Kuruluş tarihi kesin olarak bilinmeyen ve büyük bölümü ilçenin yerleşim alanının altında yer alan Sebastapolis, Roma İmparatoru Trajan döneminde Milattan Sonra 98-117 yıllarında Pontus Galatius ve Polemoniacus eyaletlerinden ayrılarak Kapadokya eyaletine dahil edildi.
Karadeniz'in en büyük 5 şehrinden biri olan, para basma yetkisine sahip zengin bir ticaret ve yerleşim merkezi kabul edilen Sebastapolis, sonraki dönemlerde yaşanan büyük savaşlar, yıkımlar ve afetlerin yanı sıra geçiş yollarının değişmesiyle eski önemini kaybetti.
Antik kentte, Tokat Müze Müdürlüğünce 1987'de başlatılan kazı çalışmaları, sonraki yıllarda kurtarma kazıları şeklinde sürdürülerek 1990'a kadar devam etti. Çalışmalara 20 yıl ara verildi.
Çalışmaların 2010'da yeniden başlamasıyla bir bölümü ortaya çıkarılan antik kent üzerindeki yapıların kamulaştırılmasına yönelik çalışmalar devam ediyor. Yaklaşık 3 bin 500 nüfuslu ilçede vatandaşlar tarihle iç içe yaşamlarını sürdürüyor.
Kazıların bu yılki bölümü ise Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Davut Yiğitpaşa başkanlığında, 28'i farklı üniversitelerden akademisyen ve öğrenciler olmak üzere 48 kişilik ekiple yürütülüyor.
Kilise ve hamam bölümlerinde yoğunlaşan ve 14 hafta sürmesi planlanan kazı çalışmalarının yapıldığı alanda incelemelerde bulunan Tokat Valisi Abdullah Köklü, AA muhabirine, bu yıl kazı çalışmalarının daha hızlı ilerlediğini belirtti.
"Biz şehri biraz ortaya çıkarırsak hem turistik açıdan hem antik dönemi yansıtma açısından inşallah Türkiye için de önemli adım olacak" diyen Köklü, geçmişte İngiltere Kralı Charles'ın Sebastapolis Antik Kenti'ni ziyaret ettiğini ve o dönem gözlerin antik kente çevrildiğini hatırlattı.
Vali Köklü, kamulaştırma çalışmalarının tamamlanmasıyla kazının daha geniş bir alana yayılacağını dile getirerek, "Burada çok büyük bir şehir yerleşkesi olduğu, kilisenin büyüklüğünden, biraz önce gezdiğimiz hamamlardan ve köprülerden anlaşılıyor. Küçük bir yerleşim olsa burada devasa eserler yapılmaz. Roma yolunun bir kısmı da bulunmuş. İnşallah ortaya çıktıkça buranın ne kadar büyük olduğunu bizler de yaşayarak göreceğiz." ifadelerini kullandı.