Işığın mutlak hali, ruhun ıssız çölü: Beyaz

Beyaz, ne sadece saflıktır ne de sadece boşluktur. Modern insan, bu bembeyaz tuvali steril bir hapishane olarak değil, kendi renkli hikayesini yazacağı cesur bir başlangıç olarak görmeyi öğrenmelidir. Çünkü hayat, ancak kirlendiğinde ve renklendiğinde gerçekten yaşanmış sayılır.

Şafak Altun

Yazan: Şafak Altun

· 3 dk okuma

Işığın mutlak hali, ruhun ıssız çölü: Beyaz

Sabahın ilk ışıklarıyla uyanıp, bembeyaz bir çarşafın içinden sıyrılıp, bembeyaz mermer tezgahın üzerinde duran porselen fincanı kavradığımızda, aslında dünyanın en karmaşık metaforlarından biriyle sarıp sarmalandığımızın farkına varmayız. Gözümüzü alan o "yokluk" hissi, aslında evrendeki tüm renklerin korosudur. Beyaz; bir başlangıçtır, bir sondur, bir sığınaktır ve bazen de uçsuz bucaksız bir ıssızlıktır.

Peki nedir bu beyaz?

Fiziksel olarak, görünür ışığın tüm dalga boylarının birleşimidir; mutlak yansıtmadır. Kendine geleni olduğu gibi iade eden, hiçbir şeyi yutmayan, şeffaf olmayan ama saydamlığa en yakın duran haldir. Ancak onu sadece bir fizik olayı olarak görmek, insanlık tarihinin bu en güçlü sembolüne haksızlık olur.

Beyaz Yin-Yang’ın ak yarısıdır
Beyaz Yin-Yang’ın ak yarısıdır

Felsefi ve psikolojik berraklık: Saflıktan boşluğa

Felsefi açıdan beyaz, tabula rasa’dır; John Locke’un tasvir ettiği o "üzerinde hiçbir şey yazılı olmayan boş tahta"dır. Potansiyeldir, deneyimlenmemişin masumiyetidir. Taoizm’de evrenin döngüsünü tamamlayan Yin-Yang’ın ak yarısıdır; karanlığın içindeki aydınlık, eril enerji, gökyüzü ve yaratılışın aktif ilkesidir. Ludwig Wittgenstein, "Renkler Üzerine Düşünceler"inde beyazı diğer renklerden ayırır; onun saydam olmadığını ama nesnelerin arkasındaki "aydınlığı" temsil ettiğini söyler. Beyaz, bir bakıma ışığın ete kemiğe bürünmüş halidir.

Psikolojik olarak beyaz, zihnimizin sakin limanıdır. Berraklığı, düzeni ve hijyeni temsil eder. Yeni bir başlangıç yapmak istediğimizde "beyaz bir sayfa" açarız. Bize ferahlık ve güvenlik hissi verir; hastanelerin, laboratuvarların, meditasyon alanlarının vazgeçilmezidir. Carl Jung, renklerin kolektif bilinçdışındaki yerini analiz ederken, beyazı bilincin aydınlanması ve ruhsal yetkinlik ile ilişkilendirir. Ancak bu madalyonun bir de diğer yüzü vardır: Fazla beyazlık, soğukluk, terk edilmişlik ve duygusal boşluk (hipnotik bir tepkisizlik) hissi de yaratabilir. Karlı bir ovada yolunu kaybetmenin yarattığı o korkutucu "ak körlüğü" gibi.

Sosyolojik bir statü göstergesi ve popüler kültür

Sosyolojik bağlamda beyazın yolculuğu daha da çarpıcıdır. Kadim Mısır’da tanrıların ve rahiplerin keten giysileriyken, Roma’da vatandaşlığın ve siyasi saflığın (adayların giydiği toga candida) simgesi olmuştur. Batı’da saflık ve masumiyet metaforuyla düğünlerin başrolüne yerleşirken (Queen Victoria’nın başlattığı bir akımla), Doğu’da (örneğin Çin ve Hindistan’da) yasın, matemin ve dünyanın geçiciliğinin rengidir.

Popüler kültürde beyaz, modernizmin ve fütürizmin estetik dilidir. Apple ürünlerinin o ikonik, sade ve "akıllı" beyaz tasarımı, Stanley Kubrick’in "2001: A Space Odyssey" filmindeki o steril, kusursuz uzay istasyonları... Beyaz, teknolojinin bizi ulaştırmak istediği o kusursuz, pürüzsüz ve hatasız geleceğin rengidir. "Beyaz yakalılar" terimiyle sınıf atlamanın, kafa emeğinin ve steril çalışma ortamlarının sembolü haline gelir.

Stanley Kubrick’in "2001: A Space Odyssey" filmindeki o steril, kusursuz uzay istasyonları..
Stanley Kubrick’in "2001: A Space Odyssey" filmindeki o steril, kusursuz uzay istasyonları..

Modern insanın eleştirisi: “Kusursuzluk Hapishanesi”

Günümüz modern insanına dair eleştirel bir analizi tam da bu kusursuzluk vaadi üzerinden yapabiliriz. Modern insan, hayatını bembeyaz bir Instagram karesine sığdırmaya çalışıyor. Evler minimize ediliyor, duvarlar beyaza boyanıyor, mobilyalar İskandinav sadeliğinde ak bir hal alıyor. Ancak bu estetik sadelik, içsel bir boşluğun maskesi mi?

Filozof Jean Baudrillard’ın "simülasyon" kuramı üzerinden bakarsak; modern insanın çevresini sardığı bu steril beyazlık, hayatın gerçek, kirli, karmaşık ve renkli dokusunu gizleyen bir simülatrdır. Kusursuz bir beyaz mutfakta yemek pişirmek, hayatın karmaşasından kaçıp, kontrol edilebilir bir hijyen simülasyonuna sığınmaktır. Bizler, hatalardan, lekelerden ve yaşanmışlığın izlerinden korkuyoruz. Beyazlık, bize bu hataları anında silme, gizleme veya hiç yokmuş gibi davranma imkanı sunuyor.

Modern insanın beyaz sevdası, aslında bir "arınma" arzusu değil, bir "kaçış" arzusudur. Duygusal yorgunluğumuzu, zihinsel karmaşamızı ve ahlaki gri alanlarımızı bu mutlak yansımanın altında gizlemeye çalışıyoruz. Hayatın siyahlarını ve grilerini reddedip, sadece aydınlık tarafta kalma çabası, bizi kendi hakikatimize yabancılaştırıyor.

Nihayetinde beyaz, ne sadece saflıktır ne de sadece boşluk. O, hayatın tüm renklerini barındıran ama onları göstermek için bizim deneyimlerimize, hatalarımıza ve lekelenmemize ihtiyaç duyan bir tuvaldir. Modern insan, bu bembeyaz tuvali steril bir hapishane olarak değil, kendi renkli hikayesini yazacağı cesur bir başlangıç olarak görmeyi öğrenmelidir. Çünkü hayat, ancak kirlendiğinde ve renklendiğinde gerçekten yaşanmış sayılır.

Şafak Altun’dan diğer yazılar

Podcast

gdh'i Google'da takip edin

gdh'i Google'da Tercih Edilen Kaynaklar'a ekleyin veya Google Haberler'de takip edin.

Yazı Boyutu

Haberin görünümü bu boyutta görünücek. Göz yorgunluğu olmadan rahat okuma.

Haberi Paylaş

Sayfayı Paylaş

gdh'yi bir arkadaşınıza tavsiye etme ihtimaliniz 0-10 skalasında kaç olur?

Hiç tavsiye etmezdimKesinlikle tavsiye ederim