Dünyadaki jeopolitik kırılma devam ediyor. ABD Başkanı Trump’ın Kanada’nın egemenliğini hiçe sayan “51 eyaletimiz “ söylemi ve ticari vergileri Kanada’yı başka yollar aramaya sevketti. Kanada’nın yeni başbakanı İngilterenin eski merkez bankası başkanı Mark Carney bu arayışları siyasi ve jeopolitik akılla dünyanın da ilgisini çekebilecek şekilde gündeme getiriyor. Dünya düzenini sarsan büyük güçler karşısında “orta güçler ittifakı” teklifi ve Davos formundaki konuşması hala tartışılıyor. ABD’nin NATO içindeki müttefiklerin savunma harcamalarını arttırması baskısı karşısında işin finansman yönünü halletmek üzere NATO ülkeleriyle savunma finansmanı bankasını hayata geçirmesi, Birleşmiş Milletler reformu tartışmalarında Brezilya Cumhurbaşkanı, Avrupa Konseyi Başkanı ve Kenya Cumhurbaşkanıyla beraber dörtlü çok taraflılık bildirisi dikkat çekiciydi.
Carney ve Kanada şimdi de Kanada ve Avrupa Birliği arasındaki yeni ilişki formu ve ittifakıyla tartışma konusu…Financial Times Yayın Kurulu “Carney kötü bir eli iyi oynuyor” başlıklı yazısında Carney’in çabalarını övüyor. ( https://www.ft.com/content/d458070f-fbe4-477d-8574-60a3dddce149?syn-25a6b1a6=1 )
Financial Times Yayın Kurulunun özet cümlesi şöyle. “Ekonomik reformlar ve daha geniş ittifaklar, Kanada'nın Trump'ın ticaret savaşına verebileceği en iyi cevaptır.” Yayın Kurulunun değerlendirmesine göre:
“Carney, fırsatı değerlendirdiği için takdiri hak ediyor. Girişimleri, küresel dikkati ticaret savaşından ziyade Kanada'nın kaynak zenginliğine ve ekonomik potansiyeline kaydırmaya yardımcı oluyor. Şimdi asıl zorluk, ilk çabalarını kalıcı ekonomik kazanımlara dönüştürmek. 2029'da Beyaz Saray'da daha uzlaşmacı bir başkanın olması memnuniyet verici bir gelişme olurdu. Ancak o zamana kadar Kanada için daha büyük zafer, refahı Washington'da olup bitenlere daha az bağlı bir ekonomiye sahip olmak olacaktır.”
Evan Dyer yazısında Carney'nin Avrupa'ya yapacağı konuşmanın Trump'ın sarsıntısıyla sarsılan kıtada hevesli bir dinleyici kitlesi bulacağını söylüyor. ( https://www.cbc.ca/news/politics/carney-european-parliament-speech-eu-alliance-canada-9.7344098 )
Evan Dyer Carney için Avrupa’nın sadece bir ticaret yapılacak yer değil; uydu fırlatmak, kritik mineralleri stoklamak ve savunma sanayi üssü kurmak için potansiyel bir alternatif; egemenlik, dayanıklılık ve bağımsızlık için bir ortak olduğunu vurguluyor.
