Dünyadaki jeopolitik deprem devam ediyor… Jeopolitik deprem özellikle eski düzenin barış ve güvenlik şemsiyesinden faydalanmakta olan orta güçleri etkilemiş durumda. Geçtiğimiz günlerde Kanada- Avrupa Birliği arasındaki yeni ittifak ve ABD-Japonya gerilimi üzerinden bu konuyu iki ayrı yazıda eşe almıştık. Bugün tekrar bu konuya dönelim.
Hatırlanacaktır bu konuyu ilk defa Kanada Başbakanı Mark Carney Ocak ayında Davos’ta yaptığı tarihi konuşmasında ortaya koymuştu.
Kanada Başbakanı Mark Carney Davos konuşmasında orta güçlerin jeopolitik gerçekler karşısında büyük güçlere boyun eğmek ve tek başına hareket etmek dışında ortak hareket etmek gibi üçüncü bir yollarının olduğunu iddia etmişti. Carney bu şekilde ilk aşamada büyük güçlerin baskısına karşı direnmek için işbirliklerini arttırabileceklerini ve egemenliklerini koruyabileceklerini söylemişti. İkinci aşamada ise korunmanın ötesinde çok taraflılığı işleterek ilkeli ve güçlü bir uluslararası düzen inşa etmenin mümkün olduğunu kaydetmişti.
Münih Güvenlik Konferansı'nda Araştırma ve Yayınlar Bölümü Başkanı olan Sophie Eisentraut 1 Ekim 2026’da yayınlanan “Orta Güç Düzenine Giden Zorlu Yol” ( https://www.project-syndicate.org/commentary/carney-vision-of-middle-power-led-international-order-faces-real-obstacles-by-sophie-eisentraut-2026-09 1/2 ) başlıklı yazısında aradan geçen zaman zarfında orta güçler arasında gelişen ilişkileri tartışıyor.
Sophie Eisentraut orta güçlerin kendi çıkarlarını gözeten perspektif içerisinde aralarındaki işbirliğinin giderek arttığını tespit ediyor.
“Orta güçler, ilk ve daha çok kendi çıkarlarını gözeten projede önemli ilerleme kaydettiler; birbirlerinin kritik yeteneklerini güçlendirmelerine yardımcı oldular ve riskli bağımlılıkları azaltmak için iş birliği yaptılar. Carney'nin belirttiğine göre, Kanada gibi demokratik ülkeler için bu, çoğu zaman "tüm değerlerimizi paylaşmayan" ortaklar da dahil olmak üzere, belirli konularda gönüllü koalisyonlar aracılığıyla çalışmayı gerektirebilir. Hatta uzun zamandır diğer demokrasilerle yakın iş birliğini destekleyen hükümetler bile daha pragmatik ittifaklara hevesle yatırım yaptı. Örneğin Fransa, yapay zeka iş birliğini derinleştirmek için Birleşik Arap Emirlikleri ile bir anlaşma imzaladı . Avrupa Birliği ise Kazakistan ve Güney Afrika ile hammadde ortaklıkları kurdu ve Norveç ve Moldova da dahil olmak üzere 12 yeni ikili güvenlik ve savunma anlaşması imzaladı .”
Sophie Eisentraut orta güçlerin ikinci aşamada; yani, çok taraflılık için ve herkesin hakkını hukukunu gözeten adil bir uluslararası sistemin inşa edilmesi bahsinde ise pek ilerleme kaydedemedikleri eleştirisini dile getiriyor.
Ülkeler çok taraflılık ve adil işleyen bir uluslararası sistem yerine, kendi çıkarlarını önceleyen bir politikayı benimsemiş durumdalar. Bu Küresel Güney için de Batılı liderler için de geçerli. Trump’ın uluslararası hukuku ihlalleri karşısındaki sessizlik sürüyor, uluslararası çok taraflı kuruluşlara yönelik mali destekler Trump’ı izleyecek şekilde azalıyor.
Küresel Güney'deki birçok lider bunun yerine, ülkelerinin mevcut çok taraflı düzenin çöküşünün ortaya çıkardığı kaosun üstesinden gelmelerini sağlayacak ortaklıklar kurmaya odaklanmış durumda. Batılı liderler de Carney'nin vizyonu doğrultusunda harekete geçmekte isteksiz davrandılar. Çok taraflılığı ve kurallara dayalı düzeni savunma konusundaki yüksek vaatlerine rağmen, Avrupalı liderler ABD Başkanı Donald Trump'ın uluslararası hukuku tekrar tekrar ihlal etmesi konusunda büyük ölçüde sessiz kaldılar. Çok taraflı örgütlerin ve kalkınma programlarının karşı karşıya kaldığı devasa finansman açıklarını kapatmak yerine, Avrupa hükümetleri Trump yönetiminin izinden giderek dış yardım bütçelerini kestiler. Seçmenlerde de aksine bir eğilim yok…
Çoktaraflılık ve adil ortak bir uluslararası düzen anlayışı aşındıkça, oluşan yeni düzeni, alışkanlıkları, menfaatleri ve koalisyonları değiştirmek zor olacaktır. Carney’in üçüncü yolunu ve "daha büyük, daha iyi, daha güçlü, daha adil bir şey inşa etme” çağrısını ciddiye alan liderlerin gecikmeden çok taraflılık ve uluslararası düzen konusunda ileri adımlar atmaları gerekiyor. Zaman Carney’in çağrısının aleyhine işliyor…