1 Eylül 1939 sabahı Polonya'ya giren Alman birlikleri, insanlık tarihinin en büyük savaşlarından birini başlatmıştı. Altı yıl sonra Avrupa harabeye dönmüş, Nazi Almanyası yenilmiş, Hitler ölmüş, Berlin düşmüş; ancak Pasifik'te savaş devam ediyordu.
Savaşın son perdesi 2 Eylül 1945'te USS Missouri zırhlısının güvertesinde kapandı. Japonya'nın teslim belgesini imzalamasıyla II. Dünya Savaşı resmen sona erdi. ABD Ulusal Arşivleri de savaşın Avrupa'da başlamasından tam altı yıl ve bir gün sonra sona erdiğini kaydediyor.
Almanya teslim oldu, savaş bitmedi
1945 baharında Nazi Almanyası artık çöküşün eşiğindeydi. Sovyet orduları Berlin'e girerken Batılı Müttefikler Almanya'nın içlerine ilerliyordu. Adolf Hitler 30 Nisan'da intihar etti; Almanya ise 8 Mayıs 1945'te koşulsuz teslim oldu.
Avrupa'da savaş sona ermişti.
Ancak dünyanın öbür ucunda Japonya hâlâ savaşıyordu.
Pasifik'teki çatışmalar özellikle savaşın son döneminde olağanüstü kanlı hale gelmişti. Iwo Jima ve Okinawa gibi muharebeler, Japon ana adalarının işgal edilmesi durumunda savaşın ne kadar ağır bir bedelle devam edebileceğini gösteriyordu.
Müttefiklerin hedefi artık Japonya'yı teslim olmaya zorlamaktı.
Potsdam'dan Japonya'ya son çağrı
ABD Başkanı Harry S. Truman, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Çin lideri Çan Kay Şek adına 26 Temmuz 1945'te Potsdam Bildirisi yayımlandı.
Japonya'ya teslim olması çağrısı yapılıyor, aksi halde ülkenin büyük bir yıkımla karşılaşacağı bildiriliyordu.
Japon hükümeti teslim olmadı.
Ardından savaş tarihinin en tartışmalı kararlarından biri uygulandı.
6 Ağustos 1945'te Hiroşima'ya, 9 Ağustos'ta Nagazaki'ye atom bombaları atıldı.
Aynı günlerde Sovyetler Birliği de Japonya'ya karşı savaşa girerek Mançurya'daki Japon kuvvetlerine büyük bir saldırı başlattı.
Japonya artık hem Amerikan askerî baskısı ve atom bombalarının yarattığı yıkımla hem de Sovyetlerin savaşa girmesiyle karşı karşıyaydı.
İmparator Hirohito devreye girdi
Japon yönetimi içinde savaşın sürdürülmesini isteyenlerle teslimiyeti savunanlar arasında ciddi bir görüş ayrılığı bulunuyordu.
Sonunda İmparator Hirohito teslimiyet yönünde karar verdi.
15 Ağustos 1945'te Japon halkı imparatorlarının sesini ilk kez radyodan duydu.
Hirohito, Japonya'nın Potsdam Bildirisi'nin şartlarını kabul ettiğini açıkladı.
Savaş fiilen sona ermişti.
Fakat hukuki ve askerî bakımdan teslimiyet henüz resmîleştirilmemişti. Bunun için Japon hükümeti ve Müttefik devletlerin temsilcilerinin bir araya gelmesi gerekiyordu.
Yer de oldukça sembolikti:
Tokyo Körfezi.
USS Missouri'nin güvertesinde
2 Eylül 1945 sabahı Tokyo Körfezi'nde yaklaşık 255 Müttefik gemisi ve teknesi bulunuyordu.
Teslim töreninin yapılacağı gemi, Amerikan donanmasının en güçlü savaş gemilerinden USS Missouri idi. Japon heyetinin 11 üyesi saat 08.56 civarında gemiye çıktı.
Heyetin görüntüsü savaşın sonucunu tek başına anlatıyordu.
Japon Dışişleri Bakanı Mamoru Shigemitsu, silindir şapkası ve bastonuyla heyetin önünde ilerliyordu. Yanında Japon İmparatorluk Genelkurmayı adına General Yoshijirō Umezu bulunuyordu. Shigemitsu Japon hükümeti ve imparator adına, Umezu ise Japon İmparatorluk Genel Karargâhı adına teslim belgesini imzalayacaktı.
Karşılarında Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanı General Douglas MacArthur vardı.
MacArthur kısa konuşmasında savaşın kan ve yıkımından daha iyi bir dünyanın doğmasını umduğunu söyledi.
Ardından imzalar atılmaya başlandı.
Saat 09.04
İlk imza Japonya adına geldi.
