Elektriğin tıp dünyasına girmesi çoğu insanın sandığından çok daha eskiye uzanıyor.
Ne ampul vardı…
Ne priz…
Ne de elektrik akımı üreten bir cihaz.
Buna rağmen yaklaşık 2.000 yıl önce yaşayan bir Romalı doktor, elektrikten tedavi amacıyla yararlanmayı başarmıştı.
Üstelik kullandığı yöntem, günümüzde uygulanan bazı elektrik tedavilerinin en eski örneklerinden biri kabul ediliyor.
Tarihin Gizemli Doktorlarından Biri
Scribonius Longus, MS 1. yüzyılda yaşamış bir Roma hekimiydi.
İmparator Claudius'un saray doktorlarından biri olduğu ve MS 43 yılında Britanya'nın fethi sırasında Roma ordusuna eşlik ettiği düşünülüyor.
Ne var ki hakkında bildiklerimiz oldukça sınırlı.
Antik dönemin en önemli yazarlarından Yaşlı Plinius ve Suetonius, ondan neredeyse hiç söz etmez.
Hayatına dair bildiklerimizin büyük bölümü ise kendi kaleme aldığı tek eserden geliyor.
Bu nedenle Scribonius Longus, antik tıbbın en gizemli isimlerinden biri olarak kabul edilir.
Yüzyıllarca Kullanılan Bir Tıp Kitabı
MS 47 yılında Compositiones (Reçeteler) adlı eserini yazdı.
Bu kitapta tam 271 tıbbi reçete yer alıyordu.
Baş ağrısından mide rahatsızlıklarına, zehirlenmelerden yara tedavilerine kadar dönemin hemen her hastalığı için hazırlanan ilaçlar ve tedavi yöntemleri ayrıntılı biçimde anlatılmıştı.
Eser o kadar etkili oldu ki Avrupa'da yaklaşık 1.600 yıl boyunca hekimler tarafından kullanılmaya devam etti.
- yüzyıla kadar birçok tıp kitabı Scribonius'un tariflerinden yararlandı.
Önce İnsanlık, Sonra Tedavi
Scribonius yalnızca reçeteleriyle değil, tıp anlayışıyla da dikkat çekiyordu.
Ona göre bir doktorun temel amacı hastayı iyileştirmekti.
Hekimlik; çıkar sağlamak, zarar vermek ya da gösteriş yapmak için değil, insanlara yardım etmek için yapılmalıydı.
Bu nedenle eserinin giriş bölümünde Hipokrat geleneğine bağlılığını vurguluyor ve bir doktorun sahip olması gereken iki temel erdemi şöyle sıralıyordu:
İnsanlık ve merhamet.
Bu yaklaşım, daha sonraki yüzyıllarda Avrupa tıp etiğinin gelişmesinde önemli rol oynadı.
Elektrikle Tedavi Fikri
Scribonius'u tarihe geçiren asıl konu ise bambaşkaydı.
O, elektriği tedavi amacıyla kullandığı bilinen ilk hekimdi.
Elbette bugün bildiğimiz anlamda elektrikten söz etmiyoruz.
Kullandığı kaynak, elektrik üretebilen canlı bir deniz hayvanıydı.
Torpido balığı.
Bugün elektrikli vatoz olarak da bilinen bu canlı, avını sersemletmek için güçlü elektrik darbeleri üretebiliyordu.
Scribonius bunun insanlar üzerinde de işe yarayabileceğini düşündü.
Baş Ağrısı İçin Elektrikli Balık
Migren veya şiddetli baş ağrısı yaşayan hastalara canlı torpido balığını doğrudan alınlarına yerleştiriyordu.
Balığın ürettiği elektrik akımı, hastanın başında uyuşma hissi oluşuncaya kadar devam ediyordu.
Scribonius'a göre ağrı da bu uyuşmayla birlikte hafifliyordu.
Gut hastalarında ise aynı balık bu kez ayağın altına konuluyordu.
Tedavi sırasında balığın elektrik üretmeye devam etmesi bekleniyor, yeterli etki oluşmazsa başka bir torpido balığı kullanılması tavsiye ediliyordu.
Bugün kulağa sıra dışı gelse de bu yöntem, tarihte belgelenmiş ilk elektroterapi uygulaması olarak kabul ediliyor.
Modern Tıbbın Çok Uzak Bir Atası
Günümüzde kronik ağrılar, kas hastalıkları ve bazı sinir sistemi rahatsızlıklarında elektrik akımıyla çalışan çeşitli tedavi yöntemleri uygulanıyor.
Elbette bunlar kontrollü cihazlarla gerçekleştiriliyor ve antik çağdaki uygulamalardan çok daha gelişmiş durumda.
Ancak temel fikir aynı:
Elektrik, doğru şekilde kullanıldığında ağrıyı azaltabilir.
Yaklaşık iki bin yıl önce Scribonius Longus'un canlı bir torpido balığıyla denediği yöntem, modern elektroterapinin en eski tarihî örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.
Bazen bilim tarihindeki en büyük keşifler…
Bir laboratuvarda değil, denizden çıkarılan bir balığın sırtında başlıyor.