Osmanlı Devleti'nin kuruluş yılı denildiğinde hemen herkesin aklına 1299 gelir. Okul kitapları, ansiklopediler ve resmî anlatılar da uzun yıllar bu tarihi benimsedi.
Ancak Türkiye'nin en önemli Osmanlı tarihçilerinden Prof. Dr. Halil İnalcık, bu kabulün tarihî belgelerle tam olarak örtüşmediğini savunuyordu.
İnalcık'a göre Osmanlı'nın gerçek kuruluşu, bir beyliğin ortaya çıkışı değil; uluslararası alanda bağımsız bir siyasi güç olarak tanınmaya başladığı 27 Temmuz 1302'deki Bafeus (Koyunhisar) Savaşı ile gerçekleşti.
1299 tarihi nereden geliyor?
1299 tarihi büyük ölçüde Osmanlı kroniklerine dayanır.
Ancak bu kronikler, olaylardan yaklaşık bir asır sonra kaleme alınmıştır. Üstelik erken dönem Osmanlı tarihine ait çağdaş belgeler oldukça sınırlıdır.
Bu nedenle 1299 tarihi, daha çok geleneksel bir kabul niteliği taşır.
Peki 1302'yi özel kılan ne?
27 Temmuz 1302'de Osman Gazi'nin kuvvetleri, İzmit yakınlarında Bizans ordusuyla Bafeus (Koyunhisar) Savaşı'nda karşı karşıya geldi.
Savaş, Bizans tarihçisi Georgios Pachymeres tarafından ayrıntılı biçimde anlatılır.
Bu ayrıntı önemlidir.
Çünkü Pachymeres, olayın çağdaşıdır ve Osmanlılardan bahseden en erken güvenilir kaynaklardan birini oluşturur.
Osman Gazi bu savaşta Bizans ordusunu ağır bir yenilgiye uğrattı.
Bu zafer yalnızca askerî bir başarı değildi.
Anadolu'nun kuzeybatısındaki dengeleri değiştirdi.
Bizans'ın bölgedeki otoritesi ciddi şekilde sarsıldı.
Bursa ve çevresindeki Bizans şehirleri savunmaya çekilirken, Osmanlı Beyliği artık sadece sınırdaki küçük bir uç teşkilatı olmaktan çıktı.
Halil İnalcık neden "Gerçek Kuruluş" diyor?
Halil İnalcık'ın yaklaşımı oldukça nettir.
Bir devleti kuran şey yalnızca bir beyin bağımsızlığını ilan etmesi değildir.
Gerçek kuruluş; başka devletlerin onu bağımsız bir siyasi aktör olarak tanımaya başladığı, savaşlarda kendi adına hareket ettiği ve uluslararası siyasetin parçası hâline geldiği andır.
İnalcık bu nedenle şunu söyler:
"Osmanlı Devleti'nin gerçek kuruluş tarihi 27 Temmuz 1302'de kazanılan Bafeus Muharebesi'dir."
Bu savaşın ardından Anadolu'nun dört bir yanından gaziler Osman Gazi'nin sancağı altında toplanmaya başladı.
Osmanlı Beyliği'nin askerî ve siyasi ağırlığı hızla arttı.
Her tarihçi aynı görüşte mi?
Hayır.
Bugün de birçok tarihçi 1299 tarihini kullanmaya devam etmektedir.
Bunun nedeni, kuruluş kavramının farklı şekillerde tanımlanabilmesidir.
Kimileri bağımsızlığın ilanını esas alırken, kimileri ilk hutbe, ilk para ya da ilk büyük askerî zafer gibi farklı ölçütleri öne çıkarır.
Dolayısıyla 1299 ile 1302 arasındaki tartışma, yeni belgelerden çok "devlet ne zaman kurulmuş sayılır?" sorusuna verilen farklı cevaplardan kaynaklanır.
Sonuç
Osmanlı Devleti'nin kuruluş yılı olarak 1299 yaygın kabul görmeye devam etse de, Prof. Dr. Halil İnalcık'ın ortaya koyduğu tez, özellikle çağdaş Bizans kaynaklarına dayanması nedeniyle tarih yazımında önemli bir yere sahiptir.
Bu nedenle bugün birçok akademisyen için 27 Temmuz 1302 Bafeus (Koyunhisar) Savaşı, Osmanlı'nın dünya tarihine bağımsız bir güç olarak çıktığı tarih; başka bir ifadeyle "gerçek kuruluş anı" olarak değerlendirilmektedir.
Bu tartışma, yalnızca bir tarih meselesi değil; aynı zamanda "Bir devlet ne zaman kurulmuş sayılır?" sorusuna verilen cevabın da bir yansımasıdır.