Geçtiğimiz günlerde Yunanistan devlet televizyonu ERT'de dikkat çekici bir açıklama yapıldı. Canlı yayına katılan Yunan siyaset bilimci Thanasis Diamantopoulos, Yunanistan'ın Anadolu'da işlediği katliamlar ve diğer savaş suçlarıyla yüzleşmesi gerektiğini söyledi. Lozan Antlaşması'nın 59. maddesini hatırlatan Diamantopoulos, Yunan ordusunun Anadolu'da gerçekleştirdiği katliamlar, işkenceler ve yağmaların inkâr edilmemesi gerektiğini ifade etti.
Bu sözler, iki ülke tarihine dair uzun yıllardır konuşulmayan acı hatıraları yeniden gündeme taşıdı.
Peki bu, tarihte ilk kez yaşanan bir trajedinin itirafı mıydı?
Hayır...
Bundan tam 205 yıl önce, Mora Yarımadası'nda yaşanan Benefşe (Monemvasia) Katliamı, Osmanlı-Türk tarihinin en kanlı sayfalarından biri olarak kayıtlara geçmişti.
Mora'da İsyan Başlıyor
1821 yılı, Osmanlı Devleti için yalnızca bir isyan yılı değildi. Aynı zamanda yüzyıllardır birlikte yaşayan toplumların birbirine düşman hâline geldiği kanlı bir dönemin başlangıcıydı.
Filiki Eterya'nın öncülüğünde başlayan Mora İsyanı kısa sürede birçok bölgeye yayıldı. İsyancı Rumlar, ele geçirdikleri yerlerde yalnızca Osmanlı askerlerini değil, silahsız Türk ve Müslüman sivilleri de hedef almaya başladı.
Mora'nın güneydoğusunda, denize uzanan kayalık bir yarımada üzerine kurulu olan Monemvasia, Osmanlı kaynaklarında bilinen adıyla Benefşe, bölgenin en güçlü kalelerinden biriydi.
Şehirde Osmanlı askerleriyle birlikte çok sayıda Türk aile de yaşıyordu.
Açlık Silah Olarak Kullanıldı
İsyancı kuvvetler, Benefşe Kalesi'ni doğrudan ele geçirmek yerine uzun süre kuşatma altında tuttu.
Amaç, içeridekileri açlığa mahkûm ederek teslim olmaya zorlamaktı.
Aylar süren kuşatma boyunca kaleye ne yiyecek ne de yardım ulaştırılabildi.
Açlık ve hastalık giderek yayıldı.
Dönemin anlatımlarına göre insanlar hayatta kalabilmek için önce hayvanlarını, ardından deri parçalarını ve otları yemeye başladı.
Teslim olmaktan başka seçenek kalmamıştı.
Teslimiyetin Ardından Gelen Katliam
23 Temmuz 1821'de kale teslim edildi.
Teslim görüşmelerinde, içeride bulunan Türklerin ve diğer Müslümanların canlarının bağışlanacağı yönünde sözler verildi.
Ancak kapılar açıldıktan sonra olaylar bambaşka bir yöne evrildi.
Şehre giren silahlı gruplar, teslim olan askerleri ve sivilleri hedef aldı.
Osmanlı ve Avrupa kaynaklarının önemli bir bölümü, kadın, çocuk ve yaşlıların da öldürüldüğünü; şehirde geniş çaplı yağma yaşandığını aktarır.
Katliamın bilançosu konusunda kesin bir rakam bulunmamaktadır.
Kaynaklar birkaç binden on binlere kadar değişen sayılar verir. Ancak tarihçiler arasında ortak kabul gören nokta, Benefşe'de çok büyük bir sivil katliamının yaşandığı ve şehirdeki Osmanlı-Türk nüfusunun büyük ölçüde ortadan kaldırıldığıdır.
Mora'da Şiddet Dalga Dalga Yayıldı
Benefşe'de yaşananlar tekil bir olay değildi.
Aynı yıl içinde Tripoliçe, Navarin ve Mora'nın birçok farklı yerinde de benzer katliamlar yaşandı.
Karşılıklı şiddet, intikam saldırıları ve toplu ölümler, Yunan Bağımsızlık Savaşı'nın en karanlık sayfalarını oluşturdu.
Bugün hem Yunan hem de uluslararası tarihçilerin önemli bir bölümü, 1821 isyanı sırasında her iki tarafın da ağır insan hakları ihlalleri gerçekleştirdiğini kabul etmektedir.
Tarihle Yüzleşmek
Geçtiğimiz günlerde Yunan televizyonunda yapılan açıklama, aslında önemli bir gerçeği yeniden hatırlattı.
Tarih, yalnızca zaferlerden ibaret değildir.
Milletler için gerçek büyüklük, kendi acılarını anlatırken başkalarının acılarını da inkâr etmemekten geçer.
Anadolu'da yaşanan katliamlar nasıl tarihî bir gerçekse, 23 Temmuz 1821'de Benefşe'de yaşanan katliam da Osmanlı-Türk tarihinin unutulmaması gereken acı hadiselerinden biridir.
Geçmişi değiştirmek mümkün değildir.
Ancak onu bütün yönleriyle ve kaynakların ışığında konuşabilmek, gelecekte benzer trajedilerin yaşanmaması için atılabilecek en önemli adımlardan biridir.