Son günlerde dünyanın gözü, Fas sınırındaki küçük bir şehre çevrilmiş durumda. Binlerce göçmen, Avrupa'ya ulaşabilmek için Ceuta sınırını aşmaya çalışıyor. Coğrafi olarak Afrika kıtasında yer alan bu küçük şehir, siyasi olarak ise İspanya'ya ve dolayısıyla Avrupa Birliği'ne bağlı.
Peki Afrika'da bulunan bir şehir nasıl yüzyıllardır İspanya toprağı olarak kaldı?
Hikâye Portekiz ile Başlıyor
Ceuta'nın İspanya'ya ait olmasının hikâyesi, sanılanın aksine İspanyollarla değil, Portekizlilerle başlıyor.
15. yüzyılın başlarında Akdeniz ile Atlas Okyanusu arasındaki Cebelitarık Boğazı'nın girişinde bulunan Ceuta, Kuzey Afrika'nın en önemli ticaret merkezlerinden biriydi. Aynı zamanda Sahra'dan gelen altın ve baharat yollarının Akdeniz'e açıldığı stratejik bir limandı.
1415 yılında Portekiz Kralı I. João büyük bir donanmayla şehri fethetti. Bu zafer yalnızca bir şehir kazanmak anlamına gelmiyordu. Tarihçiler, Ceuta'nın fethini Portekiz'in denizaşırı keşifler ve sömürge imparatorluğu döneminin başlangıcı olarak kabul eder. Daha sonra Vasco da Gama'nın Hindistan'a ulaşmasını sağlayacak denizcilik hamlelerinin temeli de bu fetihle atıldı.
Ceuta Neden Portekiz'e Dönmedi?
1580 yılında Portekiz ile İspanya aynı hükümdarın yönetimi altında birleşti. Yaklaşık altmış yıl süren bu dönem, tarihte İber Birliği olarak bilinir.
1640'ta Portekiz bağımsızlığını yeniden kazandığında herkes Ceuta'nın da Portekiz'e döneceğini düşünüyordu.
Ancak beklenmedik bir gelişme yaşandı.
Ceuta'nın ileri gelenleri ve yerel yönetimi, Portekiz yerine İspanya'ya bağlı kalmayı tercih etti.
Yaklaşık otuz yıl süren diplomatik görüşmelerin ardından imzalanan 1668 Lizbon Antlaşması ile Portekiz, Ceuta'nın İspanya'ya ait olduğunu resmen kabul etti.
Böylece Afrika kıtasındaki bu küçük şehir, yaklaşık 360 yıldır kesintisiz biçimde İspanya'nın egemenliği altında kaldı.
Fas'ın İddiası
Fas ise bu durumu hiçbir zaman kabul etmedi.
Çünkü Ceuta, Fas kıyılarında yer alıyor ve yalnızca birkaç kilometrelik kara sınırıyla ülkeye bağlı bulunuyor. Rabat yönetimi, şehrin tarihî ve coğrafi olarak Fas'ın ayrılmaz bir parçası olduğunu savunuyor.
İspanya ise farklı bir tez ileri sürüyor.
Madrid'e göre Ceuta, modern sömürgecilik döneminde ele geçirilmiş bir bölge değil; Fas devletinin bugünkü sınırları oluşmadan çok önce İspanya'nın parçası hâline geldi. Bu nedenle Ceuta'nın statüsünün tartışmaya açık olmadığını ifade ediyor.
Bu egemenlik anlaşmazlığı günümüzde de iki ülke arasındaki en hassas konulardan biri olmayı sürdürüyor.
Avrupa'nın Afrika'daki Sınırı
Ceuta'yı özel kılan yalnızca tarihi değil.
Şehir, Avrupa Birliği'nin Afrika kıtasındaki iki İspanyol toprağından biridir. Diğeri ise yine Fas kıyısındaki Melilla şehridir.
Bu nedenle Ceuta, Avrupa Birliği'nin Afrika'daki kara sınırlarından birini oluşturur.
Avrupa'ya ulaşmak isteyen düzensiz göçmenler için de en kısa geçiş noktalarından biridir. Bu yüzden şehir, yüksek güvenlikli sınır çitleri, elektronik gözetleme sistemleri ve yoğun güvenlik önlemleriyle korunmaktadır.
Neden Yeniden Dünya Gündeminde?
Son günlerde Ceuta, yeni bir göç dalgasıyla yeniden uluslararası kamuoyunun gündemine oturdu.
Binlerce kişi, yüzerek veya sınır engellerini aşmaya çalışarak Ceuta'ya ulaşmaya çalıştı. İspanya bölgeye ek güvenlik güçleri sevk ederken, Fas da sınır hattındaki önlemlerini artırdı.
Yaklaşık 19 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip bu küçük şehir, bugün yalnızca bir sınır kapısı değil; Avrupa'nın göç politikalarının, İspanya-Fas ilişkilerinin ve Akdeniz jeopolitiğinin en kritik noktalarından biri olarak görülüyor.
Yaklaşık altı asır önce Portekiz'in fethettiği Ceuta, bugün hâlâ Afrika kıtasında Avrupa'nın varlığını simgeleyen en dikkat çekici şehirlerden biri olmayı sürdürüyor. Bu nedenle Ceuta'nın hikâyesi, yalnızca geçmişin değil, günümüzün de en önemli jeopolitik meselelerinden biri olarak önemini koruyor.