Kanada Başbakanı Carney’in Avrupa Parlamentosundaki konuşması ( https://www.pm.gc.ca/en/news/speeches/2026/09/17/prime-minister-carney-delivers-address-european-parliament 4/6 ) Kanada ve Avrupa Birliği için bir işbirliği vizyonu sunuyor. Konuşma kompozisyonu ve önerileriyle gerçekten etkileyici bir metin … Carney’in Kanada adına Avrupa Birliğine somut önerileri şunlar…
“Kanada ve Avrupa, kritik mineraller, savunma sanayi kapasitesi, yapay zeka ve bilişim, enerji güvenliği, uzay ve ödemeler de dahil olmak üzere stratejik yeteneklerin tüm yelpazesinde derin iş birliği yoluyla stratejik özerkliğimizi güvence altına almalıdır. Tarım dışı ürünlerde ve geniş bir yelpazedeki hizmetlerde sorunsuz, dijital ticarete doğru ilerlemeliyiz. Gençlerimizin Atlantik'in her iki yakasında da istedikleri yerde yaşamalarına, çalışmalarına ve eğitim görmelerine olanak tanıyarak, halklararası bağlarımızı derinleştirmeliyiz. Kanada'nın Erasmus+ üyeliği, hem sizin hem de bizim öğrencilerimize dünyanın en iyi üniversitelerinde eğitim alma, ufuklarını genişletme ve gelecekteki ittifakımızı sürdürecek kalıcı bağlar kurma konusunda daha fazla fırsat sunabilir. Kanada'nın Horizon'ın yeni nesil programına üye olması, kaynaklarımızı birleştirmemize, öncü teknolojilerde iş birliği yapmamıza ve dünya standartlarındaki araştırma enstitülerimiz ve üniversitelerimizden yararlanmamıza olanak tanıyacaktır. Dün, Başkan von der Leyen, elektrikli otomobiller, çipler ve bataryalar, temiz teknoloji ve savunma için gerekli olan hammaddeleri temin etmek ve stoklamak amacıyla “Kritik Hammaddeler Üzerine Yeni Bir Avrupa İşbirliği" duyurdu. Kanada, 34'ten fazla kritik mineral yatağına sahip ve dünyanın enerji geçişi için en önemli 10 mineralin en büyük üreticileri arasında yer alıyor. İttifakımız, Avrupa'nın güvenilir tedarik ihtiyacını, Kanada'nın gelişmiş işleme kapasitesi ihtiyacını ve eksiksiz değer zincirleri oluşturma ortak hedefimizi karşılamaya yardımcı olabilir. Kanada, Avrupa'nın enerji güvenliğini desteklemek için büyük ölçekte LNG ve hidrojen sağlayabilir; bu, Kuzey Kutbu'nda ve Doğu Kıyısı'nda yeni liman altyapısı geliştirerek ve bundan faydalanarak gerçekleştirilebilir. Biz de karşılığında, birçok temiz enerji teknolojisindeki liderliğinizden faydalanabiliriz. Ortak coğrafyamız aracılığıyla yeni bağımsız bilgi işlem kapasitesini bir araya getirebilir ve Avrupa ile Asya arasında daha güvenli geniş bant bağlantıları kurabiliriz. Kanada ve Avrupa, yapay zeka güvenliği protokolleri geliştirmek, ortak standartları koordine etmek ve şeffaflığı güçlendirmek için güçlerini birleştirebilir; tüm bunları yaparken hükümetlerimizin ve şirketlerimizin vatandaşlarımıza daha iyi hizmet verebilmesi için uygulamalar geliştirebilirler. Kanada ve Avrupa, vatandaşlarımız için seçenekleri genişletmek ve maliyetleri düşürmek, şirketlerimiz için sermayeye erişimi iyileştirmek ve dünya lideri finansal direncimizi korumak amacıyla entegre bir finansal hizmetler pazarı oluşturmayı da değerlendirmelidir. Geleceğe yönelik bir ittifakın yaratabileceği fırsatlar, en temel olarak, ortak değerlerimizin, uyumlu sistemlerimizin ve birbirini tamamlayan güçlü yönlerimizin ürünüdür. İlişkilerimizi derinleştirmek ve genişletmek, egemenliğimizi güçlendirecek, vatandaşlarımız için uygun fiyatlılığı, fırsatları ve güvenliği artıracak ve aynı zamanda hayatlarımızı istediğimiz gibi yaşama özgürlüğümüzü koruyacaktır.”
Martin Sandbu “Üzgünüm Carney, dünyanın daha iyi davranışlara sahip büyük bir güce ihtiyacı var” ( https://www.ft.com/content/57662705-13e3-4aaa-b8a6-951b954a46b1?syn-25a6b1a6=1 ) başlıklı yazısında, Carney’in orta güçler ve İyi davranışlara sahip bir blok önerisinin yeterli olmadığını, egemenliklerini birleştirmiş büyük bir güce sahip olmadan değerlerin korunamayacağını vurguluyor… Kanada-AB ilişkisi adı tam konulmasa da gelişiyor. 30 Ekim 2026’da Kanada-AB ilişkisi daha da netleşecek. Dünyada eopolitik kırılma veya deprem devam ederken devletler ve ittifaklar yeni arayışlar içinde… Türkiye’deki siyaset ise parti içi meseleleri ve polemikleri tartışmaktan maalesef dünya ufkuna bakamıyor….