- Panama Kanalı yönetimi, yağışların azalması ve su seviyelerinin kritik düzeylere gerilemesi nedeniyle gemi trafiğinde yeni kısıtlamaya hazırlanıyor.
- Günlük geçiş kapasitesinin ekim ayında 29,5 gemiye indirilmesi planlanıyor. Bu, ağustos seviyelerine kıyasla yaklaşık yüzde 18'lik düşüş anlamına geliyor.
- Kanalın kilit sistemlerinde kullanılan Gatun Gölü başta olmak üzere su kaynaklarındaki düşüşte El Niño'nun yol açtığı kuraklık etkili oluyor. Bölgede mayıs-ağustos dönemindeki yağışlar tarihsel ortalamanın yüzde 34 altında kaldı.
- Panama Kanalı dünya deniz ticaretinin yaklaşık yüzde 5'ini taşıyor ve özellikle Asya ile ABD arasındaki konteyner taşımacılığında kritik rol oynuyor.
Atlas ve Pasifik okyanuslarını birbirine bağlayan Panama Kanalı, El Niño'nun etkisiyle ağırlaşan kuraklık nedeniyle yeniden kapasite sorunu yaşıyor.
Kanal yönetimi, su kaynaklarının korunması amacıyla gemi geçişlerine yönelik kısıtlamaları aşamalı olarak artırıyor. Günlük geçiş sayısı daha önce 36 civarındayken 3 Eylül'de 34'e, 15 Eylül itibarıyla 32'ye indirildi. Yeni plan kapsamında ise ekim ayında günlük kapasitenin 29,5 gemiye kadar düşürülmesi öngörülüyor.
Bu gelişme, 2023-2024 dönemindeki ciddi kuraklığın ardından Panama Kanalı'nda yeniden geniş kapsamlı trafik kısıtlamalarının gündeme gelmesi anlamına geliyor.
El Niño su kaynaklarını kurutuyor
Panama Kanalı'nın işleyişi büyük ölçüde yağmur suyuyla beslenen Gatun ve Alhajuela göllerine bağlı. Gemilerin kanaldaki havuzlardan geçirilmesi sırasında büyük miktarda tatlı su kullanılıyor.
Ancak bu yıl bölgede yağışlar beklenen seviyeye ulaşmadı. Panama Kanalı İdaresi, mayıs-ağustos döneminde havzaya düşen yağış miktarının tarihsel ortalamanın yüzde 34 altında kaldığını, havzaya giren su miktarının da önemli ölçüde azaldığını bildirdi.
Uzmanlar, yılın ilerleyen dönemlerinde etkisini artırması beklenen El Niño nedeniyle kuraklığın daha da şiddetlenebileceği uyarısında bulunuyor. Yeni El Niño döngüsünün yaklaşık 40 yılın en güçlülerinden biri olabileceği belirtiliyor.
Trafik yeniden kademeli olarak azaltılıyor
Panama Kanalı İdaresi daha önce günlük geçiş sayısını 36 civarında tutmayı planlamıştı. Ancak yağış tahminlerinin kötüleşmesiyle bu politika değiştirildi.
Yeni düzenlemeyle günlük geçiş kapasitesi önce 34'e, ardından 32'ye indirildi. Ekim ayında ise 29,5 gemilik yeni bir kapasite hedefleniyor.
Kanal yönetiminin amacı yalnızca gemi trafiğini düzenlemek değil, aynı zamanda kanalın çalışması ve bölgedeki nüfusun su ihtiyacı için gerekli tatlı su rezervlerini korumak.
Küresel ticaret için kritik güzergâh
Yaklaşık 80 kilometrelik Panama Kanalı, Atlantik ve Pasifik arasındaki deniz yolunu önemli ölçüde kısaltıyor. Kanal üzerinden dünya deniz ticaretinin yaklaşık yüzde 5'i gerçekleştiriliyor.
Özellikle Asya ile ABD'nin doğu kıyısı arasındaki konteyner taşımacılığında kanalın stratejik önemi büyük. Kanalın kapasitesindeki düşüş, gemilerin alternatif güzergâhlara yönelmesine ve taşıma sürelerinin uzamasına neden olabiliyor.
Kuraklığın uzaması halinde şirketlerin daha uzun rotaları tercih etmek zorunda kalması, yakıt tüketimini ve navlun maliyetlerini de artırabilir.
Bekleme süreleri şimdiden uzuyor
Kanalda trafik kapasitesinin düşürülmesi, gemilerin geçiş için daha uzun süre beklemesi riskini beraberinde getiriyor.
Son gelişmelere göre bazı gemiler için bekleme süreleri 10 güne kadar çıkarken, şirketlerin sırada beklememek için açık artırmalar üzerinden milyonlarca dolar ödemeyi göze aldığı bildiriliyor.
Bu durum özellikle zaman hassasiyeti yüksek konteyner, enerji ve hammadde taşımacılığında maliyetleri artırabilecek bir unsur olarak öne çıkıyor.
Panama Kanalı ikinci kez büyük kuraklık baskısı altında
Panama Kanalı, 2023-2024 döneminde de benzer bir kriz yaşamıştı. O dönemde yağışların azalması nedeniyle kanal yönetimi günlük gemi geçişlerini ciddi biçimde düşürmüş, bazı gemilerin taşıyabileceği yük miktarına da sınırlamalar getirmişti.
Yeni kriz, kanal yönetiminin su kaynaklarını uzun vadede güvence altına alma sorununu yeniden gündeme taşıdı. Kanalın işletmecisi, yeni bir su rezervuarının oluşturulmasının operasyonların sürdürülebilirliği açısından önemli olduğunu belirtiyor.
Hürmüz ve Kızıldeniz krizlerinin ardından yeni baskı
Panama Kanalı'ndaki gelişme, küresel deniz ticaretinin aynı anda birden fazla stratejik güzergâhta baskı altında olduğu bir döneme denk geliyor.
Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik krizi nedeniyle petrol ve LNG taşımacılığı ciddi biçimde etkilenirken, Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz ve Bab el-Mendeb çevresindeki ilerleyişi de alternatif deniz rotaları üzerindeki riskleri artırıyor.
Bu nedenle Panama Kanalı'ndaki kapasite kaybının, tek başına bir kuraklık sorununun ötesinde, zaten kırılgan hale gelen küresel tedarik zincirleri üzerinde ek baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.