NATO 3.0, ABD’nin Avrupa savunmasındaki konvansiyonel rolünü azaltarak bu yük ve sorumluluğu Avrupa’ya aktarmak ve ABD’nin ittifaka bağlılığını devam ettirmek şeklinde özetlenebilir. Bu konudaki daha geniş bir değerlendirmeyi dün yapmıştık. ABD’den Avrupa’ya yük ve sorumluluk devrinin mali bir boyutu olduğu ve olacağı açıktır.
ABD Başkanı Trump’ın, ABD’nin mali yükünün ağırlığını ve Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarını GSYİH’nın %3,5’i, hatta %5’ine çıkarmaları gerektiğini yüksek sesle defalarca söylediğini gördük. Bu, Avrupa açısından ciddi bir maliyet... Avrupa’nın NATO’daki yeni rolünün, “tereyağdan vazgeçerek top üretmek” anlamına geldiği ve bunun bütçe kompozisyonunu etkileyeceği çok açık. Genel toplamda Avrupa güvenliği için harcanması gereken bu kaynakların, Avrupa’nın büyümesi için yatırım, sosyal refah devletinin finansmanı ve bütçeden kısılması anlamına geleceği biliniyor.
Ciddi ve büyük problem
Bu eğilimin Avrupa hükümetlerini, daha geniş anlamda merkez partilerini ve hatta geleneksel siyasi yelpazeyi zayıflatması kuvvetle muhtemeldir... O yüzden de bu dönüşümün kısa sürede gerçekleşmesi zor görünüyor. Siyasetin ve ülkelerin, ABD dışındaki NATO üyeleri ve bilhassa Avrupa’nın önündeki bu ciddi ve büyük probleme çözüm üretmesi gerekiyor.
Kanada Başbakanı Mark Carney ve Lüksemburg Başbakanı Luc Frieden, NATO Ankara Zirvesi öncesinde “Güvenilir caydırıcılık yeni bir NATO bankası gerektiriyor” başlıklı müşterek imzalı yazılarında (https://www.ft.com/content/cef7b1a9-1ccc-40bd-9e87-cca118a528a3), NATO 3.0’ın finansmanı için bir NATO Bankası kurulmasını öneriyorlar. Bu şekilde NATO 3.0’ın önündeki finansman problemi ve bu problem yüzünden ABD ile NATO’nun diğer üyeleri, bilhassa Avrupalı müttefikleri arasında yaşanan siyasi krizi çözebilecek bir perspektif ortaya konulmuş olunuyor.
Orta güçlerden biri
Kanada Başbakanı Mark Carney daha önce de “orta güçler ittifakı” önererek bütün dünyayı sarsan jeopolitik ve ideolojik depreme karşı bir tür çözüm önerisinde bulunmuştu. Şimdi NATO Bankası teklifini, Avrupa’nın finans merkezlerinden bir ülke olan Lüksemburg ile beraber gündeme taşıyan Kanada, yeni dönemin inisiyatif sergileyen orta güçlerinden biri olarak öne çıkacak gibi görünüyor...
Carney ve Frieden, sermaye kurallarının savunma ekosisteminin ticari kredi kuruluşlarından ihtiyaç duyduğu miktarda finansman elde etmesini engellediği tespitiyle başlıyorlar. Avrupa ve Kanada’nın savunma bütçelerini artırma sözlerinin yaklaşık 850 milyar avrodan fazla bir ek harcamaya yol açacağını ve bunun diğer yatırımları engellemek pahasına olmaması gerektiğini vurguluyorlar. Bu kaynak eksikliğini aşabilmek için cesur ve çok taraflı çözümün “Savunma, Güvenlik ve Direnç Bankası”nın (DSRB) kurulması olduğunu iddia ediyorlar. Kanada Başbakanı Carney ve Lüksemburg Başbakanı Frieden aslında bankanın kuruluşunu duyuruyorlar:
“Yeni önerimiz, Dünya Bankası veya Avrupa Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası gibi çok taraflı finans kuruluşlarının denenmiş ve test edilmiş modeline dayanmaktadır. Düzenlemeler, ticari bankaları savunmaya her 1 avro sermaye için yaklaşık 12 avro kredi vermeye sınırlarken, DSRB'nin çok taraflı garanti mimarisi bankaların bunun iki katından fazla kredi vermesine olanak tanıyacaktır. Dünya Bankası veya EBRD'ye katılımı düzenleyen aynı ilke burada da geçerli olacaktır. Ülkeler hem ödenmiş hem de çağrılabilir sermaye sağlayacaklardır. Ödenmiş sermaye, katılımın hemen ardından sağlanır ve bankaya anında likidite kazandırır.
Bu, bilançoda bir varlık olarak yer aldığından, yıllık açık rakamlarında değil, borç rakamlarında kaydedilir. Daha da önemlisi, bu aynı zamanda NATO'nun GSYİH'nin %5'i olan savunma harcaması hedefine de dahil edilir. Öte yandan, çağrılabilir sermaye, üçlü A derecelendirmesini güvence altına almak için gerekli olan garantiler şeklindedir. Bu, ihtiyaç hâlinde hükümetlerin bankaya verdiği egemen bir taahhüttür.”
Kanada ve Lüksemburg Başbakanları, diğer NATO müttefiklerini NATO’nun Ankara Zirvesi’ni takiben 12 ay içinde sermaye dağıtmaya hazır çok taraflı “Savunma, Güvenlik ve Direnç Bankası”na ortak olmaya çağırıyorlar:
“Temmuz ayında Ankara'da yapılacak NATO Zirvesi’ne hazırlanırken, müttefiklerimizin 12 aylık bir süre içinde sermaye dağıtmaya hazır bir savunma bankası etrafında birleşmelerine yardımcı olmaya kararlıyız. Kanada ve Lüksemburg bu çabaya öncülük etmekten gurur duyuyor. Çok taraflılığa olan bağlılığımızı paylaşıyoruz.
Her iki ülkemiz de sınır ötesi çözümler konusunda uzmanlığa ve AAA dereceli devletlerin desteğine sahip büyük finans merkezlerine ev sahipliği yapıyor. DSRB'nin kuruluş anında ona katılmak, ortak mali güçlerini artırmayı hedefleyen müttefikler arasındaki birlikteliğin tartışılmaz bir işaretidir. Kurucu üyeler, bankanın yönetişimini ve normlarını şekillendirmenin yanı sıra ilk işletme düzenlemelerini de belirleyeceklerdir. Bu, gelecek yıllarda ortak savunmamızın geleceğini inşa etmeye katkıda bulunacaktır.”
Kanada Başbakanı Carney ve Lüksemburg Başbakanı Frieden, NATO Bankası’nı transatlantik ilişkilerde yaşanan krizi çözebilecek ve finansı caydırıcı güce dönüştürebilecek bir dönüm noktası olarak değerlendiriyorlar. ABD ile Avrupa arasındaki ihtilaf konusu ve NATO 3.0’ın önündeki temel engel olan savunma harcamalarının artması için bankacılık yöntemiyle hızlı ve kalıcı bir çözüm teklifinin ne ölçüde kabul göreceğini ve uygulanabilirliğini Ankara Zirvesi’nde göreceğiz. Bu teklif ciddiye alınırsa NATO içindeki anlaşmazlık yumuşayabilir ve ABD Başkanı Trump’ın Avrupa’ya tepkisi azalabilir. NATO da savunma için banka kuran ilk ittifak olarak tarihe geçebilir…