Dışişleri Bakanı Mamoru Shigemitsu teslim belgesini imzaladı. Ardından General Yoshijirō Umezu imza attı.
Belgede Japonya, Japon İmparatorluk Genel Karargâhı'nın ve Japon kontrolündeki bütün silahlı kuvvetlerin Müttefiklere teslim olduğunu ilan ediyordu. Ayrıca Japon kuvvetlerine çatışmaları durdurma ve Müttefik savaş esirleriyle sivil tutukluları serbest bırakma emri veriliyordu.
Belgede kayıtlı saat 09.04'tü.
Ardından Douglas MacArthur Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanı sıfatıyla belgeyi kabul etti.
ABD adına Amiral Chester W. Nimitz imzaladı.
Onları Çin, Birleşik Krallık, Sovyetler Birliği, Avustralya, Kanada, Fransa, Hollanda ve Yeni Zelanda temsilcileri izledi.
Böylece yalnız Japonya'nın teslimiyeti değil, II. Dünya Savaşı'nın sonu da resmiyet kazanmış oldu.
23 dakikada kapanan altı yıllık savaş
Tören şaşırtıcı derecede kısaydı.
ABD Deniz Tarihi ve Miras Komutanlığı kayıtlarına göre yaklaşık 23 dakika sürdü.
MacArthur töreni kapattıktan hemen sonra Tokyo Körfezi'nin üzerinde büyük bir hava gösterisi başladı. Yüzlerce uçak Missouri'nin üzerinden geçti; ABD Deniz Kuvvetleri tarihçesine göre gösteriye katılan uçakların sayısı yaklaşık 1.000 idi.
Geminin güvertesindeki birkaç imza, altı yıldır dünyanın büyük bölümünü içine alan savaşın son noktasını koymuştu.
Ancak o sabah Missouri'nin üzerinde bulunan başka bir ayrıntı, törene tarihsel açıdan çok daha güçlü bir sembolizm kazandırıyordu.
Güvertedeki 1853 bayrağı
MacArthur'un bulunduğu yerde, camlı bir çerçeve içerisinde eski bir Amerikan bayrağı asılıydı.
Bu bayrak, 1853'te Commodore Matthew Perry'nin Japonya'yı Batı'yla ticarete açmaya zorlayan seferinde Tokyo Körfezi'ne getirdiği Amerikan filosuyla bağlantılı tarihî bayraktı.
Yaklaşık doksan yıl önce Amerikan savaş gemileri Japonya'nın dış dünyaya açılmasında önemli bir rol oynamıştı.
Şimdi yine Tokyo Körfezi'nde bir Amerikan savaş gemisinin güvertesinde Japon İmparatorluğu teslim oluyordu.
Tarihin ironisi gözden kaçacak gibi değildi.
Savaş sona erdi, dünya değişti
2 Eylül 1945'te sona eren savaş yalnızca devletlerin sınırlarını değiştirmedi.
Avrupa'nın geleneksel büyük güçleri savaşın sonunda ciddi biçimde zayıflamıştı. ABD ve Sovyetler Birliği iki süper güç olarak yükseldi. Çok geçmeden eski müttefikler arasında başlayacak rekabet dünyayı Soğuk Savaş'a taşıyacaktı.
Almanya işgal bölgelerine ayrıldı ve daha sonra iki ayrı devlete bölündü. Japonya Amerikan öncülüğündeki Müttefik işgaline girdi ve siyasal sisteminde kapsamlı değişiklikler gerçekleştirildi.
Birleşmiş Milletler kuruldu.
Avrupa ve Asya'daki sömürge imparatorluklarının çözülmesi hızlandı.
Atom bombasının kullanılması ise insanlığı nükleer çağın içine soktu.
Savaş bitmişti; fakat 2 Eylül 1945'te ortaya çıkan yeni dünya düzeni, 20. yüzyılın geri kalanını belirleyecekti.
Altı yıl ve bir gün
1 Eylül 1939'da Alman ordularının Polonya sınırını geçmesiyle Avrupa'da başlayan savaşın resmî kapanışı, 2 Eylül 1945'te Tokyo Körfezi'nde gerçekleşti. ABD Ulusal Arşivleri teslim belgesini doğrudan II. Dünya Savaşı'nı sona erdiren belge olarak tanımlıyor.
Altı yıl ve bir gün...
Varşova'dan Berlin'e, Stalingrad'dan Normandiya'ya, Pearl Harbor'dan Midway'e, Hiroşima'dan Tokyo Körfezi'ne uzanan bir savaş.
Ve sonunda, 2 Eylül 1945 sabahı USS Missouri'nin güvertesinde birkaç dakika içinde atılan imzalar.
İnsanlık tarihinin en büyük savaşlarından biri böyle sona erdi.