğü kaldırmaz. İkinci olarak Tanrı’ya ait sıfatların en görünen ve belirleyici oranı yaratıcılıktır. İnsan dilediği kadar yüce bir insan olsun bir Kürdene yaratacak seviyeye ulaşamaz çünkü o arada, yaratılmışlıkla yaratan olmak arasında, aşınması mümkün olmayan bir sınır vardır. Her şeyden önce insan yaratılmıştır ve yaratılmış olan yaratıcı sınıfına yükselemez. Üçüncüsü ise ister monoteist dinlerin tanrı algısında ister antik pagan dinlerinde istisnasız şekilde karşımıza çıkan düzenleyici tanrı gerçeğidir. Tanrının dünyaya ve dünyanın gidişatına müdahale etmesi ona ait bir keyfiyettir ve en olgun insan dahi yazın Konyaaltı plajında kar yağdırmayı başaramaz. Dolayısıyla yaratılmış, ölümlü ve iktidarı yalnızca insani ölçülerle sınırlanan insanın kendisini tanrı zannetmesi abesle iştigaldir. Firavunların, Nemrutların, Roma imparatorlarının kendilerini tanrı ilan etmeleri hep bu sınırlılılığa ve mutlak olamamaya karşı tepkileri sebebiyledir. İnsan kararsızlık durumunu bir türlü aşamaz.

Gençler yaşlanır, sıhhatliler hastalanır, toklar acıkır, uyanıklar uyur… bu durumu dönüştürebilecek bir kudret hiçbir insanın elinde olmadığı için mutlak olmayı talep edenler öfkelerini, kendilerini tanrı ilan ederek dindirmeyi amaçlamıştır. Hakikaten tanrı olamayacak olanlar kendilerine tanrı denilmesi ile teselli bulmuştur. Hakiki bir tanrııyla ilişkisi olmayan bir insan açısından doğrusu hiç de şaşırtıcı değildir bu durum. Her şeyden önce çeşitli devirlerde ve birbirinden farklı kültürlerde aynı tutumun sergilenmiş olması bizlere bunun şaşırtıcı olmadığını gösterir. Kararsızlık ürkütücüdür; zira kararsızlık ölümlülüğü hatırlatır.

Ölüme çare bulamayan insanın kendisini yaratamayan ve ölüme mani olamayan bir tanrı ilan etmesi bu bakımdan son derece dikkat çekicidir. Heykellerinin ve resimlerinin yapılmasıyla sonsuzluğu kazanabileceğine inananlar, kendileri ardından gelen bu bilinme durumunun kendilerini var kılıp kılmayacağı sorusuna ise cevap vermezler. Örneğin, Troya müzesindeki Hadrianus heykeli, sadece kendisini değil, on yedi yaşında vefat eden genç sevgilisini de tanrı ilan eden bu imparatorun var kalabilme kaygısına ne gibi bir katkıda bulunur? Bu sorunun müspet bir cevabı yoktur. Verilebilecek yegâne cevap menfidir, bu cevap ise öyle bir kaygı içindeki insanın duymak istemeyeceği şeydir.

Yüzünü Tanrı’ya dönenler, yüzlerini Tanrı’ya dönmeyenlerin bu durumundan mutlak olarak korunurlar mı? Bu da, cevabı acı bir başka sorudur. Yaratıcı-yaratılmış ilişkisine Efendi-Kul ilişkisi gözüyle bakan herkes, yaratılmışların yaratılmış olmak itibariyle özdeş olduğunu kabul etmek durumundadır. Bu özdeşlik kararsızlık ve mutlak olamama noktasında son derece açıktır. Bu durumun ayrılmaz bir parçası ise ölümlülük halidir. Baki olduğuna inanılan Tanrı’ya itimat ile fani dünyadan sonra bir baki hayat elde edeceğine inananlar ne yazık ki bu baki hayat ile her zaman teselli bulmayı başaramazlar. Aksine dünya hayatının kurallarını çoğu zaman politik gerçekliklerde arar ve politik gerçekliğin kendince kuralları olduğunu varsayarlar. Ne kadar dindar ve zahid olursa olsun, bu kimseler de sahip oldukları dünyevi otoritenin herhangi bir şekilde sorgulanmasına yahut iktidar alanlarının başkaları tarafından ihlal edilmesine tahammül etmemişlerdir. Dilerseniz bir manastırın baş keşişinden örnek arayın bu cümlede dilerseniz görünürde hiçbir dünyevi talebi olmayan bir eremit keşişine bakın yahut herhangi bir tekenin herhangi bir görevlisi bir dervişi gözlemleyin. Bu üç şahıstan birisini öneriyor olmamızın sebebi gayet açıktır. Hangi dinin saliki olursa olsun, mistik tarafıyla ön plana çıkan bu kimselerin iddiamıza cevap verme noktasında en radikal tutumu ortaya koyması beklenir. Neticede şöyle bir gözlem ile hayal kırıklığına uğramanız kaçınılmazdır: hem eremit keşişi hem tekke dervişi sahip olduğu alanda bir kararsızlığa razı değildir. Aksine her türlü rahatsız edici faktörden arınmış, mümkün mertebe steril bir alana sahip olmak ve burada mümkün mertebe dalgalanmadan sürecek olan bir mutlaklık talep eder.

İslam tarihinin en temel kırılmalarının yaşandığı hicri birinci asırda dini tutumu ve hassasiyetiyle ön plana çıkan kimselerin de genel olarak fitne ve düzen bozuculuk konusunda hassas oldukları görülür. Hatta bu öyle bir izaha dönüşmüştür ki Emevi saltanatının kurulma bahanesi olarak yeni karışıklıklar çıkmasına mani olacak bir veraset sisteminin uygun görüldüğünü vurgulayanlar çoktur. Bu cümleden batı dünyasında ve İslam aleminde pek çok misal bulmak mümkündür. Teorisinin temelinde Tanrı’dan başka hiçbir devamlılık sahibi kişi ve kurum olmayacağını vurgulayan inanç işlemleri dalgalanmaları ve son bulma hallerini felaket olarak gören takipçilere sahip olmuştur. Dolayısıyla inanç çoğu zaman politik kaygılar duvarına çarpmıştır ve yorum genellikle politik kaygılar lehine yapılmıştır. Yarın buradandevam edelim…

Nevzad Yenikişi’dan diğer yazılar

Podcast

gdh'i Google'da takip edin

gdh'i Google'da Tercih Edilen Kaynaklar'a ekleyin veya Google Haberler'de takip edin.

Yapay Zekâ Özeti

Çıkar ve toleransın yek diğerini kabul etmemesi üzerine II

Bu özet yapay zekâ tarafından oluşturulmuştur. Doğruluk için haberin tamamını okuyunuz.

Yazı Boyutu

Haberin görünümü bu boyutta görünücek. Göz yorgunluğu olmadan rahat okuma.

Haberi Paylaş

Sayfayı Paylaş

gdh'yi bir arkadaşınıza tavsiye etme ihtimaliniz 0-10 skalasında kaç olur?

Hiç tavsiye etmezdimKesinlikle tavsiye ederim