28 Temmuz 1914'te Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Sırbistan'a savaş ilan etmesiyle insanlık tarihinin en yıkıcı çatışmalarından biri resmen başladı. Dört yıl sürecek I. Dünya Savaşı, yaklaşık 20 milyon insanın hayatına mal olacak ve dünya haritasını kökten değiştirecekti.
Peki bu büyük savaş gerçekten yalnızca bir suikast yüzünden mi çıktı?
Kıvılcımı Ateşleyen Suikast
28 Haziran 1914'te Avusturya-Macaristan Veliahtı Arşidük Franz Ferdinand, Bosna-Hersek'in Saraybosna kentini ziyaret ettiği sırada Sırp milliyetçisi Gavrilo Princip tarafından öldürüldü.
Suikast, Avrupa'da büyük bir krize yol açtı.
Ancak tarihçilerin büyük bölümü, savaşın asıl nedeninin bu olay olmadığını, suikastın yalnızca yıllardır biriken gerilimi patlatan kıvılcım olduğunu kabul eder.
Avrupa Çoktan Barut Fıçısına Dönmüştü
- yüzyılın sonlarından itibaren Avrupa devletleri arasında yoğun bir silahlanma yarışı yaşanıyordu.
Bir tarafta Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya'nın oluşturduğu Üçlü İttifak, diğer tarafta İngiltere, Fransa ve Rusya'nın kurduğu Üçlü İtilaf bulunuyordu.
Balkanlar'da yükselen milliyetçilik hareketleri, sömürge rekabeti ve büyük güçlerin nüfuz mücadelesi kıtayı adeta patlamaya hazır bir barut fıçısına çevirmişti.
Ültimatom ve Savaş İlanı
Suikastın ardından Avusturya-Macaristan, Almanya'nın desteğini de alarak Sırbistan'a son derece ağır şartlar içeren bir ültimatom verdi.
Sırbistan, taleplerin büyük bölümünü kabul etmesine rağmen bazı maddeleri egemenlik haklarına aykırı bularak reddetti.
Bunun üzerine Avusturya-Macaristan, 28 Temmuz 1914'te Sırbistan'a savaş ilan etti.
Böylece yerel bir Balkan krizi, küresel bir savaşa dönüşmeye başladı.
İttifak Sistemi Dünyayı Savaşa Sürükledi
Savaş ilanından sonra olaylar peş peşe gelişti.
Rusya, Sırbistan için seferberlik ilan etti.
Almanya, Rusya'ya ve ardından Fransa'ya savaş açtı.
Alman ordusunun Belçika üzerinden Fransa'ya saldırması üzerine İngiltere de savaşa katıldı.
Birkaç hafta içinde Avrupa'nın en büyük devletleri birbirlerine karşı cephe almıştı.
Osmanlı Devleti Nasıl Dahil Oldu?
Savaş başladığında Osmanlı Devleti tarafsızlığını ilan etti.
Ancak Almanya ile yapılan gizli ittifak anlaşması ve Akdeniz'de İngiliz donanmasından kaçan Goeben ve Breslau zırhlılarının Osmanlı'ya sığınmasının ardından süreç hızlandı.
29 Ekim 1914'te Osmanlı donanmasının Rus limanlarını bombalamasıyla Osmanlı Devleti de resmen I. Dünya Savaşı'na girdi.
Sonuç
I. Dünya Savaşı, yalnızca dört imparatorluğun sonunu getirmedi.
Osmanlı, Avusturya-Macaristan, Alman ve Rus imparatorlukları tarihe karıştı.
Yeni devletler kuruldu, sınırlar yeniden çizildi ve savaşın ardından oluşan siyasi ortam, yalnızca yirmi yıl sonra başlayacak II. Dünya Savaşı'nın da temelini attı.
Bugün tarihçiler, 28 Temmuz 1914'ü yalnızca bir savaşın başlangıcı olarak değil, modern dünyanın şekillenmesinde dönüm noktalarından biri olarak değerlendiriyor.