Bugün Türkiye’nin terörle mücadele, savunma sanayindeki sıçrama, güvenlik sektöründeki muazzam başarısı konuşuluyor. Terörsüz Türkiyede artık sona gelinmesinden NATO başarısına, Libyadan Karabağ zaferine, Irak ve Suriyede başarılı terörle mücadeleye kadar büyük başarıların arkasında ordunun demokratik denetimi ve istihbaratın sivilleşmenin dönüştürücü etkisi yeterince konuşulmuyor. Türkiye’nin bu başarılarının kalıcı olabilmesi için ordunun demokratik denetimi ve istihbaratın sivilleşmenin üzerinde ısrarla durmak gerekiyor.
Demokratikleşme sürecinde orduda reform tecrübesine sahip örneklerden mesela İspanyol Savunma Bakanlığı yapmış olan Narcis Serra’nın ifadesiyle “durum bir gecede değişmeyecektir” ve bir “sürekli bir geçiş kavramı”na ihtiyaç vardır. Serra artık klasikleşen “Demokratikleşme Sürecinde Ordu” adlı kitabında bu geçiş sürecinin bir anlam taşıyabilmesi için siyasi iktidarın iyi düşünülmüş bir stratejinin ve devam eden bir çoğunluk hükümetinin şart olduğunu da ifade ediyor. Serra sorunun temelini şöyle vazediyor: “Askerin özerkliğine karşı mücadele demokrasinin yerleşmesi için vazgeçilmezdir.” Askeri özerklik, ordunun demokratik denetim dışına çıkmasını ve tam aksine siyaseti denetlemesini mümkün kılacak problem alanını yaratıyor. Bu bakımdan askeri özerkliğin kaldırılmasının yanında, askerlik anlayışının yeniden ele alınacağı bir değişim şarttır: “Askeriyenin prensiplerinde ve inançlarında bir değişim yaratmadıkça ve onları demokratik rejime sadık kılmadıkça demokratikleşme süreci tamamlanmış sayılmaz.”
Serra’nın yaklaşımı ekseninde Türkiye’deki demokratikleşme sürecine ve askeri reformlara bakarsak bu istikamette ciddi ilerlemeler yaşanmış olsa da, henüz alınacak yol olduğu açıktır. 10 yıl bir süreç analizi çerçevesinde ele alınmazsa, gelişmelerin makul bilançolarını çıkarmak zor olacaktır. Halbuki İspanyol demokratikleşme süreci ve askeri reformlar yaklaşık 20 yıla yayılan bir dönemde gerçekleşmiştir. Kamuoyunun ve aydınların bu konuda sabırsızlık göstermeleri anlaşılabilir bir tavırdır. Ancak bu tavır arkasında siyaseten iyi düşünülmüş ve zamana sari bir strateji yoksa başarı mutlak değildir.
“Ordu, kaybettiği imtiyazlarla ve mesleki profilindeki değişimlerle ilgili tünelin sonunda bir ışık görebilme –sistemce kabul edilen yeni misyonlar ve kurumsal geleceklerini garanti altına alan profesyonel bir profil- demokratik sisteme sadakat tutumu geliştirir. Tüm bunlar zaman gerektirir. Bu alanda sorumluluk makamlarını işgal eden sivillerin yetkin olmaları ve liderlik etme ve denetleme kabiliyetleri kazanmaları kolay değildir. Savunma Bakanlığı yapısındaki değişik görevlere, Dışişleri Bakanlığı’nın bu alanlarda uzmanlara sahip olmasının önemine, istihbarat servislerinin sivilleri istihdam etmesine ve meclisin her iki kanadındaki savunma komitelerinin ilgili konular hakkında bilgi sahibi seçilmiş bireylerden oluşması gerekliliklerine işaret ediyorum. Bir kez daha tekrarlayayım, tüm bunlar zaman gerektirir.”
Türkiye ordunun demokratik denetimi ve istihbaratın sivilleşmesinin büyük kazanımlarını muhafaza etmek ve kalıcı hale getirmek için zaman zaman bu temel konulara iktidarıyla muhalefetiyle, medyasıyla düşünce kuruluşlarıyla yeniden bakması ve değerlendirmeler yapması elzemdir. Narcis Serra’nın strateji ve zaman uyarısını muhakkak dikkate alarak siyasetin ordunun demokratik denetimi bahsinde fikri takip sergilemesi yerinde olacaktır.